پنجشنبه، 23 آذر 1396
Menu

استان : خراسان رضوی

  • معرفی استان
  • معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی
  • معرفی جاذبه های طبیعی
  • آداب و رسوم
  • مشاهیر
  • صنایع دستی
  • سوغات
  • خدمات گردشگری

معرفی استان :


استان خراسان رضوی با مساحتي بالغ بر 127432 كيلومتر مربع از شمال به جمهوری تركمنستان، از شمال غربی به استان خراسان شمالی، از شرق به كشور افغانستان، از جنوب به استان سيستان و بلوچستان، و از غرب و شمال غرب، به استان يزد، اصفهان، سمنان و گلستان محدود مي‌باشد. بر اساس آخرين تقسيمات كشوری اين استان به مركزيت مشهد داراي 19 شهرستان، 64 نقطه شهری، 62 بخش و 158 دهستان و 3767 آبادي داراي سكنه مي‌باشد.

شهر مشهد

تا قبل از سال 202 هجري قمري هيچگاه كسي فكر نمي‌كرد كه قرار است شهري به نام مشهد بوجود آيد اما در اين سال و پس از شهادت و دفن حضرت امام رضا (ع) در محلي از توابع توس به نام سناباد كه به همين مناسبت نيز آنجا را مشهد رضا (محل شهادت) ناميدند، هسته اصلي شهر مشهد كنوني پديد آمد. سلطان محمود غزنوی بقعه ای بر روی این مرقد بنا كرد. در قرن هفتم هجري كه شهر توس به دست مغولان ويران گرديد، جمعيت آن سامان رو به سوی مشهد آوردند و به تدريج بر وسعت و آبادانی اين شهر افزودند. شهر مشهد كه در آغاز بقعه ای در آبادی سناباد نوقان بود، به تدريج توسعه يافت. ناحيه توس ابتدا مسكن اقوام غير آريايي بوده است.

طوس

شهرستان توس را، توس؛ پسر نوذر كه 900 سال سپهبد بود، بنا كرد. شهر مشهد، يعني مشهد حضرت علي بن موسي الرضا (ع) در سمت خاور نيشابور است و سلسله جبالي كه سرچشمه اكثر آبهاي نيشابور است مشهد را از نيشابور جدا مي‌سازد.

نيشابور

اين شهر درسال 31 هجری و درزمان خلافت عثمان فتح شد و در دوره اسلامي، يكي از چهار شهر بزرگ خراسان بوده است. وسعت و عظمت اين شهر در حدی بوده است كه آن را ام البلاد مي‌خوانده اند. در اوايل دوره اسلامي، وسعت و عظمت اين شهر به حدي بود كه شهرتي جهاني يافت. به همين سبب نيز برروی سكه هايی كه در دوران خلفای اموی و عباسی ضرب می شده،‌ نام اين شهر نيز ديده مي شود.

سبزوار

در دوره‌های اسلامی، ولايت بيهق داری دو شهر سبزوار و خسروگرد بود. شهر سبزوار در حمله مغول به كلي ويران شد، ليكن به تدريج آباد گرديد. حوادث تاريخي بيشماری در اين شهر اتفاق افتاده است. ازجمله در سال 737 هـ.ق اين شهر پناهگاه و پايتخت سلسله سربداران شد. شهر سبزوار به دارالمؤمنين نيز معروف بوده است. پس از حمله مغول، اين شهر مجدداُ در زمان شاه عباس، توسط ازبكها ويران گشت و مردم آن قتل عام شدند. پس از اين واقعه اين شهر كم كم رو به آباداني گذاشت. دوره صفويان براي اين شهر، شروع مرمت و بازسازي تاريخ گذشته بود.

گناباد

اين شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه بناي آن را به پادشاهان هخامنشی نسبت مي‌دهند. اين شهر در اوايل حكومت صفويان محل نزاع صفويان با ازبك ها بوده است. گناباد در اوايل قرن سيزدهم توسط ايل شيباني كه مخالف سلسله قاجاريه بودند، تصرف شد. آثار به جامانده دراين شهر متعلق به قرن هفتم هجری می باشند. آثارديگری كه در اين شهر ديده می شوند، به نوعي با اساطير ايرانی در آميخته اند.

كاشمر

نام اصلي اين شهر ترشيز است. درگذشته اين شهر جزو ولايتی بود به نام بوشت ويا يوشت كه غير از ترشيز، شهر معروف ديگر آن، كندر بوده است. درسال 520 هـ.ق اين شهر توسط سلطان سنجر سلجوقي محاصره و غارت شد و پس از اين تاريخ، يكي از مراكز مهم فرقه اسماعيليه گرديد. در قرن هشتم هجری، اين شهر توسط امير تيمور گوركانی ويران شد. آثار به جامانده در اين شهر متعلق به قرون هفتم و هشتم هجری است. سرو افسانه ای كاشمر در اين شهر قرار دارد.

قوچان

شهر قوچان را با شهر باستاني اشك يا ارسكه يكی دانسته اند. اين شهر در قرون وسطي به نام خبوشان و خوجان معروف بوده. اين شهر در زمان هلاكو تجديد بنا شد و نوه‌ هلاكوخان، ارغون خان بر وسعت آن افزود. در زمان غازان خان يك معبد بودايی در اين شهر بنا گرديد. همچنين در طول تاريخ، اين شهر چندين بار به علت زلزله ويران شده، اما دوباره ساخته شده و رونق دوباره يافته است. آثار به جامانده در اين شهر عمدتاُ به قرن ششم هجری تعلق دارند. چشمه گرماب قوچان يكی از محل‌های ديدنی اين شهر است.

سرخس

قدمت اين شهر به زمان ساسانيان مي رسد و مانند ساير نواحي خراسان، در طول تاريخ، صدمات فراوان ديده است. درسال 617 هـ.ق ودر حمله مغول به ايران، سرخس به عنوان سنگر اول، مورد غارت و ويراني قرار گرفت. ناحيه سرخس از جمله نواحی مورد تصرف تركمانان نيز بوده است. بايد اذعان داشت كه شهر سرخس روزگاری از كانون‌های علم و دانش بود و به واسطه مدارس و كتابخانه های متعدد شهرت فراوانی كسب كرده بود.

تايباد

اين شهر تا چند سال پيش، يكی از بخش های تربت‌جام شمرده مي‌شد. از آثار تاريخي اين شهر مي‌توان از مسجد مزار مولانازين الدين نام برد، كه متعلق به سال 848 هـ.ق است.

تربت حيدريه

تربت حيدريه در گذشته زاوه نام داشت. در قرن هفتم هجری، شيخ حيدر، عارف معروف در آنجا زندگي ميكرد. تغيير نام اين شهر، از زاوه به تربت حيدريه، به احتمال زياد به زندگي و آرامگاه اين عارف بزرگ مربوط است آثار تاريخي به جامانده در اين شهر به دوران ساسانيان و قرن هفتم هجری تعلق دارند.

تربت جام

تربت جام كهن ديار عرفان، واقع درشمال شرقي گستره پهناور ايران زمين، بافاصله 165 كيلومتری ازمشهد در استان خراسان رضوی قراردارد. اين شهرستان از شمال به سرخس، از مغرب به فريمان وتربت حيدريه، ازجنوب به تايباد و از شرق به كشورهای تركمنستان و افغانستان محدود است. اين شهرستان به مركزيت شهر تربت جام، جمعيتی بالغ بر 210 هزارنفردارد. نام تربت جام برگرفته ازشخصيت شيخ احمدجام است كه مزار او به مثابه بخشي از هويت و ميراث‌فرهنگي اين ديار مي‌باشد.

چناران

شهر چناران، تا چند سال پيش، از بخش هاي شهرستان مشهد محسوب مي شد. تاريخ اين شهر به تاريخ مشهد پيوند خورده است و براي پی بردن به تاريخ آن، بايد به مطالعه تاريخی شهر مشهد پرداخت. از مكانهاي ديدني اين شهر برج تاريخي اردكان مي‌باشد. بناي اين برج كه ساخت آن در سال 411 هـ.ق به پايان رسيده، بی ترديد يكي از مفاخر معماری و يكی از مواريث فرهنگي سرزمين ايران به حساب مي آبد. ميل رادكان از سبك معماری خاصی برخوردار است و در عين سادگي، يكي از شاهكارهای معماري ايران بعد از اسلام به حساب مي آيد و بلنداي آن كه بيش از 35 متر است، نظر هر بيننده ای را به خود جلب مي كند. برج تاريخي اردكان از مكانهای ديدنی اين شهر است.

خواف

خواف يكی از شهرهای استان خراسان است كه تا چند سال پيش از بخش های شهرستان تربت حيدريه محسوب مي شد. تاريخ اين شهر با تاريخ تربت حيدريه درهم آميخته است. از آثار باستاني شهر خواف، مي توان از مسجد ملك زوزن در دشت خواف نام برد كه متعلق به قرن هفتم هجری است.

