پنجشنبه، 26 مرداد 1396
Menu

استان : گلستان

  • معرفی استان
  • معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی
  • معرفی جاذبه های طبیعی
  • آداب و رسوم
  • مشاهیر
  • صنایع دستی
  • سوغات
  • خدمات گردشگری

معرفی استان :


موقعيت و وسعت :

استان گلستان در قسمت شمالي كشور، بين عرض جغرافيايي 36 درجه و30 دقيقه تا 38 درجه و8 دقيقه شمالي و طول جغرافيايي 53 درجه و 57 دقيقه تا 56 درجه و 22 دقيقه شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است . اين استان از شمال به جمهوري تركمنستان، از غرب به استان مازندران و درياي خزر، از جنوب به استان سمنان و از شرق به استان خراسان شمالي محدود مي شود .
مساحت استان 22022 كيلومتر مربع بوده و حدود 33/1 درصد از كل مساحت كشور را به خود اختصاص داده است. از اين محدوده 1126000 هكتار را مرتع و 430000 هكتار را جنگل و در مجموع حدود 70 درصد از سطح استان را منابع طبيعي تشكيل ميدهند .
اين استان بدليل برخورداري از شرايط ويژه و متنوع آب و هوايي همچون آب و هواي معتدل كوهستاني، بياباني و نيمه بياباني قدمت تاريخي هفت هزار ساله و وجود بيش از هزار اثر تاريخي و فرهنگي ارزشمند اعم از ابنيه تاريخي، اماكن مذهبي، تپه ها و محوطه هاي باستاني و تاريخي، آرامگاه ها، برج ها، پل هاي تاريخي، مساجد و امامزاده ها و بافت هاي قديم شهري، كاروانسراها، قلعه ها، غارها و مدارس علوم ديني، دارا بودن مناظر بديع و چشم اندازهاي طبيعي نظير كوه، جنگل، جلگه، دشت، صحرا، درياچه، خليج، جزيره، آبشار، تالاب، دهكدة ييلاقي، جايگاه ويژه اي در عرصة ميراث فرهنگي و وضعيت گردشگري كشور ايجاد نموده است.
مسافت اين استان تا تهران حدود 380 كيلومتر و تا مشهد 550 كيلومتر است .



ناهمواريها:

تقريبا در سراسر استان شيب زمين از ارتفاعات به سوي جلگه و درياي خزر كاهش مي يابد. ناهمواريهاي استان را مي توان به سه ناحيه ي كوهستاني، كوهپايه اي و جلگه اي تقسيم كرد.

آب و هوا:

استان گلستان به لحاظ دارا بودن تنوع آب وهوا يكي از حاصلخيز ترين و با استعداد ترين مناطق كشور از حيث منابع طبيعي مي باشد. ‌آب و هواي استان تحت تأثير عرض جغرافيايي، ارتفاعات، امتداد رشته كوههاي البرز، نزديكي به دريا و بيابان تركمنستان، توده هاي هوايي و پوشش جنگلي از تنوع زيادي برخوردار است.

رودها:

رودهاي جاري استان كه تعداد آن بالغ بر 40 رود است و عموما“ ار جنوب به شمال و از شرق به غرب جريان دارند از شريانهاي اصلي و ارزشمند حيات اقتصادي بويژه در عرصة كشت انواع محصولات كشاورزي استان به شمار مي آيند. در اين ميان سه رود مهم اترك، گرگان و قره سو كه از جمله رودهاي دائمي استان مي باشند. همواره بخش هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي استان را تحت شعاع خود قرار داده اند.

پوشش گياهي :

با توجه به موقعيت جغرافيايي، شرايط آب و هوايي و جنس خاك، استان گلستان از پوشش گياهي متنوعي از قبيل جنگل انبوه، چمنزا ر و استپ بر خوردار است. مجاورت درياي خزر و رشته كوه هاي البرز سبب شده است كه به تبعيت از آب وهوا در دامنة شمالي البرز از خط ساحلي درياي خزر تا قلل مرتفع بر حسب افزايش ارتفاع، پوشش گياهي متنوعي به صورت نوارهاي مشخصي بوجود آيد.

پوشش جانوري :

تعدد و تنوع فراوان جوامع و گونه هاي گياهي در استان گلستان موجب ايجاد زيستگاههاي مناسب براي زندگي انواع پستانداران شده است . در مناطق جنگلي ، گونه هايي مانند مرال (گاوكوهي ) وشوكا، در نواحي استپي قوچ و ميش، در زيستگاههاي صخره اي كل و بز و در نواحي دشتي آهو زندگي مي كنند.

شهرستان گرگان:

اين شهرستان به عنوان مركز استان گلستان با مساحتي معادل 1615 كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر 358877 از شمال به شهرستان آق قلا، از جنوب به استان سمنان، از شرق به شهرستان علي آباد كتول واز غرب به شهرستان كردكوي محدود است.

شهرستان گنبد كاووس :

شهرستان گنبد كاووس با جمعيتي بالغ بر 275649 ووسعت 8/6856 كيلو متر مربع در طول شرقي 10 دقيقه و 55 درجه و 15 دقيقه و38 درجه عرض شمالي واقع است و اراضي آن از سطح دريا 150 متر ارتفاع دارد.


شهرستان كلاله:

اين شهرستان در منتهي اليه شرقي استان گلستان واقع شده است با مساحتي معادل 4962 كيلومتر مربع و جمعيتي بيش از 143938 نفر از جنوب به شهرستان مينودشت ( و شهرگاليكش )، از شرق به استان خراسان شمالي و از غرب به شهرستان گنبد كاووس محدود است.

شهرستان مينودشت :

اين شهرستان با جمعيتي بالغ بر 145201 نفر و مساحت 1576 كيلومتر مربع در فاصله 116 كيلومتري شرق مركز استان واقع مي باشد. شهرستان مينودشت از شمال به شهرستان كلاله،از جنوب به استان سمنان، از شرق به استان خراسان شمالي واز غرب به شهرستان گنبد كاووس محدود است.

شهرستان راميان :

اين شهرستان با وسعت 73/780 كيلومتر مربع و جمعيت 83209 نفردر 76 كيلومتري ضلع شرقي شهرستان گرگان ودر شش كيلومتري جنوب جاده گرگان – گنبد كاووس واقع مي باشد. از شمال به شهرستان گنبد كاووس، از شرق به شهرستان آزادشهر، از جنوب به استان سمنان و از غرب به شهرستان علي آباد منتهي مي گردد.

شهرستان آزاد شهر :

اين شهرستان با وسعتي معادل 872 كيلومتر مربع، جمعيتي بالغ بر 99088 نفر دارد و از شمال به شهرستان گنبد كاووس، از جنوب به شهرستان راميان و استان سمنان و از شرق به شهرستان مينودشت و از غرب به شهر دلند محدود مي شود. شهرستان آزادشهر شامل دو بخش مركزي و چشمه ساران، چهاردهستان ( نظام آباد، چشمه ساران، خرما رود شمالي و جنوبي ) و 58 روستا مي باشد.

شهرستان علي آباد كتول :

اين شهرستان در حدود 40 كيلومتري شرق شهرستان گرگان واقع شده و با وسعتي در حدود 1160 كيلومتر مربع و جمعيتي بالغ بر 139129 نفر، از شمال به شهرستان هاي آق قلا و گنبد كاووس، از جنوب به استان سمنان و رشته كوههاي البرز، از شرق به شهرستان راميان و خان ببين واز غرب به شهرستان گرگان محدود است.

شهرستان آق قلا :

اين شهرستان در 15 كيلومتري شمال مركز استان واقع شده و با وسعتي در حدود 1763 كيلو متر مربع و جمعيتي بالغ بر 106118 نفراز سوي شمال به جمهوري تركمنستان، از جنوب به شهرستان گرگان، از شرق به شهرستان علي آبادكتول و گنبد كاووس و از غرب به كمش تپه ( گمشيان ) و شهرستان بندر تركمن محدود است.

شهرستان تركمن :

اين شهرستان در حدود 38 كيلومتري شمال غربي شهرستان گرگان واقع شده و داراي 121933 نفر جمعيت و مساحتي معادل 1576 كيلومتر مربع است . از شمال به جمهوري تركمنستان، از جنوب به شهرستان هاي كردكوي و بندرگز، از شرق به شهرستان هاي گرگان و آق قلا واز غرب به درياي خزر منتهي مي گردد. خط ساحلي اين شهرستان با درياي خزر 55 كيلومتر مي با شد.

شهرستان بندر گز :

اين شهرستان در 43 كيلومتري شهرستان گرگان واقع شده با جمعيتي حدود 48504 نفر و مساحتي معادل 239 كيلومتر مربع از شمال به درياي خزر و ميانكاله، از جنوب به روستاي گز غربي، از شرق به شهرستان كردكوي و از غرب به شهرستان بهشهر محدود است.

شهرستان كردكوي :

اين شهرستان داراي جمعيتي بالغ بر 70203 نفر و مساحتي معادل 818 كيلومتر مربع مي با شد. شهرستان كردكوي كه در حدود 25 كيلو متري غرب گرگان واقع شده است و از شمال به شهرستان تركمن، از جنوب به رشته كوههاي البرز شرقي و استان سمنان، از شرق به شهرستان گرگان واز غرب به شهرستان بندر گز محدوداست.

نژاد :

«آمارد ها » يا به قولي « مرد ها » از اقوام بومي اين منطقه قبل از ورود آريائيها به شمار مي آيند . آنها در شرق « كادوسي ها » و « تپوري ها » مي زيستند . منطقه تحت تصرف آنها از شرق به خراسان و از غرب به مناطق قفقاز محدود ميشد . شيوه زندگي آنها بر پايه كوچ نشيني و دامداري استوار بود . بنا بر نوشته ها و منابع تاريخي « داهه ها » ( قبيله اي از اقوام پرني ) از اجداد اشكانيان به شمار مي آيند كه در شمال گرگان مي زيستند و مدت زيادي حوزه گرگان را تحت تصرف خود داشتند . در دوره اسلامي با افزايش مهاجرت اقوام مختلف به علل سياسي و اجتماعي به اين منطقه شاهد انواع گوناگون از نژادها و اقوام هستيم . مازندراني ها با منشاء تپوري در شهرهاي گرگان، كردكوي، بندرگز و تركمن ها از نژاد زرد و شاخه اي از تركان اوغوز در شهر هاي گنبد كاووس، كلاله، آق قلا، بندرتركمن و سيستاني ها، بلوچ ها از اقوام سكاها در شهرهاي علي آبادكتول، گنبدكاووس، كلاله، مينودشت، آزادشهر، راميان و گرگان و همچنين اقوام هيركاني يا گرگاني كه عمدتا“ در شهر گرگان زندگي مي نمايند .

معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی :


مساجد :

در دوران تاريخ ايران بعد از اسلام ، مساجد بعنوان ارزشمندترين بناهاي مذهبي شهرها محسوب مي شده اند كه با احداث آن در مراكز شهري و محدوده دارلحكومه ها موجب ايجاد سبك جديد در بافت معماري و شهرسازي شده اند.

مسجد جامع گرگان :

مسجد جامع گرگان در بازار قديمي نعلبندان در زميني به مساحت 1600 متر مربع واقع شده است . بناي اصلي مسجد به ويژه مناره قديمي آن متعلق به دوره سلجوقيان است. اين بنا با حياطي مركزي به وسعت 1000 متر مربع كه چهار شبستان ، چهارگوشه آن را احاطه نموده است و دو ايوان در دو سوي شرقي و غربي آن احداث گرديده است.

مسجد گلشن :

مسجد گلشن در محله قديمي درب نو ، دروازه نو و ميدان شهر گرگان واقع است.سنگ مرمري به درازاي 33 و پهناي 21 و قطر 5 سانتي متر در محراب مسجد است كه عبارتي به خط عربي در آن حك شده است. منبر مسجد مشبك كاري ظريف گرديده و طرح ها ي زيبا دارد. بر ديوار شبستان جا چراغي گچكاري بسيار ظريف نظير جا چراغي دوره صفوي قرار دارد.

مسجد جامع گوميشان :

اين مسجد در منطقه مركزي بخش گميشان در 15 كيلو متري شمال شهرستان تركمن واقع شده است و در سال 1334 هـ . ق توسط مظفر حاجي مظفري احداث شده است. بناي اين مسجد چهار ضلعي و مصالح آن از چوب و گچ است و در جلوي آن كفش كني نيز تهيه شده است. در حال حاضر تغييرات كلي در نماي داخلي و بيروني آن ايجاد شده است.

مسجد و مدرسه كريم ايشان :

مسجد كريم ايشان در نزديكي روستايي به همين نام در حدود 45 كيلومتري شمال شهرستان كلاله واقع مي باشد بناي مسجد در سال 1328 هـ ق احداث شده و متعلق به دوره قاجار است . سبك معماري بكار رفته در آن تركيبي از ويژگي هاي بناهاي قديمي آسياي مركزي و معماري ايراني است كه اين امر نشانگر پيوندهاي اجتماعي ايرانيان اين منطقه با مناطق آسياي مركزي در آن دوره مي باشد.

مدرسه عماديه :

مدرسه عماديه در ضلع شرقي مركز محله قديمي درب نو در بافت قديم گرگان واقع شده است . زمان احداث مدرسه بر اساس شواهد موجود در دوره صفويه بوده و در دوران بعد نيز مرمت و بازسازي شده است . بناي اين مدرسه توسط خواجه عمادالدين احداث گرديده است.

امامزاده نور :

امامزاده اسحاق بن موسي بن جعفر ( ع ) معروف به امامزاده نور در محله سر چشمه از محلات قديمي شهرستان گرگان ساخته شده است. اين امامزاده كه از ابنيه مذهبي قرن نهم هجري به شمار مي رود بطور كامل از آجر و به شكل هشت ضلعي ( كثير الاضلاع ) احداث شده است و از خارج داراي دوازده ترك و از داخل چهار گوشه است. درازاي ضلع جنوبي داخلي آن 690 سانتيمتر و ضلع شرقي 980 سانتيمتر است. محرابي گچ بري در ضلع جنوبي اين بنا قرار دارد كه بسيار زيبا و ظريف طراحي شده است . از ديگر تزئيينات آن مي توان به تزئيينات آجري و وجود دو لنگه در قديمي و صندوق چوبي نفيس اشاره كرد كه بر روي مر قد واقع شده و تاريخ سال 867 هجري در روي آن حك شده است و آياتي به خط كوفي بر بدنه صندوق ديده مي شود و ضريحي مشبك آهنين به درازاي 326 و پهناي 230 و ارتفاع 280 سانتيمتر محافظ صندوق چوبين است . بر روي چهار بدنه بنا آياتي از قرآن كريم به خط كوفي ممتاز نقش بسته است.

امامزاده روشن آباد :

بناي امامزاده روشن آباد ( امامزادگان فضل الله و عبدالله ( ع ) ) در حدود 15 كيلومتري بين جاده قديم گرگان به كردكوي در نزديكي روستاي سر كلاته ، شموشك، دو رود محله و در وسط باغ مشجر و قبرستان واقع شده است . با توجه به كتيبه هاي موجود در روي درب های صندوق امامزاده ساختمان بنا متعلق به دوره تيموريان ( قرن نهم هجري قمري ) مي باشد كه مزار فضل الله و عبدالله از فرزندان امام موسي كاظم ( ع ) را نشان مي دهد. اين امامزاده داراي رواق و حرم چهار گوش و گنبد ساقه دار و مدور است و از نماي خارجي هشت ترك دارد و در هر ترك طاقنماهايي با طاق جناغي طراحي شده است و ورودي بنا به مقبره را در آن ايجاد كرده اند اين ورودي داراي ايوان گچبري با نقوش اسليمي و هندسي است . گرداگرد بناي اصلي پاگردي است كه سقف آن سفال سر است و كنسول شيرواني ها توسط ستون هاي چهارپر به پاگرد ( سكو ) متصل است .

امامزاده يحيي بن زيد :

بناي امام زاده يحيي بن زيد در ضلع غربي شهرستان گنبد كاووس واقع شده است. اين امامزاده داراي بناي بزرگ و محوطه اي وسيع و رواق آيينه كاري است.

امامزاده عبدالله :

امامزاده عبدالله در روستاي حيدر آباد در شش كيلومتري جنوب غربي شهرستان كلاله واقع شده است. بناي اصلي شامل سر در ورودي بلند است كه در آن به كفش كني باز مي شود. كفش كن داراي گنبدي نوك دار است. مرقد امام عبدالله در ميان بناي حرم است . در ضلع جنوبي و شرقي طاقنمايي كه حدود 30 سانتيمتر عمق دارد احداث شده است . حرم داراي گنبدي مخروطي شكل مي باشد.

امامزاده دانشمند :

امامزاده دانشمند كه در ميان تركمن ها به ‹‹ دالشيمان آتا ›› معروف است در ضلع شمال غربي شهرستان گنبد كاووس و در نزديكي بخش اينچه برون ـ مرز شمالي ايران و تركمنستان ـ و بر روي تپه اي به نام دانشمند واقع شده است. روستاي دانشمند در ضلع غربي آن قرار دارد.

امامزاده چهاركوه :

اين امامزاده در شهرستان كردكوي در نزديكي روستاي سركلاته ( خرابه شهر ) و در دامنه كوه و جنگل قرار دارد. بنا متعلق به اواخر دوره قاجاريه مي باشد و داراي پلان هاي مربع و مستطيل شكل و بصورت كنده سري ( استفاده از كنده در زير بنا ) است بدنه و ستون هاي آن از چوب و سقف آن پوشيده از سفال مي باشد.

امامزاده عبدالله علي :

امامزاده عبدالله علي در روستاي حيدرآباد از دهكده هاي سدن رستاق استرآباد واقع است. بناي آن چهار ضلعي است و چهار گوشه آن ، چهار گوشوار كه بناي چهارگوشه را به هشت ضلعي تبديل مي كند و سقف بنا براين هشت ضلعي به شكل مخروطي ايجاد شده است.

امامزاده علي رضا بن موسي كاظم ( ع ) :

اين امامزاده در روستاي سرطاق شهر بندر گز واقع شده است. بنايي است هشت ضلعي به ارتفاع شش متر و پهناي هرضلع 210 سانتيمتر از آجرهايي به ابعاد 40 سانتيمتر و قطر 10 سانتيمتر كه به قول متولي در محل تهيه شده است ولي به نظر مي رسد كه از آجرهاي خرابه شهر و ديوار تميشه باشد.

امامزاده اسماعيل بن ابراهيم بن موسي الكاظم ( ع ) :

اين امامزاده در روستاي ساور شهرستان علي آباد كتول واقع است و از گذشته بنايي قديمي در محوطه آن قرار گرفته است.

امامزاده هارون بن موسي بن جعفر ( ع ) :

اين امامزاده در روستاي الازمن در يك كيلومتري غرب كيلومتري شهرستان علي آباد كتول واقع شده است.

امامزاده سليمان بن امام زين العابدين ( ع ) :

اين امامزاده در روستاي لام لنگ ( از دهكده هاي سدن رستاق استرآباد ) واقع شده است.

امامزاده ابوالقاسم حمزه بن موسي بن جعفر ( ع ) :

اين امامزاده در روستاي كاشيدار در 60 كيلومتري شهرستان آزادشهر واقع شده است. بنايي است كه در ضلع جنوبي اطاق در محراب كريمه آن آيه الكرسي نوشته شده است همچنين بر بالاي اين امامزاده كتيبه اي به شرح زير نوشته شده است : ‹‹ بناي تعمير اين گنبد گردون اساس عديم القياس و اين كرياس خورشيد اقتباس و بنياد نهاد اين آستان فلك نشان جوزامكان و اين روضه مقدس مباركه و بقعه متبركه عرش درجه امامزاده واجب التعظيم والتكريم امامزاده ابوالقاسم بن موسي بن جعفر عليهم و علي آبائهم آلاف التحيه و الئناء ›

امامزاده عبدالله :

امامزاده عبداله در داخل شهر گرگان در خيابان شهدا واقع شده است . بناي اين امامزاده به دستور كيفربن شاه بن شمس الدين در سال 873 هـ. ق احداث شده است.

زيارتگاه خالدنبي :

مرقد خالد بن سنان مشهور به خالد نبي در 90 كيلومتري شمال شرقي شهرستان گنبد كاووس و 6 كيلو متري روستاي گچي سو و برفراز كوه ‹‹ گوگجه داغ ›› واقع شده است . راه ارتباطي اين زيارتگاه كوهستاني بوده اما از ضلع شمالي شهرستان كلاله و از روستاي تمر قره قوزي مقصد سهل الوصولي دارد.