درگز

محمدآباد مركز درگز است و به احتمالی، با شهر نسای سابق يكی است. اين شهر بين نسا و سرخس، و در دشت خاوران جای داشت و مركز آن مهنه يا ميهنه ناميده مي شد. ابوسعيد ابوالخير، عارف مشهور در اين قريه به دنيا آمده است. درگز، به علت مجاورت با مرز ايران و جمهوری تركمنستان از اهميت سياسی و نظامی خاصی برخوردار است بيشتر آثار تاريخی اين شهر به دوره افشاريه تعلق دارند، ازجمله قلعه مستحكم كلات نادری كه در نزديكی نوار مرزی قرار دارد. درگز هم اكنون شهری متوسط و آباد است ودر شمال استان خراسان واقع شده است. مسجدنادری از مكانهای ديدنی اين شهر است.
استان خراسان رضوی با در بر گفتن 7 درصد از خاک کشور ایران، 127432 کیلومتر مربع وسعت دارد و در میان 33 تا 37 درجه عرض شمالی و 56 تا 61 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. به موجب سرشماری سال 1385 جمعیت این استان 5.593.079 نفر برآورد شده که حدود 8 درصد جمعیت کل کشور را تشکیل می دهد. خراسان رضوی از تنوع اقلیمی برخوردار است، اما روی هم رفته جزء مناطق نیمه خشک به شمار می رود. با این وجود نزولات آسمانی در این منطقه در حدی است که آب برای مصارف شهری و صنعتی و کشاورزی را تامین می کند. منابع آب سطحی خراسان رضوی، به صورت چشمه سارها، چند رودخانه ی آب شیرین دائمی و رودخانه های فصلی است و منابع آبهای زیرزمینی، تعداد پرشمار قنات و چاه های عمیق و نیمه عمیق را تغذیه می کند. در این منطقه چند رشته کوه وجود دارد که دو رشته کوه هزارمسجد و بینالود از دیگر کوهستان ها مرتفع تر و پر امتدادتر است. بلندترین قله در رشته کوه بینالود واقع است و 3150 متر ارتفاع دارد. در کوهستان های خراسان رضوی، غارهای متعددی شناسایی شده اند که دیدن آنها برای کوهنوردان و غارشناسان بسیار جالب و جذاب است.
واژه خراسان گويا بازمانده گونه کهن واژه «خاور» و متشکل از دو جز «خور» به معنای خورشيد و « آسان» به معنی آمدن است يعنی جايی که خورشيد از آن بر می آيد. پسوند رضوی آن به سبب وجود بارگاه مقدس حضرت رضا(ع) در اين استان، به اين منطقه داده شده است. خراسان جزو ساتراپی پهناور پرثوه بوده است. اين ايالت پهناور، که سرانجام قرارگاه و کشور نيرومند اشکانيان شد، درآغاز تاريخ ايران باستان، مادها را به سوی خود کشانيد. شاه اسماعيل صفوی پس از گشودن مشهد، به دنبال ازبکان تاخت و در سال 916 هـ.ق، قلعه مرو را گشود و شيبک خان ازبک در روستای محمودآباد، در نزديکی مرو کشته شد. بدين ترتِب سراسرخاک خراسان تا کرانه آمويه به دست صفويان افتاد و مذهب شيعه امامی، کيش رسمی مردم اين منطقه شد.

موزه توس

این موزه در مجموعه فرهنگی باغ – آرامگاه فردوسی قرار دارد. . در این موزه آثاری که در اثر کاوش های باستان شناسی از دشت توس به دست آمده است به معرض دید مخاطبان گذارده شده است. همچنین آثاری شامل انواع وسایل سوارکاری و رزم، انواع ظروف سفالی، مفرغی و غیره که در قرون 4 و 5 هجری ساخته شده اند و تابلوهای نقاشی رقم استاد رخساز و انواع فرش و قالیچه در این موزه به نمایش گذارده شده است.

موزه نادری

موزه نادری در شهر مشهد بالاتر از حرم مطهر در چهارراه شهدا هم جوار آرامگاه نادرشاه افشار واقع شده است. این موزه در دو تالار به منظور معرفی آثار تاریخی دوره افشاریه شکل گرفته است

موزه های آستان قدس رضوی

در مجموعه ی حرم مطهر امام رضا (ع) و در صحن امام خمینی مجموعه چندین موزه در کنار هم قرار گرفته اند و موزه های آستان قدس رضوی را تشکیل داده اند. این موزه ها عبارتند از: موزه تاریخ مشهد موزه تاریخ مشهد با 1300 متر مربع زیربنا در برگیرنده ی 50 ویترین است در این موزه حدود 193 اثر تاریخی به نمایش در آمده است که به دلیل اطلاعات ارائه شده بر روی آنها اهمیت خاص یافته اند. موزه قرآن و نفایس . گنجينه قرآن در طبقه دوم اين ساختمان واقع شده است و در آن نزديك به 90 جلد قرآن، 14 جلد مرقع و 13 جلد لاكي و روغني بسيار نفيس به نمايش گذاشته شده است.پنج قرآن منسوب به ائمه طاهرين عليه السلام است. از جمله خط مبارك امام علي (ع)، امام حسن (ع)، امام حسين (ع)، امام سجاد (ع) و امام رضا (ع) كه به خط كوفي روي پوست نوشته شده اند. . قديمي ترين قرآن وقفي اين گنجينه مربوط به سال 393 هجري قمري است. كه توسط وزير و صاحب ديوان سلطان محمود و مسعود قزويني وقف روضه منوره گرديده است.

موزه نقاشی

اين موزه در طبقه اول موزه مركزي واقع و 450 متر مربع زيربنا دارد. و داراي 15 ويترين و 30 تابلوي نقاشي در سبكهاي مختلف از هنرمندان برجسته ايراني و اروپايي مي باشد.

موزه هداياي مقام معظم رهبري

. اشياء اين گنجينه شامل آثار هنري (تابلوهاي خط و تذهيب، نقاشي، فرش، تراش روي شيشه، معرق چوب، معرق صدف، سوزن دوزي، قلمزني روي مس). انواع ظروف (چيني، كريستال، نقره...)، ماكتها، مدالها و... مي باشد كه توسط شخصيتهاي ملي و خارجي به مقام معظم رهبري آقاي خامنه اي هديه شده

موزه نجوم و ساعت

. اكثر اشيا آن از وقفيات دكتر سيد جلال الدين تهراني است و تعداد اندكي از آن از خزانه مركزي آستان قدس به اين بخش منتقل شده است.

موزه فرش

اين گنجينه در دو طبقه با زير بنا 970 متر مربع با فضاي نمايشي هر طبقه 400 متر مربع يكي از بزرگترين مجموعه‌هاي فرش ايران بشمار مي‌رودكه درحال حاضر مشتمل بر60 تخته قالي، قاليچه وانواع سوزن دوزي‌هاي گلابتون ، قلابدوزي ، ده يك دوزي ، معرق دوزي از دوره صفويه تاكنون كه توسط مشتاقان و زائران و مجاوران به بارگاه ملكوتي هشتمين امام همام اهداء يا وقف شده است در معرض بازديد عموم قرارداده است .

موزه سلاح

اين گنجينه در تاريخ 8/4/1378 همزمان با ميلاد مسعود پيامبراكرم (ص) و ولادت با سعادت امام جعفر صادق (ع) در طبقه دوم موزه مركزي واقع در ضلع شرقي صحن امام خميني (ره) افتتاح گرديد.

درباره موزه تمبر

موزة تمبر و اسكناس آستان قدس رضوي . از دهها هزار قطعه تمبر موجود در مخزن موزه حدود 2000 قطعه آن به صورت گزينشي مربوط به دوره‌هاي قاجاريه، پهلوي و جمهوري اسلامي و160 كشور جهان با موضوعات مختلف در معرض ديد بازديدكنندگان قرار گرفته است . علاوه برتمبرها واسكناس‌هاي به نمايش درآمده ، بيش از يكصد هزار تمبر نيز در مخزن موزه نگه داري مي‌گردد.

موزه ظروف

موزه ظروف در طبقه دوم موزه مرکزی در حرم مطهر امام رضا (ع) قرار دارد و دارای وسعتی حدود 457 مترمربع است. این موزه دارای 182 اثر از دوره های مختلف تاریخی است که در 10 ویترین به نمایش در آمده است.

موزه صدف و حلزون

موزه صدف و حلزون در طبقه اول قرار دارد و دارای وسعتی حدود 457 مترمربع، 13 ویترین و 683 اثر است. اشیای این موزه بخشی از صدف ها و حلزون های دریایی است که توسط «محمد سعید فواد وهبه» اهل سوریه به آستان قدس رضوی اهدا شده است.

موزه سکه و مدال

اين موزه شـامل سكه و مدالـهـايـي مـي بـاشد كه از طرف افراد مختلف به آستـان قدس رضوي اهدا شده است. سكه هـاي موجود در موزه در ۹ ويترين به نمايش در آمده است. اين سكه ها متعلق به دوره اسكندر، سلوكيـان، اشكـانيـان، ساسانيان، امويان، عباسيان، سلجوقيان، غزنويان، سامانيان، آل بويه و صفوي مي باشد. همچنين سكه هاي نقره ولايتعهدي حضرت امام رضا (ع) ضرب سال 202 و 203 ق. در معرض ديد عموم است.

معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی :


بر اساس قراين و پژوهشهایی كه محققان انجام داده اند، ضريح كنونى پنجمين ضريحى است كه بر روى قبر مطهر امام رضا عليه السلام نصب شده است. تاريخ و مشخّصات هر يك از اين ضريح هاى پنجگانه عبارتند از:

ضريح اول

نخستين ضريح، ضريحى چوبى، با تسمه هاى فلزى و پوشش طلا و نقره بوده است كه در اواسط قرن دهم يعنى در دوران شاه طهماسب صفوى به سال 957 ق. ساخته و بر روى صندوقچه چوبى نصب شده است. در كتيبه دور اين ضريح، سوره هل اتى به خط ثلث شيوا مكتوب بوده و در كتيبه طلايى سردر آن، تاريخ نصب نوشته بوده است.


ضريح دوم:

ضريح مرصّع فولادى، معروف به ضريح نگين نشان است كه در سال 1160 هجرى به آستانه مقدس تقديم و بر فراز قبر مطهر نصب شده است. بر اساس شواهد تاريخى، واقف ضريح، شاهرخ فرزند رضا قلى ميرزا، فرزند نادرشاه افشار و نوه شاه سلطان حسين صفوى است. اين ضريح فولادى و بدون سقف بوده و پنجره ها و شبكه هاى چهار طرف آن با گوى ها و ماسوره هايى مزيّن به ياقوت و زمرّد آرايش يافته كه شمار آن به دوهزار مى رسيده است.


ضريح سوم:

در روزگار سلطنت فتحعلى شاه قاجار، ضريحى فولادى و ساده به ابعاد 3متر در4متر و با ارتفاع 2متر ساخته و روى ضريح نگين نشان نصب مى شود. سقف اين ضريح با چوبهايى طلاكوب پوشش يافت و در طرف پايين پاى مبارك، درِ مرصّع تقديمى شاه قاجار نصب شده بود.