زيارتگاه صالح پيغمبر :

اين زيارتگاه در پنج كيلومتري غرب شهرستان آق قلا و در شمال رود گرگان بر بالاي تپه اي منفرد و طولي واقع شده است.

زيارتگاه چوپان آتا:

اين زيارتگاه در نزديكي زيارتگاه خالدنبي در نارلي داغ و نزديك روستاهاي گچي سو و آي تمر در حدود 40 كيلومتري ضلع شمالي شهرستان كلاله واقع شده است. مزار چوپان آتا بر سر قله و مسلط به دره اي بزرگ است.

زيارتگاه عالي خان بابا :

اين زيارتگاه كه به ‹‹ عالم بابا ›› نيز شهرت دارد در ضلع شرقي استان گلستان و در مسير جاده ي كلاله ـ مراوه تپه و در نزديكي روستاي چناران بر روي كوه بلندي قرار دارد.زيارتگاه عالي خان بابا : اين زيارتگاه كه به ‹‹ عالم بابا ›› نيز شهرت دارد در ضلع شرقي استان گلستان و در مسير جاده ي كلاله ـ مراوه تپه و در نزديكي روستاي چناران بر روي كوه بلندي قرار دارد.

زيارتگاه بهاء الدين نقشبندي :

اين زيارتگاه در ده كيلومتري شمال شرقي شهرستان تركمن و 500 متري شمال جاده آسفالته بندر تركمن ـ اق قلا و در نزديكي روستاي ‹‹ خوجه لر ›› واقع شده است. در منابع آمده است كه وي مرتاض مقدس بود كه مريدان او هنوز در ايران ، چين و هندوستان زندگي مي كنند. او در سال 1388 م/ 791 هـ . ق فوت نمود و مقبره و صومعه آن در قريه ‹‹ بهاءالدين ›› در بخارا قرار دارد.

زيارتگاه آق امام :

اين زيارتگاه بر قله ي كوه آق امام و در 6 كيلومتري ضلع شمالي شهرستان آزادشهر واقع شده است و متعلق است به حضرت محمد ابن زيد ابن اسماعيل ابن حسن بن علي بن ابيطالب ( ع ) كه با بردارش حسن معروف به ‹‹ داعي كبير ›› در سال 250 هـ . ق سلسله ي زيديه علويان را در طبرستان ( مازندران ) فعلي تشكيل دادند.

زيارتگاه تكيه بابا :

زيارتگاه تكيه بابا در دامنه ي شمالي نيل كوه در 600 متري غرب روستاي پاسنگ پايين و در 14 كيلو متري شهر گاليكش واقع شده است.بنا به اعتقادات مردم ، اين زيارتگاه متعلق به آصف بن برخيا وزير داناي حضرت سليمان ( ع ) مي باشد و به سبب اينكه در حال فرار از سوي دشمنان به اين منطقه رسيده و در هنگام تكيه به درخت انار به قتل رسيد ‹‹ به تكيه بابا ›› شهرت يافت.

تكاياي تاريخي گرگان :

تكيه از عناصر مذهبي مهم شهر گرگان به شمار مي آيد كه در ايام سوگواري و مناسبات مذهبي به ويژه ماه محرم تقدس ارزشمندي پيدا مي نمايد.

تكيه دربنو ( درب نو ) :

اين تكيه در محله قديمي دربنو شهر گرگان و در ضلع غربي مدرسه عماديه واقع شده است. تكيه دربنو داراي نقشه ساختماني ذوزنقه اي شكل مي باشد و اطراف آن را در حال حاضر بناهاي دو طبقه در بر گرفته اند.

تكيه عباسعلي :

محله بزرگ ميدان يا دروازه نو يكي از سه محله اصلي و بزرگترين آنان در شهر گرگان محسوب مي گرديد. تكيه عباسعلي به همراه تكاياي دربنو و دوشنبه اي از محلات فرعي آن بوده اند. اين سه تكيه قسمت هايي از مجموعه گسترده و به هم پيوسته بازار كهنه هستند كه شامل فضاهاي عمومي و خصوصي بسيار متنوع و وسيع بوده است.

تكيه سر چشمه :

در تقسيم بندي تاريخي محلات بافت قديم گرگان ‹‹ سرچشمه ›› قسمتي از محله بزرگ سبزه ميدان به شمار مي آيد. تكيه سرچشمه با فرم تقريبي مربع و مساحت آن 600 متر مربع است.

تكيه سبزه مشهد :

تكيه سبزه مشهد در ضلع شمال شرقي محله قديمي سبزه مشهد و مصلي شهر گرگان قرار دارد. تكيه سبزه مشهد با مساحت تقريبي 790 متر مربع يكي از بزرگترين تكاياي گرگان است. تكيه داراي سه در ورودي مي باشد و بام قرآن سفالپوش بوده و از دو طبقه تشكيل شده است در طبقه بالا اتاق هايي جهت اسكان هيات هاي مذهبي محلي در نظر گرفته شده است.

تكيه نعلبندان :

تكيه نعلبندان در مركز محله اي به همين نام در حاشيه شمالي خيابان امام خميني شهر گرگان قرار دارد. اين تكيه به سبب واقع شدن در مركز بازار قديمي نعلبندان از اهميت ويژه اي برخوردار است. اين تكيه به مساحت 420 متر مربع داراي پلان ذوزنقه اي است. تكيه داراي سه ورودي است كه دو ورودي اصلي آن در گوشه هاي جنوب شرقي و غربي قرار دارند و ورودي سوم در ميان بدنه جنوبي تكيه واقع شده است.

تكيه پاسرو :

اين تكيه در محله قديمي پاسرو در شرق محله نعلبندان و مسجد جامع گرگان قرار دارد و در گذشته يكي از بخش هاي فرعي محله نعلبندان بوده است. تكيه پاسرو كه در وسط بازار قرار گرفته است داراي مساحتي به ميزان 1200 متر مربع مي باشد و فرم پلان آن نيز نا منظم اما شبيه به ذوزنقه است .

تكيه ميخچه گران :

اين تكيه در مركز محله ميخچه گران و در حاشيه شرقي خيابان شهر قرار گرفته است. اين محله در گذشته جزء محلات فرعي نعلبندان بوده ولي امروزه آن را به عنوان محله اي مستقل مي شناسند. مساحت تقريبي آن 570 مترمربع و در دو طبقه ساخته شده است.

تكيه شاهزاده قاسم :

اين تكيه در ميان مردم به نام ‹‹ شازده قاسم ›› نيز شناخته مي شود و در غرب محله قديمي ميدان شهر گرگان واقع شده است. مساحت تقريبي آن 380 متر مربع و داراي پلاني مستطيل شكل دارد.

تكيه مير كريم :

اين تكيه در شمال غربي محله ميدان ، در محله اي به نام مير كريم شهر گرگان قرار دارد. شكل هندسي اين تكيه مستطيلي بوده و محورهاي آن در امتداد شمال شرقي به جنوب غربي و جنوب شرقي به شمال غربي قرار گرفته است. مساحت اين تكيه در حدود 1200 متر مربع مي باشد.

تكيه سر پير :

سر پير يكي از محلات قديمي سبزه مشهد گرگان است. اين محله با محله باغان مرز شمالي بافت قديم شهر گرگان را شامل مي شود . تكيه سر پير كه نام ديگر آن ‹‹ عباسخاني ›› است در مركز اين محله قرار دارد. اين تكيه مساحتي در حدود 900 متر مربع داشته و يكي از تكاياي بزرگ گرگان به شمار مي ايد. تكيه سر پير دو طبقه بوده و نقشه اي مستطيل شكل دارد.

تكيه دباغان :

محله دباغان در ضلع شمالي محله بزرگ و قديمي سبزه مشهد شهر گرگان واقع است و يكي از محلات فرعي محسوب مي شود تكيه دباغان داراي مساحتي در حدود 380 متر مربع و پلان آن شكل مربع را داراست . تكيه دباغان در مركز اين محله و در غرب خيابان شهدا واقع شده است.

تكيه دوشنبه اي :

محله كوچك دوشنبه اي از محلات فرعي وابسته به محله ميدان مي باشد. تكيه دوشنبه اي ، تكيه اي بسيار كوچك است كه در مركز اين محله قرار دارد.

بقعه شاهزاده قاسم :

اين بقعه در گذر شاهزاده قاسم محله ميدان از محلات قديمي شهرستان گرگان واقع است . بناي اصلي بقعه هشت ترك دارد كه اضلاع آن دو به دو برابر است.

بقعه نه تن :

بقعه نه تن در گذر مير كريمي محله ميدان در بافت قديمي شهر گرگان واقع شده است . بناي اصلي چهار ضلعي مي باشد. در ضلع شمالي و جنوبي دو طاق نما ساخته شده است. طاق بقعه از داخل به شكل گنبدي است.

بقعه معصوم زادگان راضيه و مرضيه :

اين بقعه در گذر دوشنبه محله ميدان در بافت قديم شهر گرگان واقع است . بناي آن اطاقي به ابعاد 4 × 4 متر مي باشد.

بقعه پنج تن ( پنج امام ) :

بقعه پنج تن در دهكده لمسك ( از روستاهاي سدن رستاق استر آباد قديم ) واقع است. بناي اصلي از خارج هشت ترك و بام آن سفال سر است.

بقعه شاهزاده عبدالله :

ين بقعه در روستاي حيدرآباد ( از روستاهاي سدن رستاق استرآباد ) واقع شده است. بناي اصلي بقعه و مسجد و كفش كن در امتداد هم و به شكل مربع مستطيل قرار گرفته است. در داخل مسجد دو رديف ، شش ستون چوبين ايجاد شده است.

بقعه ( تكيه گاه ) خضر :

بقعه خضر در تول چشمه در دامن تپه قلعه خندان در محدوده شهر گرگان واقع شده است. اين بقعه از داخل بنايي است مربع شكل كه در هر ضلع سه طاق نما قرار دارد.