ضريح چهارم:

در سال 1338 شمسى، ضريح سوم برداشته شد و به موزه انتقال يافت و به جاى آن، ضريحى جديد نصب گرديد؛ هر چند هنوز ضريح دوم در جاى خود قرار داشت. ضريح چهارم كه به ضريح شير و شكر معروف است، تا سال 1379 شمسى برپا بود. درباره اين ضريح و مشخصات آن: طرف قرارداد آستان قدس رضوى براى ساخت اين ضريح و ناظر اجراى آن، مرحوم سيد ابوالحسن حافظيان بود و استاد هنرمند، حاج محمدتقى ذوفن اصفهانی، با همراهى شمارى از استادان، طراحى و اجراى ساخت ضريح را طى قراردادى كه در سال 1336 منعقد شد، پذيرفت. ضريح جديد به تاريخ 14 شعبان سال 1379 هجرى قمرى، برابر با 22 بهمن ماه 1338 هجرى شمسى به جاى ضريح پيشين نصب شد.


ضريح پنجم:

در سال 1372 شمسى و در پى سايش و فرسودگى بخش هايى از ضريح چهارم و با توجه به روى آوردن روزافزون زائران و دلباختگان حرم مطهر رضوى، لازم ديده شد كه ضريح جديدى كه داراى استوارى و استحكام بيشترى باشد، ساخته شود و به جاى ضريح پيشين نصب گردد. بدين منظو به كوشش آستان قدس رضوى، كارشناسان زبردست و هنرمندان تواناى ايرانى گرد آمدند و با گزينش طرح استاد محمود فرشچيان، كار ساخت ضريح جديد را آغاز كردند. پس از هفت سال كار پياپى، سرانجام در روز سه شنبه 16 اسفند سال 1379 شمسى برابر با عيد قربان سال 1421 هجرى قمرى، ضريح جديد براى زيارت مشتاقان آماده شد و پس از حدود دو ماه بسته بودن گرداگرد حرم مطهر، چشم زائران شيفته به بقعه منور امام روشن گرديد. كار اصلى طرّاحى اين ضريح را استاد محمود فرشچيان، نامورترين نگارگر معاصر ايران در عرصه جهانى، به صورت افتخارى انجام است. خوشنويسى آيات قرآن و ديگر نوشته هاى ضريح نيز همه اثر خامه هنرمند توانا، سيد محمّد موحّد است.


گنبد مطهر

مشخص ترين نماد و نشانه بيرونى حرم مطهر امام رضا عليه السلام، گنبد طلايى آن است كه مجاوران و مسافران با ديدن آن بناى بشكوه، سلام ودرودى بر هشتمين امام نثار مى سازند. بنا بر نقل كتب تاريخى، نخستين گنبد بر فراز مزار قدسى حضرت امام رضا عليه السلام، به فرمان سلطان سنجر سلجوقى (511ـ552 ق.) و به كوشش وزير وى؛ شرف الدين قمى ساخته شد. جنس آن گنبد از كاشى بود. گنبد آغازين همان است كه اينك از داخل حرم مطهر ديده مى شود و سطح مقعّر و مقرنس آينه كارى آن پيداست. در دوران شاه طهماسب صفوى، پس از جمع آورى خشتهاى كاشى، گنبدى با روكش طلا بر فراز گنبد پيشين بنا شد. اين همان گنبدى است كه امروزه در نماى بيرونى به چشم مى آيد. در شورش ازبكها، خشتهاى طلاى گنبد به چپاول رفت. در سال 1009ق كه شاه عباس صفوى از پايتخت آن روز، اصفهان، پياده رهسپار مشهد گرديد، مدتى در مشهد اقامت گزيد و دستور داد كه گنبد مطهر، بار ديگر با خشتهايى از مس و روكش طلايى پوشيده شود و اين كار به دست كمال الدين محمود يزدى به تحقق پيوست. بر پايه آن چه در كتيبه گنبد ديده مى شود، اين كار در سال 1010ق آغاز شده و در سال 1116ق به پايان رسيده است. متن كتيبه گنبد اثر خامه خوشنويس نامدار ايرانى عليرضا عباسى است.


گلدسته ها

گلدسته ها در مجموعه قديمى حرم مطهر تنها دو گلدسته قرار داشت، كه اكنون يكى از آنها در نزديكى گنبد و ديگرى در مقابل آن، يعنى بالاى ايوان عباسى در شمال صحن عتيق(انقلاب) ديده مى شود. سایر گلدسته ها: گلدسته ايوان عباسى، گلدسته هاى مسجد گوهرشاد، گلدسته هاى صحن جمهورى اسلامى، گلدسته هاى صحن امام خمينى.


برجهاى ساعت

دو برج ساعت كه يكى در بالاى ايوان ورودى غربى همان صحن، و ديگرى در ايوان جنوبى صحن نو(آزادى) ديده مى شود. به سال 1278در زمان مظفّرالدين شاه قاجار، يك دستگاه ساعت كه داراى چهار صفحه بود و زنگ بسيار رسايى داشت به آستانه مقدّسه اهدا شد. در سال 1336 نيز ساعت جديدى با چهار صفحه بزرگ و شماره هاى نمايان فارسى خريدارى شد و در برج ساعت نصب گرديد.


نقاره خانه

نواختن نقاره از زمانهاى قديم در آستان مقدس امام رضا (ع) معمول بوده است از نشانه هاى تاريخى چنين برمى آيد كه در قرن دهم، نواختن نقاره معمول بوده است. بناى جديد و چشمگير نقاره خانه، با ظرافت و شكوه خود، از ديدنى ترين بخشهاى حرم مطهر است. نقاره زنان هفت نفر هستند كه سه نفرشان بر طبل مى كوبند و چهار نفر در شيپور مى دمند.


مسجد جامع گناباد (گناباد)

مسجد جامع در میان شهر گناباد واقع شده و از بناهای ارزشمند دروه خوارزمشاهیان است.


مسجد جامع بجستان (گناباد)

این بنا در بجستان در 51 کیلومتری شمال غربی گناباد، در جنوب خراسان واقع شده. بنای اولیه ی آن مربوط به دوره تیموری می باشد.


مسجد جامع گوهرشاد (مشهد)

این بنا در مجموعه آرامگاهی آستان قدس رضوی و جنوب گنبدخانه حرم مطهر واقع گردیده. این مسجد به همت گوهرشاد همسر شاهرخ تیموری و استادی قوام الدین شیرازی در سال 821 به اتمام رسیده است.

مسجد کبود گنبد (کلات نادری)

این بنا در میان کلات واقع شده است و از بناهای دوره افشاری به حساب می آید. که به خاطر رنگ کبود کاشی های آن بدین نام خوانده می شود.

مصلای طرق (مشهد)

این بنا جهت برگزاری نمازهای اعیاد و نماز جمعه ساخته شده و امروزه در 12 کیلومتری از مرکز شهر در روستای طرق واقع است. این بنا کهن ترین مصلای شهر مشهد است که در سال 837 هـ.ق بنیان گردیده است و مصلی پایین خیابان در دوره صفویه با الهام از طرح و نقشه آن ساخته شده است.

مسجد جامع نیشابور (نیشابور)

این بنا در شهر نیشابور واقع شده و بر اساس کتیبه تاریخی آن که بر روی یکی از جرزهای ایوان جنوبی نصب شده، در سال 889 هـ.ق توسط پهلوان بن بایزید ساخته شده است.

مسجد جامع سبزوار

این بنا در ضلع جنوبی خیابان بیهق در مجاورت بنای امام زاده یحیی و به فاصله کمی از آن قرار دارد. در خصوص تاریخ ساخت و بانی آن اطلاعات دقیقی در دست نیست.

مسجد خسروشیر (سبزوار)

در حدود 100 کیلومتری شمال غربی شهر سبزوار و در نزدیکی روستای خسروشیر بنایی وجود دارد.

مسجد جامع رشتخوار (رشتخوار)

این بنا در خارج شهر رشتخوار در کناره جاده تربت حیدریه به خواف واقع گردیده.

مسجد خانه نور (تربت جام)

در حدود 3 کیلومتری جنوب روستای یزد بنای کوچکی با دیواره های سنگی و گلی مشاهده می شود که به مسجد خانه نور شهرت دارد.

مسجد جامع جویمند (گناباد)

این بنا در روستای جویمند در شهرستان گناباد و جنوب خراسان واقع گردیده و بنای اولیه آن بر اساس سنگ نوشته سر در سال 1040 هـ.ق توسط شاه حسین پنجم بنا شده است.

مسجد خرگرد (خواف)

در 6 کیلومتری شهر خواف قرار دارد و در حال خراب شدن است. گویا این بنا یکی از نظامیه های سرشناس بوده است. خواجه نظام الملک در 450 هـ.ق آنرا ساخته.

مسجد جامع سیف آباد (بردسکن)

این بنای مذهبی در ده کیلومتری جنوب بردسکن و در روستای سیف آباد واقع شده است.

مسجد جامع خلیل آباد (خلیل آباد)

به استناد قرائن موجود، پیش از این در محل مسجد جامع فعلی بنای مسجدی کهن و یک ایوانی موسوم به «میان خیابان» وجود داشته که بنای فعلی با الگوبرداری از مسجد جامع کاشمر در سال 1308ق با طرح یک ایوانی و شبستانهای طرفین ساخته شده.

مسجد جامع کاشمر (کاشمر)

بنای فعلی مسجد جامع کاشمر، در ابتدای خیابان 17 شهریور این شهر قرار دارد.

مسجد پامنار (سبزوار)

این بنای مذهبی کهن ترین مسجد شهر سبزوار است که در ضلع جنوبی خیابان بیهق این شهر قرار دارد.

مسجد جامع فردوس (فردوس)

بنای مسجد جامع در ضلع جنوب غربی شهر فردوس و در کنار بقایای تون قدیم به عنوان یادمانی ارزشمند از شکوه و عظمت این شهر بر جای مانده است. این بنا از نوع مساجد معروف به سبک خراسانی در اوایل سده هفتم هجری بنیان گردیده است.

مسجد جامع رادکان (چناران)

این بنای تاریخی–مذهبی در 15 کیلومتری شمال غرب چناران در حاشیه خیابان اصلی روستای رادکان واقع شده است.