پل هاي جاده شاه عباسي :

بر روي جاده شاه عباسي كردكوي دو پل به شرح زير وجود دارد كه عبارتند از :

سيكاپل :

اين پل در 20 كيلومتري جنوب غربي گرگان و 7 كيلومتري جنوب شرقي كردكوي قرار دارد كه بر روي يك رودخانه فصلي در جهت شرقي ـ غربي احداث شده است . اين پل داراي يك چشمه به دهانه 4 متر با طاق جناقي است كه به شيوه رومي اجرا شده است. آجرهاي به كار رفته در اين پل به ابعاد 8×38×38 و 4×20×20 سانتيمتر است.

بز پل :

بز پل در 300 متري غرب سيكا پل قرار دارد و بر روي رودخانه اي در جهت شرقي ـ غربي احداث شده است. اين پل داراي يك چشمه به دهانه 10/3 متر با طاق خاكي يا تخم مرغي است و به شيوه رومي يا هره اجرا شده است تاج طاق براي جمع كردن طاق فضايي v شكل ايجاد كرده كه آجرها به صورت افقي در آن چيده شده اند و يك نوار آجري به ضخامت 4 سانتيمتر دور لبه بالايي طاق چيده شده است. ابعاد آجرهاي بكار رفته 8×38×38 و 4×20×20 سانتيمتر مي باشد.

پل رود قره سو :

بر روي رودخانه قره سو بقاياي دو پل وجود دارد . يكي از آنها به نام « پل قره سو » در نزديكي روستاي قربان آباد است كه امروزه فقط پي آن وجود دارد و در كتاب از آستارا تا استرآباد جلد پنجم تنها تصويري از اين پل كه داراي 10 چشمه است ، وجود دارد كه اخيرا به ، وجود دارد كه اخيرا به جاي آن يك پل بتوني مدرن ساخته اند.

پل داش كفري :

پل داش كفري در 5/1 كيلومتري روستاي قره قاشلي دهستان جعفرباي جنوبي بخش مركزي شهرستان تركمن قرار دارد. « داش كفري » در گويش تركمني به معناي « پل آجري ـ سنگي » مي باشد.

پل آق قلا :

پل تاريخي آق قلا در شهري به همين نام در 18 كيلومتري شمال شهر گرگان بر روي گرگان رود احداث شده است. اين پل به جهات شمال شرقي ـ جنوب غربي قرار گرفته و ارتباط طرفين رودخانه گرگان را بر قرار مي سازد. پل آق قلا داراي پي سنگي و مصالح اصلي آن از آجر و …مصالح اصلي پل از آجر، گچ و ساروج است . اين پل 76 متر طول دارد و عرض معبر آن 30/4 متر است.

برج قابوس :

گنبد قابوس به عنوان رفيع ترين برج آجري جهان از بي نظيرترين آثار ارزشمند معماري ايران در دوره اسلامي است كه در شمال شهر گنبد كاووس و در ميان پارك قابوس ( باغ ملي ) واقع شده است. اين بنا متعلق به آل زيار و در 3 كيلومتري بقاياي شهر تاريخي جرجان ـ مركز حكومت آل زيار ـ يادگاري بس ارزنده از دوران شكوه و عظمت سرزمين جرجان و دودمان آل زيار است.
از اهداف مهم احداث اين بنا مي توان به يادگار گذاشتن بناي يادبود و نمايش هنر معماري اسلامي و يادگاري از دوران عظمت امراي آل زيار ، آرامگاه و هادي و راهنماي مسافرين و كاروان هاي تجاري بود كه از اين منطقه عبور مي كردهاند. اثر مذكور به سال 397 هـ .ق ( 375 هـ . ش ) بر روي تپه اي به بلندي 15 متر احداث شده است . ارتفاع بنا 55 متر است كه با احتساب بلندي تپه ، ارتفاع آن به 70 متر مي رسد.

برج رادكان :

اين گنبد كه در نزديكي روستاي رادكان و در 24 كيلومتري جنوب شهر كردكوي و 54 كيلومتري جنوب غربي گرگان بر فراز تپه اي كه به موازات رودخانه نكا اشراف داشته باشد ، احداث شده است عده اي بناي مذكور را « قلعه گبري » ناميده اند. اين بنا كه داراي موقعيت خاص طبيعي و سوق الجيشي است به منظور راهنمايي مسافران و كاروان هاي تجاري و ديده باني منطقه به سبب ممانعت از هجوم بيگانگان احداث گرديده است . به اين بنا كاربرد ديگري نيز داده شده است و آن به عنوان آرامگاهي متعلق به يكي از اسپهبدان آل باوند بوده است.

بافت قديم گرگان :

بافت قديمي گرگان عمدتا متعلق به دوران اواخر قاجاريه و اوايل دوره پهلوي اول مي باشد. اين بافت كه در نتيجه گسترش ‹‹ استرآباد قديم ››‌ به وجود آمده است در مقاطع مختلف دستخوش تغييرات و تحولات زيادي بوده است. در واقع بافت قديم گرگان از سه محله اصلي و بزرگ كه محلات ميدان، نعلبندان و سبزه مشهد بوده ، تشكيل مي شد. هر كدام از اين سه محله، محلات فرعي و كوچكتري را در دل خود جاي داده بود كه ارتباط اين محلات از طريق شبكه معابري صورت مي پذيرفت كه به خوبي پاسخگوي نيازهاي ارتباطي مردم بود. شبكه معابر عموما از مراكز عمومي همچون دروازه ها يا مساجد و يا كاروانسرا ها آغاز شده و به تدريج وارد فضاهاي فرعي تر و خصوصي تر مي شد. اين معابر بصورت سنگفرش بود كه در جهت شمال ـ جنوب امتداد مي يافت و معابر فرعي با جهت شرقي ـ غربي بوده كه محلات را به هم متصل مي كرد. ميادين ، محلات و تعدادي از گذرها داراي ميدانگاهي بودند كه غالبا شكل هندسي آن چند ضلعي مربع يا مستطيل بود. در ميدانگاه عناصري همچون تكيه، قبرستان، چشمه، انبار، آب انبار، مسجد، حمام، مدرسه، ملاخانه، و چند درخت چنار قديمي وجود داشت. اين شهر توسط بارويي به طول 6 كيلومتر محصور مي شد. در فاصله هاي معين، برج هايي قرار داشت كه در آنان قراولان از شهر حفاظت مي كردند. به گفته مقدسي برج و باروي استرآباد متعلق به قرن 4 هـ .ق يعني حدود 1000 سال پيش بوده است. در حاشيه بيروني باروها خندقي حفر شده بود. تردد و رفت و آمد از طريق 4 دروازه انجام مي گرفت اين دروازه ها شامل مازندران، چهل دختر، بسطام ( حدود فلكه كاخ فعلي ) و فوجرد بودند. بر اساس شواهد تاريخي دروازه ها داراي 5 متر ارتفاع و 4×5 متر طول و عرض داشت. مقدسي در اين باره مي گويد : ‹‹ استرآباد در اين دوره ( حدود سال 375 هـ.ق ) بصورت قلعه بود و برج، بارو، خندق و دروازه داشت ››. در ابنيه بافت قديم عواملي مانند اقليم، تابش نور خورشيد، مذهب، روحيات مردم و برخي عوامل اجتماعي و فرهنگي نقش به سزايي داشت. ايجاد كرسي چيني با هدف دور شدن از رطوبت زمين، پوشش شيرواني ابنيه ها كه غالبا به چهار سو شيب دارند به منظور ممانعت از نفوذ رطوبت بام، تعدد درب و پنجره ها و نورگير ها به منظور بهره گيري هر چه بيشتر از نور طبيعي، رطوبت زدايي و تهويه هوا از عوامل موثر اقليم در بافت قديم گرگان مي باشد. همچنين تفكيك ابنيه به اندروني و بيروني با هدف رعايت شعائر مذهبي و اخلاقي، آراستن سردرب منازل با آيات و احاديث، بهره گيري از فرم محرابي در پوشش طاقچه ها، درگاهها و نورگيرها از تاثيرات مذهب در سبك معماري ابنيه بافت قديم اين شهر مي باشد. در واقع اين ابنيه كه بصورت دو طبقه احداث شده بودند و استفاده از چوب و آجر از مهمترين مصالح ساختماني آن به شمار آمد بر اساس وضعيت اقتصادي خانواده ها ( طبقات اشراف ، متوسط و فقير ) ساخته شده بودند. ساختمان هاي اشراف توسط ديوارهاي قطور و بلند محصور مي شدند. اين بناهاي آجري داراي اطاق هاي متعدد و مجزا از يكديگر بودند. اين اطاق ها توسط ستون هاي بزرگ منقش، استوار و مزين شده بودند. بامهاي شيب دار و سفالي بر روي خرپا هاي چوبي بسيار قوي استوار مي شد كه غالبا از چهار طرف ساختمان بيش از يك متر جلوتر مي آمد تا از بارش باران بر پنجره ها جلوگيري كند.

خانه هاي تاريخي :

ابنيه مسكوني قديمي موجود در بافت قديم گرگان كه عمدتا متعلق به اواخر دوران قاجاريه و اوايل دوره پهلوي مي باشد بر اساس اقليم منطقه ، وجود منابع طبيعي از جمله جنگل ها و دسترسي آسان به چوب ، وضعيت اقتصادي خانوارها ( طبقات اشراف ، متوسط ، فقير ) ، اعتقادات و باورهاي ديني و اجتماعي و سلائق هنري مردم احداث شده است.
شهر گميشان نيز كه در 15 كيلومتري شمال شهرستان تركمن واقع است داراي بافت قديمي بوده و خانه هاي تاريخي فراواني كه متعلق به اواخر دوره قاجاری و اوايل دوره پهلوي اول است در آن موجود مي باشد.

كاروانسراي قزلق :

اين كاروانسرا در 37 كيلومتري جنوب شرقي شهر گرگان و در شرق جاده ارتباطي گرگان به شاه كوه در منطقه اي در حد فاصل گچيان و سفالي در كتل قزلق قرار دارد. هـ . رابينو در سفرنامه اش مي نويسد : « قزلق قريه اي مخروب و گردنه اي است در 14 مايلي شهر استرآباد ، سه راه شاهرود » كاروانسراي قزلق به عنوان نمونه اي از كاروانسراهاي كوهستاني با مصالح سنگ و ملات گچ ، آهك و ساروج در مسير جاده قديم استرآباد ـ شاهرود احداث شده است و سبك آن سرپوشيده با پلان مستطيل شكل و به جهت شمالي ـ جنوبي است.

كاروانسراي رباط سفيد :

اين كاروانسرا كه به ‹‹ سرعلي آباد ›› نيز معروف است در 49 كيلومتري شهر گرگان و 55 كيلومتري شرق روستاي چهار باغ ، دهستان استرآباد جنوبي ، بخش مركزي شهرستان گرگان واقع است. اين كاروانسرا بعد از روستاي چهار باغ است و در نهايت بعد از روستاهاي تالش بالا و پايين به شاهرود منتهي مي شود كه اين مسير خود يكي از راههاي باستاني بوده كه به شاهراه اصلي جاده خراسان بزرگ در شاهرود متصل مي شده است . كاروانسراي رباط سفيد يكي از ابنيه قديمي دوره صفوي و طول آن حدود 23 متر و عرض آن 20 متر است و فضاهاي داخلي تقريبا به صورت قرينه قرار گرفته اند. عرض دروازه ورودي به كاروانسرا 90/2 متر است.

کاروانسرای میدان عباسعلی :

این کاروانسرا در شمال خیابان امام خمینی ، کوچه بادگیر شهر گرگان واقع شده است . این بنا متعلق به دوران قاجاریه است . سازه کاروانسرا آجری بوده که با ملات گل آهک و اندود گچ و کاهگل ساخته شده است . در سمت شمال بنا درب چوبی بزرگی وجود دارد که ورودی بنا می باشد که دریچه مربع شکلی در قسمت پایین یکی از لنگه درها برای عبور و مرور شبانه ایجاد کرده اند.

کاروانسرای دیمه لو :

این کاروانسرا در ضلع غربی جاده کوهستانی گرگان ـ شاهکوه و در حد فاصل کاروانسرای قزلق در شمال و کاروانسرای رباط سفید در جنوب واقع شده است.

ملك علي تپه :

اين تپه در 29 كيلومتري شمال شرقي گنبد كاووس و در مجاورت روستايي به همين نام قرار دارد . ملك علي تپه داراي پلان بيضي شكل است. سفال هاي موجود بر سطح تپه كه اكثرا قرمز ساده و خاكستري و به ندرت لعابدار مي باشند ، آن را به هزاره اول قبل از ميلاد و دوران تاريخي و اوايل اسلامي مي رساند.

ملاعلي تپه :

ملا علي تپه در 16 كيلومتري شهر گنبد كاووس و در يك كيلومتري ضلع غربي جاده آسفالته قره محمد تپه به آبادان تپه واقع است. ملا علي تپه يكي از تپه هاي تاريخي بزرگ منطقه و به قطر تقريبي 115 متر و ارتفاع 10 متر است كه روستاي ملاعلي تپه روي آن قرار دارد. قدمت اين تپه با توجه به سفال هاي موجود بر سطح تپه به اوايل هزاره دوم قبل از ميلاد و دوران تاريخي مي رسد.

آبادان تپه :

اين تپه در 22 كيلو متري شمال گنبد كاووس و در مجاورت روستايي به همين نام واقع شده است. آبادان تپه متشكل از دو تپه بزرگ با پلان دايره اي شكل است . بطوريكه در هر يك از آنان تپه اي به بلندي 13 متر به عنوان هسته مركزي و پيرامون آن را تا شعاع 500 متري تپه هاي كوچك و متصل به هم در بر گرفته اند. در واقع آبادان تپه يكي از محوطه هاي بزرگ و ارزشمند تاريخي اين منطقه محسوب مي شود. سفال هاي قرمز و خاكستري موجود در سطح تپه نشانگر قدمت آن تا اواخر هزاره اول و اوايل هزاره دوم ق.م مي باشد.

شغال تپه :

شغال تپه يكي از آثار تاريخي درون شهري استان گلستان محسوب مي شود . اين تپه در ضلع غربي ميدان شهرداري علي آباد كتول قرار دارد و مساحت آن در حدود 2500 متر مربع است با توجه به شواهد و مواد فرهنگي موجود در سطح تپه ، قدمت آن به هزاره اول قبل از ميلاد و دوران اشكاني و ساساني مي رسد.

شاه تپه :

شاه تپه در 36 كيلومتري شمال غربي شهر گرگان و در نزديكي روستاي يساقي شهر كردكوي واقع شده است. ارتفاع اين تپه حدود 8 متر از سطح زمين هاي اطراف بالاتر است و طول شمالي ـ جنوبي آن 165 متر است و عرض شرق ـ غربي آن 135 متر است.در سال 1931 ميلادي هيات با ستان شناسي سوئدي به سرپرستي دكتر آرنه ( Arne) در اين مكان به حفاري پرداخت. در اين كاوش دو دوره مهم مشخص گرديد.

قره شيخ تپه :

اين تپه در شمال شهرستان كلاله در حدود 2 كيلومتري جنوب غربي روستاي تمر قره قوزي واقع شده است. اين تپه داراي پلان بيضي شكل و به طول 210 و عرض 165 متر و با ارتفاع بلند است. شواهد باستان شناختي مويد آن است كه اين تپه و قلعه آن به لحاظ نظامي مورد اهميت بوده است . قدمت آن را با توجه به اشياء مكشوفه هزاره اول قبل از ميلاد تا قرون 2 و 3 هـ . ق مي دانند.

ياريم تپه :

ياريم تپه در حدود 9 كيلومتري جنوب شهرستان گنبد كاووس واقع شده است. « ياريم تپه » (yarim ) در گويش تركمني به معناي نصف يا نيم ياد شده است. اين تپه به شكل مدور و قطري معادل 180 متر و به ارتفاع 20 متر در كنار بستر رودخانه قره سو قرار دارد كه بر اثر طغيان رودخانه قسمتي از شمال تپه را آب بطور كامل تخريب نموده است. كه علت نام گذاري آن به همين دليل است. در سال هاي 62 ـ 1960 م اين تپه توسط پروفسور ‹‹ ديويد استروناخ ›› حفاري شد كه 33 لايه استقراري در آن مشخص گرديد كه تحتاني ترين لايه استقراري شامل بقاياي دوره نوسنگي ( دوره يك ) است و قدمت آن حداقل به هزاره پنجم قبل از ميلاد مي رسد.

تورنگ تپه :

در ميان تپه هاي تاريخي استان گلستان تورنگ تپه از شهرتي جهاني برخوردار است تورنگ تپه در 22 كيلومتري شمال شرقي شهر گرگان و 60 كيلومتري جنوب شرقي درياي خزر در جوار دهكده اي به همين نام واقع شده است.

آق تپه :

آق تپه در حدود 15 كيلومتري شمال شرقي شهرستان گنبد كاووس و در 350 متري جنوب غربي روستاي بزق آبادbouzeq abad و 500 متري شرق محل پيوستن دو رودخانه گرگان و اوغان واقع شده است. پلان اين تپه به شكل بيضي مي باشد. ارتفاع تاج آق تپه از زمين هاي روستاي بزق آباد حدود 10 متر است.

دخمه آق بند :

دخمه آق بند در روستاي آق بند ، بخش داشلي برون و در 30 كيلو متري شمال شهر گنبد كاووس واقع است . اين دخمه از دو قسمت تشكيل شده است : قسمت اول ( سمت چپ ورودي ) با طول 60/8 متر و عرض 4 متر و ارتفاع 2 متر كه ورودي آن در جهت شرق دخمه است . قسمت دوم كه متصل و در جنب شمال اين دخمه واقع است و داراي عرض 5/3 متر و ارتفاع 70/1 متر است.سفال هاي بدست آمده از اين دخمه قدمت سكونت در اين منطقه را به اواخر هزاره دوم ق.م مي رساند.

ديوار تاريخي تميشه :

ديوار تميشه و خرابه هاي آن هم اكنون در غرب شهرستان كردكوي در نزديكي روستاي سركلاته موجود است كاوش هاي علمي باستان شناسي نشانگر شروع ديوار عظيم تميشه از جنگل و دامنه كوه واقع در جنوب روستاي سركلاته خرابشهر تا درياي خزر مي باشد. اين ديوار كه عرض آن در برخي از مناطق 2 تا 5/2 متر است از آجرهاي بزرگ در ابعاد 15×50×50 و 8×36×36 و 10×38×38 سانتيمتر احداث شده است. اين ديوار داراي برج هاي مدوري بود كه شباهت زيادي به برج هاي قلعه ساساني تورنگ تپه گرگان داشت. به احتمال زياد ديوار تميشه همراه با شهر آن در زمان حمله مغول ويران گشته است و امروزه اندكي از خرابه ها و بقاياي آن موجود مي باشد. در مهر ماه سال 1384 هبات مشترك باستان شناسي ايران و انگلستان مطالعات مقدماتي بر روي ديوار تميشه را با بهره گيري از دستگاههاي الكترونيكي و مغناطيس سنجي آغاز كردند. كشف كوره آجر پزي در جوار قسمتي از ديوار از مهمترين دستاوردهاي باستان شناسي هيات مذكور مي باشد.

ديوار بزرگ گرگان :

ديوار بزرگ گرگان كه در منابع تاريخي به نامهاي مختلفي از جمله سد اسكندر، سد انوشيروان، سد فيروز و قزل آلانگ ( QEZEL ALENg ) ياد شده است يكي از بارزترين آثار معماري استان گلستان و كشور و دومين ديوار بزرگ قاره آسيا بعد از ديوار چين محسوب مي شود كه به طول 200 كيلومتر از صفاايشان در شمال گميشان در كنار درياي خزر آغاز و تا كوههاي زاو و بيلي كوه در شمال شرق شهرستان كلاله امتداد مي يابد. اين ديوار بر اساس نوشته هاي مورخين و كاوش هاي علمي باستان شناسي متعلق به دوره ساساني مي باشد و به منظور جلوگيري از هجوم هياطله ( هپتاليان ـ هون ها ) ساخته شده است . ارتفاع اين ديوار با توجه به واقع شدن آن در دو ناحيه كوهستاني و دشتي از 5 تا 10 متر متغيرو عرض آن نيز 6 تا 7 متر بوده است . همچنين در فواصل مختلف قلعه هايي نظامي به شكل مربع و مستطيل به ابعاد مختلف 120×120 متر تا 200×200 متر كه تعداد آن به 40 قلعه مي رسد، احداث شده است . خندقي در شمال ديوار به عرض 30 متر و عمق 3 متر تعبيه شده كه در حال حاضر نيز آثار آن مشهود است. همچنين كوره هاي آجرپزي در مسير ديوار براي تامين مصالح ساختماني ديوار در نقاط مورد نظر ايجاد شده است. ديوار عمدتا مسير خود را از كنار رود گرگان طي مي كند بدون ترديد جداي از نتايج استراتژيكي رود گرگان در عمليات تدافعي، آب يكي از عناصر مهم ساخت ديوار محسوب مي شده است. ديوار بزرگ گرگان در حال حاضر يكي از پروژه هاي عظيم و ملي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به شمار مي رود و هر ساله هيئت مشخصي از باستان شناسان و گروههاي پژوهشي ميان رشته اي ( معماري، تاريخ، زمين باستان شناسي، قوم باستان شناسي و … ) عمليات مطالعه، شناسايي و كاوش اين اثر ارزشمند را انجام مي دهند. ديوار بزرگ گرگان داراي ضوابط خاص حقوقي مي باشد. اين ديوار كه مسير خود را از شهرستان هاي تركمن، آق قلا، گنبد كاووس و كلاله ادامه، يكي از مراكز عمده جذب گردشگران داخلي و خارجي مي باشد.