مسجد جامع رقه (بشرویه)

این بنا در 18 کیلومتری بشرویه در روستایی به نام رقه قرار دارد.

مسجد رباط زیارت (خواف)

این مسجد جزئی از یک مجموعه معماری شامل رباط، خانقاه، آب انبار و سقاخانه می باشد. که در 7 کیلومتری روستای فدک واقع است.

مسجد جامع سنگان (خواف)

بنای جامع سنگان واقع در سنگان پایین خواف از یادگارهای معماری اوائل سده هفتم هجری است.

مسجد ملک زوزن (خواف)

مسجد ملک زوزن تنها بنای آجری بر جای مانده از بقایای شهر تاریخی زوزن و یادمانی ارزشمند از شکوه و عظمت این منطقه است. نام بنا برگرفته از ملک معظم «ابوبکر بن علی زوزنی» بزرگترین حکمران این خطه و دومین مسجد تاریخ دار دوره خوارزمشاهیان است.

امام زاده محمد محروق (نیشابور)

این بقعه در 5 کیلومتری شرق نیشابور واقع و مدفن یکی از نوادگان امام زین العابدین (ع) است.


بقعه سلطان محمد عابد (ع) (گناباد)

این بقعه در 24 کیلومتری جنوب شهر گناباد مشرف بر کاخک بر فراز مدفن سلطان محمد بن موسی الکاظم ایجاد شده است. قرائن تاریخی این شخصیت را برادر حضرت رضا (ع) معرفی نموده اند.


امام زاده سید ابراهیم (نیشابور)

این بنا در ضلع غربی بقعه امام زاده محروق قرار دارد و متصل به آن است.

بقعه کمر زیارت (گناباد)

ارتفاعات موسوم به کمر زیارت به عنوان مکان تفرجگاهی و زیارتگاه در 45 کیلومتری شمال گناباد واقع است.


امام زاده بی بی علیه خاتون (سبزوار)

این بنا در حاشیه روستای باشتین در 40 کیلومتری غرب سبزوار واقع شده است. گویا بنای اولیه متعلق به دوره صفویه بوده است.

بقعه امام زاده سید عبدالعزیز (ع) (مشهد)

این بقعه در فاصله 34 کیلومتری جنوب غربی و در بخش احمد آباد شهرستان مشهد در روستای ده سرخ واقع است. مزار امام زاده سید عبدالعزیز (ع) زائرین بسیاری در ده سرخ و مناطق مجاور دارد.

امام زاده جعفر (سبزوار)

این بنا در حاشیه روستای چاهک سبزوار و در کنار جاده خاکی چاهک به قبرستان واقع شده. به لحاظ مشخصه های معماری این بنا معرف یک بنای عهد صفوی است.

آستان مبارک امام زادگان سید یاسر و سید ناصر (علیهما السلام) (مشهد)

محور گردشگری روستای گلستان واقع در حدود 5 کیلومتری غرب شهر مشهد و در منطقه ای کوهپایه ای و کوهستانی قرار دارد. مسیر دسترسی به این محور از جاده آسفالته مجاور پمپ بنزین طرقبه میسر می باشد. این مکان آستان متبرکه امام زادگان «سید یاسر و سید ناصر (علیهما السلام)»، از فرزندان ذکور حضرت امام موسی کاظم (ع) است.

امامزاده سلطان حسن (سبزوار)

بنای این امامزاده در قریه آزاد وار سبزوار واقع بوده.

آرامگاه امام زادگان بی بی صنوبر و میرسبحان ولی (علیهما السلام) (مشهد)

از جمله اماکن مذهبی و زیارتگاههای شهر مشهد باید به مقبره امام زادگان بی بی صنوبر و میرسبحان ولی اشاره نمود که این بنا در 22 کیلومتری جاده مشهد به سد کارده واقع است. برای زیارت این مکان باید از انتهای خیابان خواجه ربیع جاده ای را که به سوی کلات منتهی می گردد پیمود. مسیر دسترسی به بنای آرامگاه نیز دارای یک کیلومتر راه شنی است. بنا بر روایات مدفونین در این بنا از منسوبین به حضرت موسی بن جعفر (ع) هستند.

امامزاده شعیب (سبزوار)

این آرامگاه در ناحیه جنوب سبزوار و ضلع جنوبی خیابان رضوی واقع و بنایی باشکوه به ارتفاع 10 متر است. بنای اصلی متعلق به دوره صفویه بوده و تزئینات و تعمیرات آن اخیرا به انجام رسیده است.

بنای مزار شاهزاده قاسم (مشهد ریزه) (تایباد)

مشهد ریزه در فاصله 29 کیلومتری تایباد واقع شده است. در ضلع جنوب غربی این مکان در میان قبرستان قدیمی بنایی قرار دارد که به «مزار شاهزاده قاسم» مشهور است. این بقعه در دوره صفویه ساخته شده است.

امامزاده هفت معصوم (سبزوار)

این آرامگاه در مسیر جاده سبزوار به جوین واقع شده و شامل بقعه و ایوان الحاقی مقابل آن است.

باغمزار (بقعه امام زاده سید حمزه (ع)) (کاشمر)

بقعه و بارگاهی که در محل باغمزار بنا شده منسوب به مدفن حضرت حمزه فرزند حضرت موسی ابن جعفر (ع) است. بنا بر شواهد، این بقعه در دوران صفویه بنیان گردیده.

امامزاده یحیی (سبزوار)

این آرامگاه در محل تلاقی خیابان اسرا و بیهق سبزوار واقع است.

بنای امامزاده سید مرتضی (ع) (کاشمر)

مجموعه ابنیه جدیدالاحداث واقع در پنج کیلومتری شمال کاشمر به مزار و بقعه سید مرتضی (ع) برادر امام زاده سید حمزه (ع) و امام رضا (ع) منسوب می باشد. این مجموعه بدلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ییلاقی کاشمر به نیشابور از محیط مصفا و دلپذیری برخوردار است.

بنای امام زادگان هاشم و محتشم «علیهما السلام» (مشهد)

به فاصله 55 کیلومتری از شهر مشهد و در روستای پیوه ژن توقفگاهی قرار دارد که علاوه بر جنبه های مذهبی از نظر گردشگری نیز حائز اهمیت است. بنا بر اقوال شخصیتهای مدفون در بنا امام زادگان هاشم و محتشم (علیهما السلام) از نوادگان حضرت موسی بن جعفر (ع) می باشند.

بنای آرامگاه امام زاده سلطان ابراهیم (قوچان)

این بقعه تنها بنای برجای مانده از خیل ابنیه ای است که در شهر کهنه وجود داشته و در حال حاضر در مسیر قوچان به فاروج و در 12 کیلومتری شمال غربی این شهر واقع است. بنای مزبور بارگاه امام زاده سلطان ابراهیم (ع) حضرت رضا (ع) است.

آرامگاه امام زاده سید محمد علوی (ع) (مشهد)

بنای آرامگاه در فاصله 45 کیلومتری جاده مشهد به تربت حیدریه و در حاشیه جاده بر روی یک بلندی واقع شده است. شخصیت مدفون در بنا امام زاده سید محمد علوی از نوادگان حضرت موسی بن جعفر (ع) می باشد.

بقعه امام زادگان (فردوس)

در کنار محوطه باستانی تون و به فاصله کمی از مسجد جامع بنایی زیبا با گنبد فیروزه ای رنگ توجه هر بیننده ای را بخود جلب می کند که به مزار شهرت دارد و اعتقاد بر این است، مدفن پاک امام زادگان موسوم به «سلطان محمد (ع) و سلطان ابراهیم (ع)» از نوادگان حضرت موسی بن جعفر (ع) در آن مکان قرار دارد.

آستان مقدسه امام زاده یحیی (ع) (مشهد)

این بقعه متبرکه در جاده مشهد–سرخس به فاصله 55 کیلومتری از شهر مشهد بر فراز بلندی قرار گرفته و یک کیلومتر با روستای میانی فاصله دارد. وی از فرزندان و نوادگان امام زین العابدین است که در سال 107 هـ.ق متولد گردید.

مزار بوری آباد (تربت حیدریه)

بنای مزار منسوب به مدفن امام زاده سلطان احمد الرضا (ع) از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است که در میان باغی زیبا در 5 کیلومتری جنوب غربی شهر تربت حیدریه قرار دارد. معماری موجود انتساب آنرا به دوره صفویه نشان می دهد.

آرامگاه فردوسی (توس)

در شمال شهر مشهد و به فاصله 24 کیلومتری از آن، مزار و آرامگاه حماسه سرای بزرگ ایران حکیم ابوالقاسم فردوسی واقع شده است.


مقبره شيخ بهايى

مقبره عالم بزرگ شيعى عصر صفوى، بهاء الدين محمد عامِلى معروف به شيخ بهايى، تشكيل رواقى مستقل را در مجموعه حرم حضرت رضا عليه السلام داده است. مَدرَس شيخ و مقبره وى در گوشه جنوب غربى صحن نو (آزادى) و شرق حرم مطهر حضرت رضا عليه السلام واقع است.


آرامگاه خیام (نیشابور)

حکیم ابوالفتح عمر بن ابراهیم مشهور به خیام نیشابوری، ریاضیدان، منجم، شاعر و اندیشمند ایرانی است که بنا بر روایات در سال 429 ق. در نیشابور چشم به جهان گشود و به سال 515 ق. پس از وفات در گورستان حیره که امروزه در 5 کیلومتری شرق نیشابور واقع شده در آغوش خاک آرام گرفت.


بقعه هارونى (مقبره هارون الرشيد)

بقعه هارونى، يعنى بناى قبر هارون الرشيد، اصلاً بقعه مطهّرى است كه اكنون ضريح حضرت رضا عليه السلام در ميان آن قرار دارد.




آرامگاه نادرشاه افشار (مشهد)

نادر بنایی برای آرامگاه خود در جنب چهار باغ شاهی در شهر ساخت.


مقبره شيخ طبرسى و غسلگاه و قتلگاه مشهد

یکی از علماى بزرگ شيعه و مفسّر قرآن در سده هاى پنجم و ششم قمرى است. شيخ طبرسى صاحب چند تفسير بر قرآن كريم است كه از آن ميان تفسير مجمع البيان وى شهرت بيشترى دارد.


آرامگاه خواجه ربیع (مشهد)

آرامگاه باشکوه خواجه ربیع در 4 کیلومتری شمال مشهد و در انتهای خیابانی به همین نام واقع گردیده. بنای خواجه ربیع از آثار زیبای دوران صفویه است. این بنا مدفن ربیع بن خثیم از تابعین و یکی از هشت تن زاهدان نامدار تاریخ اسلام است.


گُنبد خشتى

مقبره اى است متعلق به يكى از نُقَباى سادات موسوى شهر مشهد و از اعقاب و ذُرارى امام موسى بن جعفر عليه السلام به نام «امير سلطان غياث الدين محمد بن امير طاهر موسوى» كه در فاصله تقريباً پانصد مترى شمال حرم حضرت رضا عليه السلام واقع است و از زيارتگاههاى مهم اين شهر می باشد


آرامگاه فضل بن شاذان (نیشابور)

باستناد متون و منابع، ابومحمد فضل بن شاذان از مشایخ بزرگ حدیث و فقیه متحکم شیعی مذهب در نیمه اول سده سوم هجری بود که مزارش در آبادی فضل در حومه نیشابور واقع است.


مقبره اميرشاه ملك ( مسجد شاه)

بنايى تاريخى از دوره تيمورى كه تا پيش از انقلاب اسلامى به مسجد شاه شهرت داشت و بعد به نام مسجد هفتاد و دو تن خوانده شد، مقبره يكى از اُمراى شاهرخ تيمورى به نام امير شاه ملك (يا ملك شاه) است. اين مقبره در محل چهار سوق و تلاقى دو بازار بزرگ و فرش فروشها در كنار ميدانى قديمى به نام «سرِ سنگ» احداث شده و پس از توسعه حريم حرم در مجاورت ضلع جنوب غربى حرم قرار گرفته است.


مقبره جغتین گیسور (گناباد)

در گستره دشتی وسیع در 72 کیلومتری شمال شرقی گناباد در شمال روستای گیسور، بنایی آجری و زیبا متعلق به سده هشتم هجری قرار دارد.


پير پالاندوز

مقبره يكى از عُرفاى شيعه مذهبِ «ذَهَبيه» به نام شيخ محمد المُقتدى كارندهى (منسوب به قريه كارده مشهد) مشهور به پير پالاندوز، از زمره قديمىترين زيارتگاههاى عرفانى اين شهر است. اين بنا در حاشيه كوچه شور در اوايل پايين خيابان قرار داشته و پس از انقلاب اسلامى به مناسبت توسعه حريم حرم تخريب و مجدداً بازسازى شده است است.


مزار بیدخت (گناباد)

این بقعه آرامگاه بنیانگذار شعبه ای از فرقه صوفیه نعمت اللهی و قطب های آن است.


گنبد سبز

گنبد سبز كه نامش را از رنگِ گنبد خود گرفته، بنايى متعلق به دوره صفوى و مقبره يكى ديگر از عرفاى شيعه مذهب ذَهبيه در شهر مشهد است. گنبد سبز اكنون در قلب شهر و مجاور ارگ سابق در خيابان آخوند خراسانى (خاكى پيشين) قرار دارد.


رباط زین آباد (گناباد)

این بنای ارزشمند در 60 کیلومتری غرب گناباد و به فاصله 15 کیلومتری جنوب شرقی بجستان واقع است.


رباط فخرآباد (گناباد)

رباط چهار ایوانی فخرآباد در حاشیه روستایی به همین نام در بخش بجستان گناباد واقع است.


رباط شرف (سرخس)

کاروانسرای رباط شرف در 136 کیلومتری شرق مشهد به سمت سرخس و 6 کیلومتری مشرق روستای شورلق قرار گرفته است. راه قدیم مرو باستان به نیشابور کهن که یکی از مسیرهای اصلی جاده ابریشم محسوب می شده از این محل می گذشته و رباط شرف یکی از مهمترین منزلگاههای آن در سده های میانی اسلام محسوب می شده است.

رباط بی بی (مه ولات)

این رباط در اوایل قرن دهم هجری، در زمان شاه اسماعیل صفوی، توسط بانویی نیکوکار ساخته شد. اما بعدها توسط ورثه مرحوم حاج محمد رضا لاری، تاجر تربتی با استفاده از آجرهای این رباط بنایی نو با ایوان و چهل حجره بنیان گردید. این رباط در حاشیه روستای ظهیرآباد قرار دارد.

رباط نیشابور (نیشابور)

این بنا که به رباط شاه عباسی شهرت دارد، با طرح و نقشه چهار ایوانی مشتمل بر غرفه ها و حجره های پیرامون حیاط مرکزی است.

رباط آب گرم (مشهد)

این رباط به شکل مستطیل و دارای تالار ستون دار و دالانها و اتاق های متعدد است احتمالا این بنا کاروانسرایی از دوره غزنویان است.

کاروانسرای فرامرزخان «رباط کانون» (سبزوار)

این بنا از آثار دوره قاجار می باشد و به دستور حاج فرامرز سبزواری در سال 1290 ق جهت استفاده زائرین حضرت رضا در کنار شاهراه خراسان ساخته شده است.

کاروانسرای مزینان (سبزوار)

به استناد کتیبه آن، در سال 1064 (هـ.ق) توسط حاجی معین الدین محمد اصفهانی جهت استفاده مسافرین شاهراه خراسان، و در روستای معروف و کهن مزینان ساخته شده و به فاصله 75 کیلومتری غرب شهر سبزوار قرار گرفته است.

رباط شریف آباد (مشهد)

این بنا در حاشیه سبز روستای شریف آباد در کیلومتر 35 جاده مشهد-نیشابور دیده می شود. قدمت این مکان به 180 سال می رسد.

رباط خیرآباد (تربت حیدریه)

از جمله آثار دوره صفویه به شمار می رود و به سال 1055 (هـ.ق) ساخته شده است.

رباط فیض آباد (تربت حیدریه)

رباط آجری فیض آباد در داخل شهری به همین نام و به فاصله 50 کیلومتری جنوب غربی تربت حیدریه واقع گردیده و از بناهای چهار ایوانی دوره قاجار محسوب می شود.

رباط ماهی (سرخس)

یکی دیگر از منزلگاههای قدیمی سرخس رباط ماهی است که در حال حاضر بقایای آن به چشم می خورد. فاصله این بنا تا رباط شرف 6 کیلومتر بوده و در کنار کشف رود واقع شده است.

مدرسه فصیحیه (سبزوار)

بانی این مدرسه حاج عبدالصانع سبزواری است که در سال 1356 هـ.ق ساختمان آن را به اتمام رسانیده است. مدرسه مزبور دارای 36 حجره و یک شاه نشین می باشد.

مدرسه علمیه حبیبیه (فردوس)

این مدرسه در ضلع جنوبی خیابان فرهنگ واقع شده است در سال 911 هـ.ق در دوران صفویه ساخته شد و بانی آن حاج میرزا حبیب اللّه پسر علاء الدین تونی بوده است.

مدرسه نواب/صالحیه نواب (مشهد)

مدرسه نواب توسط ابوصالح رضوی از اشراف و سادات مشهد در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی به سال 1076 هـ.ق بنا شده است. ابوصالح مشهور به نواب بوده و به همین جهت این مدرسه به صالحیه معروف است. مدرسه مزبور در خیابان شیرازی مشهد (بالا خیابان) قرار دارد و در طرح توسعه حریم رضوی بعد از انقلاب اسلامی تخریب و سپس تجدید بنا گردیده.

مدرسه فخریه سبزوار

ساختمان اولیه این مدرسه در عهد معزالدوله دیلمی بنا گردید و بناهای جدید آن در سال 1334 هـ.ش احداث گردیده است این مدرسه در شهر سبزوار قرار دارد.

مدرسه شریعتمدار سبزوار

این مدرسه در دوران قاجاریه برای استفاده طلاب علوم دینی بنا گردیده است و به نام بانی آن حاج میرزا ابراهیم شریعتمداری نامیده می شود.

مدرسه کهنه سبزوار

بنای مدرسه دارای چهار صفه است که بر بالای هر یک ایوانی قرار دارد. سر در خارجی مدرسه کاشیکاری بوده ولی به مرور زمان کاشی های آن ریخته است. مدرسه در زمان معزالدوله ساخته شده.

مدرسه شیخ (فردوس)

در سال 1211 ق بنا شده و حکم «ساخت آن» ماده تاریخ بناست.

مدرسه علیا (فردوس)

بانی این مدرسه «میرعلی بیک» بوده که آن را در سال 1335 هـ.ق بنا نموده است.

مدرسه نظامیه خرگرد

این بنا به نام بانی پر آوازه آن، یعنی نظام الملک نظامیه نامیده می شود و در زمان سلجوقیان از اعتبار قابل توجهی برخوردار بوده.

مدرسه علمیه حاج سلطان العلماء (کاشمر)

از جمله مدارس علمیه شهر کاشمر، بنایی است موسوم به مدرسه علمیه حاج سلطان واقع در ابتدای خیابان امام این شهر، که در سال 1330 هـ.ق ساخته شده است.

قلعه دختر شوراب (گناباد)

این قلعه سنگی در حدود 15 کیلومتری شهر گناباد و مشرف بر روستایی به نام شوراب واقع شده است.


قلعه گبری (تربت جام)

این قلعه بر فراز کوهی در یک کیلومتری روستای قلعه گبری در جنوب باختری پل خاتون قرار دارد. این دژ بایستی از قلاع اسماعیلیه باشد.

قلعه کوه (کوه قلعه) (فردوس)

قلعه کوه که با نام بومی آن «کوه قلعه» بعنوان یکی از نمادهای قلاع و استحکامات دفاعی دوران اسماعیلیان در 10 کیلومتری جنوب غربی فردوس قرار دارد.

قلعه دختر رقه (بشرویه)

در فاصله 12 کیلومتری بشرویه و بر فراز کوهی رفیع در 1250 متری از سطح آبهای آزاد بقایای قلعه ای سنگی به چشم می خورد که قلعه دختر بشرویه نام دارد. این قلعه در 6 کیلومتری شمال شرقی «رقه» واقع شده و بدین سبب «قلعه دختر رقه» نیز خوانده می شود.