حمام اروج :

حمام اروج در محله قديمي كهنه بازار شهر راميان واقع شده است. پلان اين بنا به شكل مربع و مصالح بكار رفته در اين بنا آجرهاي 25×25 سانتيمتر، سنگ لاشه و ملاط ساروج است. اين حمام در اوايل حكومت مظفرالدين شاه قاجار بوسيله حاكم استرآباد ‹‹ امير سعدالله خان ميرفندرسكي ›› احداث شد. حمام اروج از سه سالن رختكن، استحمام و خزينه تشكيل شده و داراي 12 طاق جناقي زيبا و سقف گنبدي ( 8 گنبد بصورت نورگير ) ساخته شده است. همچنين بناي مذكور داراي دو خزينه آب سرد و گرم، حوض، پاشوره و گرمخانه است. اين بنا متعلق به اواخر دوره قاجاريه است.

مجموعه كاخ آقا محمد خاني :

مجموعه كاخ آقا محمد خاني در نزديكي دروازه بسطام سابق، حدود فلكه كاخ و پارك شهر فعلي گرگان واقع مي باشد كه در حال حاضر در مالكيت سپاه پاسداران انقلاب اسلامي مي باشد. در سال 1007 هـ.ق طبق دستور شاه عباس اول زمينهاي اين محدوده به قيمت 45 تومان از صاحبان آن جهت احداث دولتخانه خريداري گرديد و بناهاي متعدد دولتخانه در آن ساخته شد. پس از به قدرت رسيدن آقا محمد خان اين مجموعه، محل اقامت آقا محمد خان و ستاد جمع آوري قواي نظامي وي گشت كه در آن دوره جزء محله نعلبندان محسوب مي شد. عمارت دارالاماره و دارالحكومه آن معروف و زيبا بود، بقيه بناهاي آن همچون كلاه فرنگي، عمارت عباس خاني و عمارت سليمان خاني ناميده مي شدند. اكثريت اين بناها از سنگ ساخته شده بود. كلاه فرنگي در غرب آن بود و سراي پذيرايي حاكم استرآباد به حساب مي آمد.

بازار نعلبندان :

بازار نعلبندان در مركز شهر گرگان و از جنوب به خيابان امام خميني و از غرب به محله سرچشمه متصل است. نوع تركيب بافت آن بصورت خطي ( راسته ) است و غالبا به ميدان بازارچه متصل مي شود. بازار استرآباد در قديم بر خلاف بازار شهرهاي بزرگ مانند اصفهان، تبريز و … سر پوشيده نبوده و دكانها در دو رديف راسته ها با درب هاي تخته اي، تاشو بودند. هر راسته عمدتا متعلق به يك صنف نظير راسته نجاران، زرگران، دباغان و كفش دوزان بوده است. اين بازار در قديم غالبا محل عمده فروشي و ندرتا جزء فروشي بود. مسجد، حمام، تكايا در حاشيه بازار وجود دارند كه از آن جمله مي توان به مسجد جامع ، حمام قاضي و تكاياي موجود اشاره كرد. در كتاب ‹‹ احسن الطوانين ›› آمده است: ‹‹ قديميترين بازاراستراباد بازار نعلبندان است. در اين بازار كه در وسط شهر واقع شده و از ميان آن نهر آبي عبور مي كند.›› مسجد جامع كه در جوار اين بازار قرار دارد قديميترين مسجد شهر است. بر اساس مدارك موجود قدمت اين بازار به سال 375 هـ.ق بر مي گردد. در حاشيه ورودي كاروانسرايي بنام كربلايي مهدي وجود داشت كه اين منطقه به ‹‹ نعلبند ›› ( محل نعل زدن اسب ها و قاطرها ) معروف بوده است كه به احتمال قريب به يقين اسم بازار از آن گرفته شده است. در حال حاضر بازار نعلبندان يكي از بازارهاي فعال شهر گرگان به شمار مي رود.

شهر تاريخي دشت حلقه :

دشت حلقه يا دشت قلعه در 15 كيلومتري جنوب شرقي شهرستان گنبد كاووس ، سه كيلومتري شمال جاده گرگان ـ مشهد و حد فاصل شهرستان هاي مينودشت و آزادشهر در دهستان القجر واقع شده است. شهر به صورت هشت ضلعي نامنظم بنا شده است . دو حصار بزرگ داخلي و خارجي كه به ترتيب 4 متر و 75/6 متر ارتفاع دارد، شهر را محصور كرده است. در فاصله دو ديوار خندقي به عرض 53 متر كه در برخي مكان ها به 60 متر مي رسد، حفر شده است. پيرامون اين شهر باستاني 7 كيلومتر و مساحت آن 338 هكتار است. در ضلع جنوب شرقي شهر، تپه مرتفعي به ارتفاع 20 متر و مساحت 3 هكتار و پيرامون 824 متر وجود دارد كه به احتمام قوي دژ يا اكروپل شهر بر روي تپه بنا شده است. كاوش هاي باستان شناختي نشان مي دهد تپه اي كه شهر برروي آن واقع شده، مربوط به دوران پيش از تاريخ است و اوج شكوفايي اين شهر در دوران اشكاني و ساساني بوده است. به نظر مي رسد كه گبري قلعه در شمال غربي اين شهر به عنوان قلعه نظامي بنا شده و بعد از مدتي همزمان با افزايش قدرت سياسي اشكانيان، شهر بزرگ دشت حلقه احداث گرديده است.

شهر قديمي تميشه :

بقايا و آثار بر جاي مانده اين شهر و ديوار آن در غرب روستاي كلاته خرابشهر شهرستان كردكوي بصورت تپه ها و برجستگي هاي بلند و پست قرار دارد. اين شهر به سبب دارا بودن ديوار دفاعي و خندق آن يكي از مراكز و پايگاههاي نظامي در مقابل هجوم دشمنان بوده است. تميشه تا قبل از حمله مغولان در گرگان و طبرستان شهري بزرگ و آباد بوده است. شواهد تاريخي نشان مي دهد كه قدمت اين شهر به دوران ساساني مي رسد. به استناد گزارش محققين و باستان شناسان، اين شهر پايتخت يك سلسله محلي متعلق به اوايل اسلام تا دوره سلجوقي بوده است. در واقع بخشي از عناصر حفاظتي شهر در زمان سلطنت خسرو انوشيروان از شاهان ساساني احداث گرديده است.

شهر تاريخي جرجان :

آثار و بقاياي شهر تاريخي جرجان در جنوب غربي شهرستان گنبد كاووس واقع شده است. اين شهر از بلاد معتبر در دوران حكومت سامانيان، آل زيار و سلجوقيان بوده است. شهر جرجان بر روي ويرانه هاي شهري از دوران پارتي و ساساني با وسعتي در حدود 1200 هكتار به شكل چند ضلعي با دروازه هاي متعدد ساخته شده كه از لحاظ معماري و شهرسازي بسيار پيشرفته بوده است. اين شهر كه خرابه هاي آن در كنار رود گرگان واقع شده در حال حاضر فقط در حدود 150 هكتار از آن باقي مانده است. رود گرگان، شهر را به دو قسمت 60 و 90 هكتار تقسيم مي كند. طبق نوشته مورخين جرجان در روزگار آباداني به نامهاي دهستان و بكرآباد شهرت داشته است.اين شهر در دوره سلجوقيان كه دوران اوج و شكوفايي آن بود مهد علم، ادب و صنايع بويژه سفالگری، شيشه گري و فلزكاري محسوب مي شد.

كاخ موزه گرگان :

ساختمان كاخ در مركز شهر در خياباني به همين نام در پارك شهر گرگان قرار دارد. اين بنا در دوره پهلوي اول بر روي فنداسيون ساختماني متعلق به دوره صفوي احداث شده و مساحت آن 250 مترمربع و در دو طبقه و سقف شيرواني مي باشد. كاخ موزه گرگان در سال 1343 هـ.ش همزمان با افتتاح پارك شهر، كتابخانه، ايستگاه راه آهن گرگان بطور رسمي افتتاح گرديد و در همين زمان اين موزه شامل 152 قلم آثار و اشياء تاريخي و فرهنگي از هزاره پنجم قبل از ميلاد تا اوايل دوره اسلامي بود. اين موزه به عنوان اولين موزه شمال كشور و چهارمين موزه تخصصي باستان شناسي در كشور محسوب مي گرديد. اما در سال 1361 هـ. ش تعطيل شد و قسمت عمده اي از اشياء فوق به مركز مازندران انتقال يافت.

موزه گرگان :

موزه گرگان در ارديبهشت ماه سال 1343 در كاخ سلطنتي واقع در پارك شهر فعلي افتتاح شد تا سال 1358 در اين مكان داير و داراي 152 قلم اشياء تاريخي و فرهنگي بود. اما ساختمان فعلي موزه گرگان در خيابان شهدا و جنب امامزاده عبداله شهر گرگان قرار دارد كه در سال 1355 به عنوان موزه سنگ قبر افتتاح شد و در بهمن 1376 با افزودن اشياء باستان شناسي به صورت موزه منطقه اي در آمد.

ساختمان موزه داراي چهار بخش است :

طبقه زيرين بخش مردم شناسي را تشكيل مي دهد كه اشيايي از ابزار و آلات روزمره زندگي، پوشاك و فرهنگ مادي اقوام ساكن و مهاجر اين استان را به نمايش گذاشته است. طبقه اول بخش باستان شناسي را تشكيل داد و اشياء و مواد تاريخي و فرهنگي از حفريات تورنگ تپه، شهر جرجان، … از عصر آهن تا دوره قاجار به نمايش گذاشته شده است. در طبقه همكف بخش اداري، نگهباني و مرمت اشياء و مواد فرهنگي مستقر است. در محوطه بيروني و حياط سر پوشيده موزه با طاق هاي نيم استوانه اي، بخش سنگ مزارهاي بدست آمده گورستان هاي قديمي منطقه به نمايش عموم در آمده است.

موزه تاريخ طبيعي ميرزا بايلو :

موزه تاريخ طبيعي به موزه هايي اطلاق مي شود كه از يك سو، محل ثبت و ضبط كليه ي اسناد و مدارك و شواهد مربوط به طبيعت و علوم طبيعي در نقاط جغرافيايي معيني باشد و از سوي ديگر به عنوان مركزي جهت انجام پژوهش در زمينه هاي فوق باشد. موزه حيات وحش ميرزابايلو در سال 1362 در ضلع شرقي پارك ملي گلستان تاسيس و راه اندازي شد. اين موزه به عنوان يكي از مراكز حفظ تاريخ طبيعي منطقه و استان گلستان شامل گونه هاي جالب و متنوعي از جانوران مي باشد. بطور قطع بازديد از اين موزه علاوه بر شناخت پوشش جانوري منطقه، به لحاظ تحقيقات علمي نيز جالب توجه خواهد بود.

معرفی جاذبه های طبیعی :


منطقه حفاظت شده جهان نما :

اين منطقه با وسعتي معادل 30650 هكتار در مناطق مرتفع جنوب شهرستان گرگان و جنوب شرقي شهرستان كردكوي واقع گرديده و نام آن نيز برگرفته از دهكده اي ييلاقي به همين نام در آن منطقه مي باشد. حداقل ارتفاع اين منطقه از سطح دريا 600 متر و حداكثر 3000 متر است.

منطقه شكار ممنوع چلچلي :

اين منطقه از نام كوه چلچلي در ارتفاعات جنوب شرقي گرگان اخذ شده است و در شرق منطقه حفاظت شده جهان نما واقع شده است. و مساحت آن 33100 هكتار مي باشد . منطقه چلچلي به دليل دارا بودن پوشش گياهي و جانوري متنوع و رودها و چشمه هاي فراوان يكي ديگر از مناطق و جاذبه هاي طبيعي اين استان به شمار مي آيد. اين منطقه به دليل نزديكي به مركز استان و وجود قابليت هاي بالقوه گردشگري در تمام فصول مورد بازديد مسافران قرار مي گيرد و تنوع پوشش گياهي و جانوري در آن باعث شده است كه در ميان پژوهشگران به عنوان يكي از مراكز پژوهشي شناخته شود.

منطقه شكار ممنوع عزيز آباد :

اين منطقه در 24 كيلومتري شرق شهرستان كلاله واقع گرديده است . مساحت آن در حدود 17000 هكتار است و بلندترين قسمت منطقه از سطح دريا 900 متر ارتفاع دارد . منطقه عزيز آباد يكي از مهمترين زيستگاههاي قرقاول در سطح كشور به شمار مي رود.

پارك جنگلي النگ دره :

اين پارك در 6 كيلو متري ضلع جنوبي شهرستان گرگان و در ميان جنگل هاي جلگه اي واقع شده است. مساحت آن در حدود 170 هكتار مي باشد. عبور رودخانه قلاشي از وسط اين پارك ، وجود چشمه هاي متعدد در نقاط مختلف آن و وجود درختان جنگلي متنوع فضايي دل انگيز و زيبايي را براي بيننده خلق مي نمايد.

پارك جنگلي دلند :

اين پارك در 11 كيلومتري غرب شهرستان آزادشهر و در ضلع شرقي شهر دلند ، در موازات شاهراه تهران ـ مشهد قرار گرفته است وسعت اراضي قابل بهره برداري اين پارك درحدود211هكتاراست وارآب وهواي نيمه مرطوب جنگلي بهره منداست.

پارك جنگلي قرق :

اين پارك در 21 كيلومتري شرق گرگان و بر كناره شاهراه تهران ـ مشهد واقع شده است. مساحت اين پارك 650 هكتار و در حوزه جلگه اي قرار گرفته است

پارك جنگلي كردكوي :

اين پارك در 4 كيلومتري جنوب شهرستان كردكوي و در مسير جاده كردكوي به درازنو واقع شده و مساحت آن 54 هكتار مي باشد. از ويژگي هاي اصلي اين پارك وجود رودخانه دايمي به نام ‹‌‹ پلنگ پا ›› مي باشد. آب پارك از اين رود تامين مي شود.

پارك جنگلي و طبيعت نهارخوران :

يكي از مهمترين تفرجگاههاي استان و منطقه شمال كشور مجموعه پارك نهارخوران در 3 كيلومتري جنوب شهر گرگان واقع شده است.

دهكده ييلاقي جهان نما :

اين دهكده در محدوده حفاظت شده جهان نما واقع شده است و به دليل دارا بودن چشم اندازهاي طبيعي جالب و زيبا و آب و هواي مناسب و دل انگيز علاقمندان فراواني را به ويژه در فصول گرم سال به خود جلب مي نمايد . وجود درختان پهن برگ و سوزني برگ و پوشش جانوري متنوع و واقع شدن بناي تاريخي گنبد رادكان، جاذبه طبيعي و فرهنگي خاصي را به اين دهكده بخشيده است.

دهكده ييلاقي درازنو :

اين دهكده در جنوب شهرستان كردكوي و در محدوده روستاي سورم سرا ( بالاجاده ) واقع شده است. دهكده درازنو به سبب دارا بودن آب و هواي مناسب، چشم اندازهاي طبيعي زيبا ، برخورداري از مناطق جلگه اي، موقعيت منحصر به فردي را در ميان سكونتگاههاي مناطق كوهستاني استان خلق نموده است. اشرافيت گردشگران بر مناطق شهري شهرستان هاي گرگان، كردكوي و بندر تركمن و روستاهاي پيرامون آن منظره اي به يادماندني در ذهن و خاطره آنها ايجاد مي نمايد.

دهكده افراتخته :

اين دهكده ارتفاعات جنوب شرقي شهرستان علي آباد كتول واقع شده است و داراي جاذبه هاي طبيعي فراوان جهت جلب گردشگران مي باشد. بنا به گزارش كارشناسان سازمان جهاني فائو ، منطقه افرا تخته به عنوان يكي از مرغوب ترين رويش گاههاي سرخدار جهان محسوب مي شود.

آبشار لوه :

آبشار لوه در 15 كيلومتري غرب پارك ملي گلستان و در جنوب روستاي لوه ـ شهر گاليكش واقع شده است. از جاده اصلي مينودشت ـ پارك ملي گلستان تا آبشار حدود 6 كيلومتر فاصله است. اين آبشار از مجموع چند آبشار كوچك و بزرگ كه به شكل پلكاني قرار گرفته اند ، تشكيل شده است. آب اين آبشار از چشمه هاي ارتفاعات جنوبي تامين مي شود. ارتفاع آن در حدود 17 متر است و اطراف آن را درختان پهن برگي پوشانده است و محيطي زيبا و دل انگيز را ايجاد كرده است. آبشار لوه يكي از مناطق ويژه گردشگري شهرستان مينودشت بوده كه نزديكي آن به پارك ملي گلستان اهميت آن را به لحاظ جذب گردشگر دو چندان نموده است.

آبشار كبودوال :

آبشار كبودوال در 4 كيلومتري جنوب شهرستان علي آباد واقع شده است. آب اين آبشار كه از چشمه هاي جنوبي ارتفاعات تشكيل شده است، قابل شرب مي باشد. اين آبشار يكي از مهمترين تفرجگاههاي استان محسوب مي شود و به سبب واقع شدن در ميان جنگل انبوه و تنوع گونه هاي گياهي و چشمه هاي فراوان از جاذبه هاي طبيعي منحصر به فردي برخوردار است. اين آبشار بويژه در فصول بهار و تابستان محل تفرح انبوه زيادي از مردم منطقه و گردشگران داخلي است.

آبشار زيارت :

اين آبشار در 18 كيلو متري شهر گرگان و در 5 كيلومتري جنوب روستاي زيارت واقع شده است . آبشار زيارت در مسير يكي از شعبات فرعي رودخانه خاصه رود قرار دارد. اين رود از ارتفاع حدود 16 متر به محدوده حوضچه اي مي ريزد. برخورداري اين آبشار و محيط اطراف آن از مناظر زيباي طبيعت، خاطره اي بياد ماندني در ذهن هر بيننده اي ايجاد مي نمايد. اين آبشار به ويژه در فصول بهار و تابستان محل بازديد و گردش مردم منطقه و ساير نقاط كشور است.

آبشار رنگو :

آبشار رنگو در 6 كيلومتري جنوب غربي شهرستان گرگان واقع شده است . اين آبشار كه بستري نيم دايره اي شكل دارد شامل يك محل ريزش اصلي و چند محل ريزش فرعي است و حدود 7 متر ارتفاع دارد. لذا با توجه به وضعيت و نماي زيباي آبشار و وجود تنوع پوشش گياهي در پيرامون آن و برخورداري از هواي خنك و لطيف، يكي از جاذبه هاي طبيعي مهم استان محسوب مي شود.

تالاب آلاگل :

تالاب آلاگل در 60 كيلومتري شمال گنبد كاووس و در شرق جاده آق قلا به اينچه برون واقع شده است. مساحت آن در زمان پر آبي به 2500 هكتار مي رسد. ارتفاع كف آلاگل از سطح درياي آزاد 6 متر است و عمق آن در زمان پر آبي 5/2 متر است. آب اين تالاب از رودخانه اترك و زهكش هاي طبيعي نهرهاي شور تامين مي گردد.

تالاب آجي گل :

اين تالاب در شمال شهرستان گنبد كاووس و در جنوب روستاي تنگلي واقع مي باشد. مساحت آن حدود 360 هكتار مي باشد. در ضلع غربي اين تالاب درياچه نمك به مساحت حدود 80 هكتار قرار گرفته است. عمق اين تالاب از 1 تا 15 متر در نقاط مختلف متغير است. آب اين تالاب نيز از رود مرزي اترك تامين مي گردد.