قلعه کریم آباد (رشتخوار)

بنای تاریخی قلعه کریم آباد در 6 کیلومتری جنوب شهر رشتخوار قرار دارد. این قلعه که در دوره قاجار بنیان گردیده بانی مشخصی ندارد.

قلعه عباس آباد (تایباد)

این بنای مستحکم که به فاصله کمی از رباط عباس آباد واقع شده با قلعه «زورآباد» تربت جام قابل مقایسه است. بقایای این بنا، معماری اواخر دورۀ صفویه را القاء می کند.

قلعه اسکندرآباد (تایباد)

این قلعه در 5 کیلومتری سمت غربی شهر «باخرز» در کناره جنوبی رودخانه فصلی «ربس» قرار دارد.

قلعه چهل دختر (مه ولات)

بقایای این اثر تاریخی بر فراز ارتفاعات مشرف بر روستای احمدآباد شهرستان مه ولات و از نظر موقعیت در 12 کیلومتری شمال غربی روستا قرار دارد.

معرفی جاذبه های طبیعی :


چشمه سبز (چناران)

منطقه چشمه سبز در فاصله 60 کیلومتری جنوب غربی مشهد و در دامنه کوههای بینالود واقع شده است.

چشمه گیلاس «گلسب» (چناران)

نام قدیمی این منطقه «گلسب» بوده و در فاصله ی 50 کیلومتری شمال غربی مشهد و حدود 21 کیلومتری غرب آرامگاه فردوسی واقع شده است.

چشمه شاهان گرماب (فریمان)

روستای شاهان گرماب و چشمه آب گرم آن در 63 کیلومتری شرق فریمان بر فراز تپه ای قرار دارد.

آب گرم شهر کهنه (قوچان)

چشمه سارهای موسوم به «آبگرم شهر کهنه» در 18 کیلومتری بخش غربی قوچان و به فاصله 6 کیلومتری از بنای آرامگاه امام زاده سلطان ابراهیم قرار دارد.

آبشار و دیواره ی صخره ای اخلمد (چناران)

روستای اخملد در 12 کیلومتری چناران واقع شده است این روستا در ناحیه ای کوهستانی قرار گرفته و دره ای زیبا و دیدنی دارد.

آبشار رودمعجن (تربت حیدریه)

این آبشار چشم نواز در 48 کیلومتری غرب تربت حیدریه در بخش بایگ قرار دارد. ناحیه ی رودمعجن منطقه ای کوهستانی است آبشار آن از زمره زیباترین نقاط این مکان به شمار می رود.

چشمه گراب (نیشابور)

این مکان سیاحتی در فاصله 50 کیلومتری جاده مشهد-نیشابور واقع شده.

چشمه آب گرم (فردوس)

چشمه های آب گرم فردوس در 23 کیلومتری شمال شهرستان فردوس واقع شده است. آب این چشمه ها به دلیل داشتن املاح مختلف از خواص دارویی بسیاری برای درمان بیماری های پوستی برخوردار است.

چشمه حضرت (نیشابور)

در کنار بنای قدمگاه در شهرستان نیشابور مکانی مشهور به چشمه حضرت است که به استناد روایات آب این چشمه با دستان مبارک حضرت رضا (ع) از زمین جوشیده و اثرش تا به امروز باقی مانده است.

آبگرم معدنی کاریز (کاشمر)

این پدیده طبیعی در حاشیه جاده آسفالته کریز به ریوش، در فاصله 15 کیلومتری شهر ریوش و به فاصله 3 کیلومتری روستای کریز واقع گردیده که دارای آبگرم معدنی با خاصیتهای درمانی است.

آبشار قره سو (کلات)

دره قره سو در نزدیکی کلات نادری قرار گرفته است. این منطقه ی کوهستانی پرآب و مصفا، مکانی جذاب برای گردشگران بوجود آورده.

آبشار و دره سراب (قوچان)

آبشار و دره سراب در 12 کیلومتری جنوب شهرستان قوچان در دامنه ارتفاعات کوه سنگر و محمد بیک، با ارتفاع تقریبی 2840 متر واقع شده که در سرچشمه رودخانه سراب آبشار بسیار زیبایی قرار گرفته و در نزد اهالی به «شارشار» معروف است.

غار دره آل (مشهد)

غاره دره آل مکانی است با دهانه بزرگ و دیدنی و دیوارهای مرتفع و بلند که چشمه ای در مجاورت آن قرار دارد. این غار در 45 کیلومتری شمال شرق مشهد در مسیر راه کلات نادری واقع شده است.

غار هندل آباد (مشهد)

این غار در بخش تبادکان و در فاصله ی 45 کیلومتری مشهد قرار گرفته است. غار هندل آباد در محدوده روستایی به همین نام واقع شده. درون غار چشمه آبی وجود دارد که آب آن از نظر مردم محلی دارای تقدس است.

غار کارده (مشهد)

این غار به فاصله 50 کیلومتری شمال مشهد در مسافت 3 کیلومتری روستای کارده قرار گرفته است.

غار پرده رستم (چناران)

این غار در نزدیکی روستای جهاب در شهرستان چناران قرار گرفته است.

غار قزلق (درگز)

این غار در 7 کیلومتری چاپشلو از توابع شهرستان درگز واقع شده است.

غار ماپری (تربت حیدریه)

به رغم وجود اتلال باستانی متعدد و شواهد برجای مانده که حکایت از پیشینه ای مشخص و رد پای انسان ماقبل تاریخ در منطقه تربت حیدریه دارد، از دیگر نمونه های با اهمیت این آثار، غاری است موسوم به «ماپری» در 19 کیلومتری شمال غربی تربت حیدریه و در نزدیکی روستایی به نام «صنوبر» که به استناد بررسی های باستان شناسی از نخستین زیستگاه های این منطقه مربوط به پیش از تاریخ بوده است.

غار مغان (مشهد)

این غار در 36 کیلومتری شهر مشهد و در جنوب روستای مغان، در دامنه ی کوههای بینالود قرار گرفته است.

غار سنو (گناباد)

غار سنو که در نزدیکی روستای سنو در شهرستان گناباد واقع شده است از انواع غارهای آبی است به طوری که حتی در خشکسالی های متوالی میزان آب موجود در غار تغییری نمی کند غار سنو تا حدودی شبیه به غار علی صدر همدان می باشد.

غار مزداوند (سرخس)

این غار در شمال شرق منطقه ای موسوم به مزداوند در شهرستان سرخس واقع شده است.

غار آتشگاه (کاشمر)

این غار در 20 کیلومتری شمال غرب شهرستان کاشمر قرار گرفته.

غار طبیعی گنبده (بشرویه)

این غار در 15 کیلومتری بشرویه و در روستای نیگون قرار دارد.

غار بزنگان (سرخس)

یکی از آثار و جاذبه های طبیعی شهرستان سرخس غار بزنگان واقع در 6 کیلومتری جنوب غربی روستایی با همان نام است که با توجه به شواهد پیشینۀ آن به دوران تاریخی و ماقبل تاریخ می رسد.

باغ کلات نادری

باغ کلات نادری در شهر کلات، شمال شرقی مشهد، در بستری کوهستانی، در ميان دو رشته کوه در استان خراسان رضوی قرار گرفته است. مجموعه باغ و عمارت خورشيد برای آرامگاه نادر شاه افشار به سال 1160 هـ.ق به دستور وی ساخته شده است. از نظام کاشت باغ بجز يک رديف چنار کهنسال در باغچه غربي باغ و در کوچة غربي باغ که جزو عرصه باغ بوده، چيز ديگري بر جاي نمانده است.

باغ قدمگاه نيشابور

اين باغ در بستری كوهستاني و در دامنه جنوب كوه بينالود و رو به دشت نيشابور واقع شده است. اين باغ از سمت جنوب به جاده نيشابور-مشهد اتصال مي‎يابد. از نيشابور حدود 24 كيلومتر و از مشهد حدود 100 كيلومتر فاصله دارد. اين مكان به عنوان مكاني مقدس از سابقه طولاني برخوردار است.

باغ و عمارت امین اسلامی (نیشابور)

از جمله بناها و آثار تاریخی نیشابور باغی است مصفا به مساحت تقریبی هشت هزار مترمربع موسوم به امین اسلامی که در حاشیه خیابان امام خمینی در مجاور باغ ملی این شهر واقع است.

باغ اسکویی (سبزوار)

باغ و عمارت موسوم به «اسکویی» در فاصله 4 کیلومتری غرب شهر سبزوار و در روستای «ابارش» واقع است. قدمت این باغ و عمارت میان آن، متعلق به دورۀ قاجار و مالک آن نیز خاندان اسکویی است.

باغ خونی (مشهد)

به استناد متون در اوایل عصر قاجار و در بخش جنوبی خارج از حصارهای شهر مشهد نمادی از باغ سنتی ایرانی ساخته شده که به باغ خونی و یا بواسطه وجود چشمه ای در آن به «باغ چشمه» موسوم گردید.

باغ نشاط (نیشابور)

باغ نشاط در 22 کیلومتری غرب نیشابور و در مسیر جاده قدیم این شهر به سبزوار و در میان روستای تقی آباد واقع است در حدود سال 1326 هـ.ق آقابالاخان سالار معتمد (گنجی) از خوانین بزرگ خراسان و منطقه، این باغ بزرگ را با نام نشاط احداث نمود.

باغ خان (بشرویه)

خانه طاووسی معروف به باغ خان یکی دیگر از منازل قدیمی است که در بافت قدیمی شهر بشرویه و در خیابان ملاعبد ا... تونی، کوچه ملاسعدی واقع شده است.

طرقبه (مشهد)

این شهر در 18 کیلومتری جنوب غربی مشهد و در مسیر راه جاغرق واقع شده و از غرب به کوه های بینالود و از شمال به کوه تخت رستم محدود می شود. طرقبه دارای باغ های فراوان با میوه های متنوع و چشمه سارهای زیباست و رودخانه ای خروشان از کنار آن می گذرد، در تابستان دارای آب و هوایی خنک و مطبوع است. این ناحیه از قدیم الایام به عنوان تفریحگاه مورد توجه ساکنان و زائران مشهد بوده است.

جاغرق (مشهد)

روستای ییلاقی جاغرق در 21 کیلومتری جنوب غربی مشهد و در فاصله ی 7 کیلومتری جنوب غربی طرقبه واقع شده است و به روستاهای عنبران، طرقدر، کردینه، تغاره و شاندیز محدود می شود. جاغرق دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است و زمستان های سرد و تابستان های معتدل دارد

کنگ (مشهد)

این روستا در دامنه کوههای بینالود و در بخش جنوبی این رشته کوه به فاصله 22 کیلومتری جنوب غربی طرقبه واقع شده است. معماری روستای کنگ شبیه ماسوله است و از بام هر خانه به عنوان حیاط خانه ی بالاتر استفاده شده است.

شاندیز (مشهد)

یکی از مناطق ییلاقی اطراف مشهد است که در بخش طرقبه و در فاصله 30 کیلومتری غرب مشهد و در حدود 13 کیلومتری طرقبه در مسیر راه مشهد به ابرده و زشک واقع شده است. چشمه سارها و باغ های فراوان، فضای سرسبز و خرم، رودخانه و چشم اندازهای بی بدیل طبیعی، آب و هوای مطبوع و به ویژه صنایع دستی بومی. این منطقه ییلاقی را به صورت گردشگاهی مهم برای گردشگران، زائران و مردم مشهد درآورده است.

نغندر (مشهد)

این روستا از توابع بخش طرقبه و در فاصله ی 10 کیلومتری آن واقع شده است. این روستای سرسبز و آباد در دامنه ی کوههای شمالی بینالود واقع شده و منطقه ای ییلاقی سرسبز و مصفا را با چشم اندازهای طبیعی شگرف در برمی گیرد.

عنبران (مشهد)

روستای عنبران در 26 کیلومتری مشهد و به فاصله یک کیلومتری طرقبه واقع شده است. مناظر سرسبز با علف های خودروی خوشبو باعث شده این روستا را عنبران نامند.
  • حصار (مشهد)
  • زشک (مشهد)
  • اخلمد (چناران)
  • باغ رود (نیشابور)
  • دره ارزنه (تایباد)
  • اندروخ (مشهد)
  • دره آل (مشهد)
  • دره چلمیر (درگز)
  • روستای خرو و درود (نیشابور)
  • روستای باغستان علیا (فردوس)
  • دره شمخال (قوچان)
  • روستای شارک (قوچان)
  • منطقه کوهسرخ (کاشمر)
  • روستای بیدسکان (فردوس)
  • گرماب (رشتخوار)
  • منطقه لایین (کلات)

پارک ملی تندوره (درگز)

پارک ملی تندوره در 30 کیلومتری غرب شهرستان درگز واقع شده است. این پارک در مجاورت زیارتگاه چهلمیر قرار گرفته و دومین محل دیدنی و طبیعی ایران به شمار می رود. در این منطقه حیوانات وحشی بسیاری زندگی می کنند که از آن میان می توان به کل، قوچ، گرگ، پلنگ و انواع پرندگان شکاری اشاره کرد.

پناهگاه حیات وحش شیر احمد (سبزوار)

این پناهگاه در 7 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سبزوار قرار گرفته است پناهگاه حیات وحش شیراحمد ناحیه ای کویری-دشتی را در برمی گیرد و بوته های «گون» پوشش گیاهی آن را تشکیل می دهند. این پناهگاه زیستی حیواناتی همچون آهو و پلنگ است.

منطقه شکار ممنوع مرزی باجگیران

این منطقه که شامل اسلمه، قاطربش، بردر و قرچقه می باشد از تاریخ اول بهمن ماه سال 1382 به مدت هفت سال تیراندازی ممنوع در آن اعلام گردید.

منطقه حفاظت شده قرخود (درگز)

این منطقه در غرب شهرستان درگز قرار گرفته و با وسعت حدود 45 هزار هکتار منطقه ای است تپه ماهوری، کوهستانی و صخره ای با شیب تند که از سال 1350 مورد حفاظت واقع شد عمده گونه های جانوری قرخود شامل قوچ و میش اوریال، کل و بز، پلنگ، گرگ و روباه، خوک وحشی، پایکا، گورکن و ... بوده از جمله پوشش گیاهی آن نیز می توان به ارس، زالزالک، زرشک، کرکو، بید، گون و انواع گرامینه اشاره نمود.

منطقه شکار ممنوع هلالی (گناباد)

این منطقه تیراندازی ممنوع با مساحت 120000 هکتار یکی دیگر از این گونه محدودهای حفاظت شدۀ گناباد می باشد.

منطقه شکار ممنوع بزمای (تربت حیدریه)

این منطقه حفاظتی با وسعت 28000 هکتار در 8 کیلومتری جنوب شرقی تربت حیدریه قرار دارد. سیمای طبیعی بزمای، کوهستانی و تپه ماهوری بوده و بیشترین گونه های آن شامل چوبک، کلاه میرحسن، میخک کوهی، شکرتیغال، فرفیون، ریواس، گون و ... است و از جمله حیات وحش آن می توان به کل، بز، قوچ و انواع پرندگان اشاره کرد.

باغ کشمیر (تربت جام)

این ناحیه که از تپه ماهورهایی دیدنی تشکیل شده است در 55 کیلومتری شمال شهرستان تربت جام واقع شده است. در باغ کشمیر جانورانی همانند قوچ و گرگ زندگی می کنند.

منطقه شکار ممنوع «دربادام» (قوچان)

منطقه دربادام با 15000 هکتار مساحت دارای چهره ای کوهستانی است و در فاصله حدود 45 کیلومتری شمال شهر قوچان در مجاورت پارک ملی تندوره قرار گرفته است. این منطقه رسما در سال 1357 به عنوان منطقه شکار ممنوع شناخته شد.

منطقه شکار ممنوع هنگام (گناباد)

منطقه هنگام با وسعت بسیار در شرق گناباد قرار دارد و سیمای طبیعی آن به صورت یک دشت تپه ماهوری است.

منطقه شکار ممنوع درونه (کاشمر)

منطقه مزبور با گسترش 60000 هکتار در غرب شهرستان کاشمر قرار دارد. بدلیل تنوع زیستگاه حیات وحش و قابلیتهای بالقوه در زمینه احیاء و حفظ پوشش گیاهی و جانوری درون منطقه ای، شکار ممنوع اعلام شده است.

پناهگاه حیات وحش حیدری (نیشابور)

این پناهگاه در 70 کیلومتری شمال غرب نیشابور واقع شده است. پناهگاه حیات وحش حیدری از تپه ماهورهایی با پوشش گیاهی درختان «ارس» شکل گرفته است و در آن حیواناتی نظیر قوچ، پلنگ و انواع پرندگان زندگی می کنند.

آداب و رسوم :


مشاهیر :


محمد کاظم آخوند خراسانی

عالم امامی و محقق برجسته مشهدی (1255- 1329). آخوند خراسانی به علت نوآوریهایش در علم اصول شهرت عظیمی کسب کرد. گروه کثیری از علما و مراجع بعدی از مکتب درس او بهره مند بودند.

آثار :

  • کفایه الاصول در اصول فقه
  • الاجتهاد و التقلید
  • حاشیه بر اسفار ملا صدرا
  • حاشیه بر رسائل شیخ مرتضی انصاری

جابربن حیان

او که حیان بن عبداللّه کوفی توسی نام داشت در فلسفه کیمیاگری ریاضی، هیئت و نجوم استاد بود و در قرن دوم و سوم هجری در توس بدنیا آمد از آثار او می توان به ارض الاحجار، اصول کیمیا، الجفر الاسود اشاره کرد. (120- 180 ه-)

نورالدین عبدالرحمان جامی

شاعر و عارف ایرانی در قرن نهم هجری است ولی در خرگرد جام متولد شده است. از آثار او می توان از دیوان اشعار، بهارستان، هفت اورنگ و نفحات الانس یاد کرد. (817- 898)

پوریای ولی

از چهره های نامی فرهنگ ایران است نام اصلی وی محمود قتالی خوارزمی است. وی عارف شجاع و پهلوان بود که در فنون ادب دست داشت و شعر می سرود. (645- 722)

ابوعبداللّه محمد بن احمد جیهانی

از وزرای دستگاه سامانی بود وی برای تدوین قانون مدون از اکناف جهان قوانین کشورداری فراهم آورد و کتاب مالک الممالک، آیین و الزیادات از جمله آثار اویند. (306 یا 330)

شیخ الرئیس ابوعلی سینا

متولد افشنه در بخارا عالم در منطق، هندسه، نجوم، طب و علوم طبیعی و مابعد الطبیعه، موسیقی، ریاضی و فلسفه. از تألیفات وی می توان به شفا، قانون، اشارات، دانشنامه علایی و کتاب النجاه اشاره کرد. (370- 428)

ابوریحان بیرونی

ریاضیدان، جغرافیدان و فیلسوف ایرانی است که در قصبه ی بیرون از توابع خوارزم بدنیا آمد. از آثار وی می توان از کتب آثارالباقیه عن القرون الحالیه تحقیق مالهند، قانون مسعودی، الجماهر فی معرفه الجواهر و التفهیم یاد کرد. (362- 440)

مهدی اخوان ثالث

شاعر نامدار معاصر که در مشهد ولادت یافت استاد سرودن اشعار به سبک نیمایی و قدیم است. (1307- 1369 هـ.ش)

ابوالفضل بیهقی

در حارث آباد بیهق به دنیا آمد وی حوادث دوره غزنویان را در تاریخ عظیمی مشتمل بر 30 جلد نوشت که امروزه به نام تاریخ بیهقی یا تاریخ مسعودی معروف است. (385- 470)

کمال الدین بهزاد

وی از مردم هرات بود و بزرگترین و مشهورترین مینیاتور ساز و نگارگر ایرانی است. او در خط و شعر نیز دستی داشت از آثار وی می توان از تصویرگری خمسه نظامی یاد کرد. (844- 942)

صنایع دستی :


قالی بافی

يکی از صنايع دستی مهم استان خراسان قالی بافی است. پيشينه قالی بافی در اين استان را می توان به دو دوره متمايز تقسيم کرد: - دوره صفويه، که قالی های اين دوره اغلب دارای نقش های هراتی با زمينه لاجوردی و يا لاکی سير و با حاشيه باريک به رنگ زرد روشن می باشد.
دوره ديگر راه اندازی کارگاه های قالی بافی توسط بازرگانان تبريزی در نيمه دوم قرن سيزدهم است. به اين دليل، امروزه در صنعت فرش مشهد دو نوع گره وجود دارد که عبارت اند از: گره فارسی (محلی) و گره ترکی (تبريزی).
مهم ترين مرکز قالی بافی در استان خراسان، مشهد است. زمينه قالی های مشهدی دارای رنگ لاکی با نقش ترنج و لچک و حاشيه لاجوردی است. بيرجند، طبس، کاشمر، سبزوار و نيشابور از نظر قالی بافی به ترتيب در مراحل بعدی قرار می گيرند. در ميان عشاير خراسان، قالی بافی از رونق فراوانی برخوردار است. قاليچه های بلوچی در ميان چادر نشينان اطراف تربت حيدريه، کاشمر، سرخس و تربت جام رايج است. هم چنين در ميان عشاير کرد که در شمال خراسان سکونت دارند، بافت قاليچه های ترکمنی رواج دارد.

گليم بافی

در ميان عشاير و روستاييان خراسان، گليم بافی به عنوان يک فعاليت خانگی معمول است. مناطق عمده گليم بافی در استان خراسان، شهرستان های مشهد، قوچان و شيروان است.

ابریشم بافی کلات

از مهمترین هنرهای سنتی و صنایع دستی، هنر ابریشم بافی است که در خراسان رضوی در منطقه کلات و روستای زاوین رواج دارد. روستای زاوین مرکز بافت ابریشم محسوب می گردد.

شعر بافی

شعربافی يا دست بافی در استان خراسان، از گذشته های دور، يکی از مشاغل صنعتگران بوده است. اين صنعت در بيش تر شهرهای استان خراسان، به ويژه در شهرستان های مشهد، سبزوار و تربت حيدريه، به صورت خانگی و کارگاهی ديده می شود. فعاليت های برک بافی، فرت بافی و ابريشم بافی را نيز می توان در اين رده قلمداد کرد که عمده توليدات آن ها حوله، چادر شب، بقچه و... است.

نمد بافی

در ميان عشاير خراسان، صنعت نمد مالی از رونق فراوانی برخوردار است و دو مرکز اصلی توليد آن، شهرهای مشهد و قوچان می باشند.

برک بافی

یکی دیگر از بافته های خراسان رضوی برک است. این بافته در کارگاههای برک بافی بشرویه از پشم شتر بافته می شود.

سبد و حصير بافی

يکی از صنايع دستی مهم و پردازشی که با هزينه بسيار ناچيز، ساخته هايی را می آفرينند، سبد و حصير بافی است. مواد اوليه اين توليدات، کاه و شاخه های نازک درختان است و مرکز اصلی آن روستاهای اطراف طرقبه در استان خراسان می باشد. به دليل توريستی بودن منطقه طرقبه، بازار اين توليدات از موقعيت مطلوبی برخوردار است. برای بافت سبد، از چوب درختچه بيد مشک استفاده می شود که هم ظريف و هم باريک است و هم چنين خاصيت انعطاف پذيری آن زيادمی باشد. صنايع ظريف حصير بافی، در ميان مسافرينی که به اين استان سفر می کنند و هم چنين اهالی منطقه، جايگاه ويژه ای دارد.

پوستين دوزی

يکی از صنايع مهم استان خراسان پوستين دوزی است. در شمال استان، سردی هوا موجبات پيدايش و گسترش اين صنعت را فراهم آورده است. پوستين دوزی در ميان عشاير کوچ نشين استان از اهميت به سزايی برخوردار است.
وجود دو کوه سنگی در دامنه ی کوههای جنوب مشهد سبب شده تا صنعتگران حکاک روی سنگ، همواره مواد اولیه ی مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند. جنس این سنگ ها از مواد آذرین می باشد و رنگ آن سیاه است.

سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ

از جمله فعاليت های هنری در شهر مشهد، يکی هم سنگ تراشی است که سابقه ای ديرينه دارد. عمده توليدات مصنوعات سنگی عبارت اند از: قندان، هاون، ظرف ديزی و انواع مجسمه های سنگی.

فيروزه تراشی

شهر نيشابور که به شهر فيروزه شهرت دارد، دارای معادن ارزشمندی از فيروزه می باشد که از قرن ها پيش مورد بهره برداری قرار گرفته اند. فيروزه تراشی يکی از حرفه های قديمی در استان خراسان است. تراش فيروزه به اشکال پيکانی و مسطح از جمله تراش هايی است که طرفداران فراوان دارد. فيروزه يکی از سوغاتی های مهم استان خراسان است و بازار مطلوبی نه تنها در استان، بلکه در سطح کشور دارد.
یکی از مهم ترین صنایع دستی خراسان رضوی سفال مند گناباد می باشد که از اعتبار و پیشینه ای باستانی برخوردار است. از انواع سفال هایی که در این منطقه ساخته می شود می توان به انواع سفال های «بدل چینی» و «رسی» اشاره نمود.

سفالگری

يکی از صنايع دستی مهم در ايران سفالگری است که در شهرهای حاشيه کوير ايران از موقعيت مناسبی برخوردار است. مرکز اصلی اين صنعت در استان خراسان، در شهرستان گناباد به ويژه روستای مند است. مهم ترين توليدات اين صنعت انواع گلدان و ظروف سفالين می باشد.


سوغات :


عطریات

دکان های عطر فروشی در همه ی خیابان های اطراف حرم پراکنده اند. اما بیشتر آنان در بزرگترین بازار منطقه موسوم به بازار رضا متمرکزند. عمده عطرها فله هستند و بنا به خواست مشتری در شیشه هایی با اندازه های گوناگون به فروش می رسند. عطرهای شب بو، رز، گل محمدی، گل یخ گل های یاس از آن جمله اند، که در سالیان اخیر عطرهای خارجی نیز به آنها افزدوه شده است. نوعی عطر به خصوص نیز با قیمت بسیار ارزان بوسیله ی دست فروش ها بفروش می رسد که در افواه مردم مشهد به عطر «دم بست» مشهور شده است.

انواع نبات و نقل و شیرینی

یکی دیگر از سوغات های شهر مشهد انواع نبات ها، نقل ها و شیرینی هاست. نبات های پخته شده بر دو نوع کلی تقسیم می شوند نبات های کاسه و نبات های شاخه. در بعضی از این نبات ها برای خوش طعم و رنگ شدن از آب زعفران استفاده می کنند که به آن نبات زعفرانی می گویند. نقل ها نیز از گروه آبنبات ها به شمار می روند و در اندازه های گوناگون درست می شوند.

سجاده، جانماز، مهر، تسبیح

محیط روحانی حرم مطهر رضوی در دکان هایی نمود یافته است که در آن کالاهای مذهبی به فروش می رسد. تسبیح یکی دیگر از کالاهایی ست که همواره طرفداران بسیاری داشته است.

خشکبار

از آن جا که بسیاری از شهرستان های خراسان رضوی دارای محصولات باغی فراوانند. کشاورزان، بخشی از این محصول را به شکل خشکبار به بازارهای مشهد عرضه می کنند. برگه هلو، زردآلو، سیب و انواع آلوهای خشک، قیسی، کشمش از جمله این خشکبارها به شمار می آیند.

ادویه جات

از سوغات خراسان رضوی می توان به بسته های ادویه ای اشاره کرد که در بسیاری از دکان های اطراف حرم به فروش می رسد. این بسته ها به ادویه ی هفت رنگ موسوم شده اند که شامل فلفل سیاه، قرمز، دارچین، زردچوبه، پودرسیر یا موسیر، سماق، گل پر و غیره می باشند.

پوستین دوزی شاندیز و قوچان

ر فاصله 36 کیلومتری مشهد، در شهر ییلاقی شاندیز و در شهر قوچان، استادکاران حاذق پوستین دوز به کار مشغولند و کالای خود را در دکان های فروش صنایع چرم و پوست متعددی که در شهر وجود دارد بفروش می رسانند.

زعفران یا طلای سرخ

زعفران یکی از محصولات بسیار ارزشمند کشاورزی است که درآمد خالص سالیانه ی حاصل از آن زیاد و نیاز آن به آب کم است. استان خراسان رضوی با تولید حدود 172 تن زعفران و سهم 75/5 درصدی از تولید این محصول، مقام اول را در کشور داراست.

زرشک

زرشک یکی دیگر از محصولات ارزشمند کشاورزی خراسان رضوی است که همچون زعفران در نواحی جنوبی و کم آب این استان به ثمر می رسد.

انگشتر و زیورآلات

در طبقه ی دوم بازار بزرگ رضا دکان های متعددی وجود دارد که صنعتگران بسیاری در آنها به کار ساخت انواع زیورآلات و انگشتر نقره سرگرمند. علاوه بر موارد ذکر شده سوغات این استان شامل انواع نیز صنایع دستی می باشد

خدمات گردشگری :


نام هتل آدرس تلفن
پارس (5ستاره) مشهد، بلوار وکیل آباد، نبش خیابان صیاد شیرازی 8689200-5
پردیسان (5 ستاره) مشهد، بزرگراه شهید کلانتری (جنب پارک صدا و سیما) 8791821
هما (5 ستاره) مشهد، بلوار خیام 7611001-9
تارا (4 ستاره) مشهد، خیابان آیت الله شیرازی 2216100-5
قصر (4 ستاره) مشهد، خیابان امام رضا، چهار راه عنصری 8512000
ایران (4 ستاره) مشهد، خیابان خسروی نو، مقابل پمپ بنزین 2228010-11
بزرگ فردوسی (4 ستاره) مشهد، خیابان مدرس 2216162
اترک (4 ستاره) مشهد، میدان بیت المقدس 3647093-8