تالاب آلماگل :

تالاب آلماگل كه كوچكتر از تالاب هاي آلاگل و آجي گل مي باشد در حدود 55 کیلومتری شمال شهرستان گنبد كاووس و در ضلع شمالي جاده گرگان به اينچه برون واقع شده است . مساحت آن بالغ بر 200 هكتار مي باشد. عمق آب از 1 تا 3 متر در نقاط مختلف متغير مي باشد.

تالاب گميشان :

تالاب گميشان در شمال غربي شهرستان گرگان و در غرب و شمال غرب گميشان واقع شده است. آب اين تالاب از دريا و كانال اترك تغذيه و طول آن 40 كيلومتر و عرض آن با توجه به پيشروي آب دريا متغير است. بخش شمالي تالاب كه به عنوان منطقه شكار ممنوع به ثبت رسيده و به علت دارا بودن شرايط مطلوب به منظور انجام تحقيقات علمي گونه هاي پرندگان مهاجر آبزي و كنار آبزي ، گياهان آبزي و آبزيان به عنوان منطقه حفاظت شده معرفي گرديده است.

خليج گرگان :

خليج گرگان كه بر اثر پيشروي رشته ساحلي شبه جزيره ميانكاله به سمت شرق در درياي خزر تشكيل شده است، 400 كيلو متر مربع مساحت دارد. طول آن در جهت غربي ـ شرقي 55 كيلومتر و عرض آن بين 4 تا 12 كيلومتر متغير است . شكل آن سه گوش است . دهانه خليج باريك و اندازه آن 700 متر است. عمق آن از يك تا 5 متر متغير است. در جنوب و غرب خليج دشت وسيعي قرار دارد كه بيشتر آن را زمين هاي زراعي و دامداري فرا گرفته است.

شبه جزيره ميانكاله :

شبه جزيره ميانكاله در سواحل جنوبي و منتهي اليه جنوب شرقي درياي خزر واقع شده است. اين شبه جزيره با تپه هاي شني ساحلي به طول 5/6 كيلومتر از دريا منفك شده است . ميانكاله از شمال به درياي خزر و از جنوب به خليج گرگان و از شرق به آشوراده و از غرب به مرداب لپو محدود است. در اين شبه جزيره درختچه هايي از قبيل انار و تمشك وحشي وجود دارد. اين شبه جزيره به همراه خليج گرگان در زمره پناهگاههاي حيات وحش كشور است كه به علت اهميت زياد آن به عنوان ذخيره گاه زيست كره در جهان به ثبت رسيده است. پوشش گياهي و جانوري ويژه و چشم اندازهاي طبيعي و متنوع آن به ويژه در منطقه ساحلي، اين محدوده را يكي از قطب هاي مهم گردشگري در استان گلستان و شمال كشور تبديل نموده است.

غار كيارام :

اين غار كه در محل به نام « غار وسط دل دل » معروف است در نزديكي روستاي فرنگ فارسيان از توابع شهر گاليكش شهرستان مينودشت قرار دارد. غار كيارام به لحاظ قدمت، قديمي ترين غار مسكوني شناخته شده در استان گلستان محسوب مي شود. در سال 1342 هـ .ش چارلز مك بورني از دانشگاه كمبريج انگلستان مكان باستاني فوق را شناسايي و اقدام به گمانه زني نمود. بر اساس آثار بدست آمده از حفاري قدمت اين مكان به دوره پارينه سنگي ميانه ( حدودا صدهزار سال قبل از ميلاد ) مي رسد و اين غار در اين دوران محل سكونت گروههاي شكارچي و جمع آوردگان غذا بوده است .

آداب و رسوم :


نوروز خواني :

از اوايل اسفند ماه هر سال در اكثريت شهرهاي استان ، نوروزخوانان محلي با چوب دستي و كوله پشتي كه بر پشت خود مي گذاشتند با خواندن اشعار بر وصف نوروز، بهار را نويد مي دادند و به در خانه هاي مردم مي رفتند و مردم هم به فراخور توانايي مالي خود، انعامي به نوروزخوانان مي دادند. اين هداياعمدتا“ برنج، قند،حتي لباس، روسري و سكه پول بود تمامي افراد محل بر گرد نوروزخوانان مي آمدند و ورودشان را به فال نيك مي گرفتند . در واقع « نو بهار » قبل از عيد، فراررسيدن عيد و بهار را نويد مي داد. آنها غالبا“ دو نفر بودند كه در كوچه و خيابان به راه مي افتادند و جلوي هر خانه اي اشعار مي خواندند : « صد سلام، صد عليك، صاحبخانه، سلام عليك، آمده تنه خدم، با عزت و حرمت، فردا روز قيامت، خدا بده رحمت و . . . »

چهارشنبه سوري :

آخرين چهارشنبه ماه سال است كه مردم از كوچك تا بزرگ بر روي كوه وپاي آتش اشعار «‌زردي من از تو، سرخي تو از من »‌را مي خوانند و در اكثريت روستاهاي اين منطقه در همين هنگام شب كوزه هاي آب نمك را مي شكنند. زيرا معتقد بودند با خريد كوزه نو بركت خانه در سال نو بيشتر مي شود . در اين شب برخي از دختران به همراه آينه اي به كوچه مي رفتند و سخن اولين فردي را كه از كنار او عبور مي كرد به عنوان نتيجه اعمال و آرزوهاي خود تعبير مي كنند. قاشق زني در همين شب انجام مي گيرد. پسرها چادر به سر كرده، در دستي قاشق ودر ذستي ديگر ظرفي فلزي همچون كاسه مي گرفتند و جلو در خانه ها مي رفتند سپس قاشق را برظرف مي كوبند و خوردني طلب مي نمايند صاحبخانه در اين هنگام به جهت پيروي از سنن غالبا“ شكلات، شيريني يا قند را به آنها مي دهد .

مراسم آق آش :

جشن 63 سالگي كه در ميان تركمن ها به ‹‹ آق آش›› (Ag-Ash ـ غذاي سفيد ) معروف است. از گذشته نسبتا دور در ميان آنها متداول بوده است در واقع هر يك از مردان تركمن كه به سن 63 سالگي مي رسيد به سبب رسيدن به سن پيامبر با دعوت از نزديكان، آشنايان و دوستان جشني را با پخت غذاي محلي ‹‹ چگدرمه ›› ( برنج با گوشت ) بر پا مي كنند .

موسيقي :

موسيقي سنتي كتولي و تركمن از عمده ترين و شاخص ترين موسيقي هاي سنتي استان گلستان به شمار مي آيد همچنين در اين استان موسيقي سنتي مازندراني ، سيستاني نيز مرسوم و متداول مي باشد. موسيقي سنتي تركمن: نوازندگان تركمن را ‹‹ سازنده ›› ( يعني آن كه ساز مي زند ) و خوانندگان را باخشي (baxshi) مي نامند. از آلات موسيقي تركمن مي توان به دو تار ( تامدرا )، كمانچه ( قجق ـ qejq ) ، قاووز ( QAVOOZ )، تويتك( toitek ) ( ني )، ويدي بوغين ( yedi boqin ـ ني هفت بند ) اشاره كرد اما مهمترين آنان دو تار و كمانچه محسوب مي شوند. موسيقي در تركمن صحرا از دير باز به عنوان يك ركن معنوي در زندگي مردم منطقه حضور داشته و عمدتا بوسيله باخشي ها كه سند زنده تاريخ اين خطه هستند حفظ و اشاعه يافته است.

موسيقي :

موسيقي سنتي كتولي و تركمن از عمده ترين و شاخص ترين موسيقي هاي سنتي استان گلستان به شمار مي آيد همچنين در اين استان موسيقي سنتي مازندراني ، سيستاني نيز مرسوم و متداول مي باشد. موسيقي سنتي تركمن: نوازندگان تركمن را ‹‹ سازنده ›› ( يعني آن كه ساز مي زند ) و خوانندگان را باخشي (baxshi) مي نامند. از آلات موسيقي تركمن مي توان به دو تار ( تامدرا )، كمانچه ( قجق ـ qejq ) ، قاووز ( QAVOOZ )، تويتك( toitek ) ( ني )، ويدي بوغين ( yedi boqin ـ ني هفت بند ) اشاره كرد اما مهمترين آنان دو تار و كمانچه محسوب مي شوند. موسيقي در تركمن صحرا از دير باز به عنوان يك ركن معنوي در زندگي مردم منطقه حضور داشته و عمدتا بوسيله باخشي ها كه سند زنده تاريخ اين خطه هستند حفظ و اشاعه يافته است.

موسیقی سنتی کتولی :

این موسیقی به لحاظ رایج و متداول بودن آن در میان ساکنین کتولی شهرستان علی آباد بنام موسیقی کتولی معروف است. اساس ساختار آن مبتنی بر سه مقام آوازی به نام های هرائی، راسته مقام و کله کش است که هر یک از این مقامات در زمان های مختلف بر حسب ذوق و استعداد هنری خوانندگان و نوازندگان به اشکال مختلفی اجرا شده است که پس از شکل گیری و تثبیت به نام آن هنرمند، خوانده شده است که از جمله آنان می توان به مقام علی محمد صنم، یحیی گالش و حسنخانی اشاره نمود .

پوشاك سنتي تركمن ها :

يكي از عناصر مهم فرهنگ مادي تركمن ها كه پويايي، اصالت و ارزش ذاتي و زيبايي ظاهري خود را در تمامي شرايط زماني و مكاني حفظ و زنده نگه داشته است، پوشاك مي باشد.اين پوشاك با زيور آلات سنتي مربوطه كه از رنگ هاي ويژه وزيبايي برخوردار است داراي تنوع و تعدد مطلوبي مي باشد كه نگاه هر بيننده اي را به خود جلب مي نمايد. پوشش آن بر حسب مقتضيات جغرافيايي، شرايط اجتماعي، اقشار اجتماعي، سن افراد و وضعيت تاهل متفاوت است.

پوشاك زنان و مردان تركمن:

سرپوش زنان :

چاشوcasov:

روسري ابريشمي نسبتا ضخيم زنان تركمن بوده است وبه رنگهاي قرمز و سبز با طرح هاي مربع شكل و خطوط افقي و عمودي در رنگ هاي متنوع است. اين سرپوش امروزه فقط در مراسم عروسي استفاده وبا آن سر و روي عروس را مي پوشانند.

سرپوش مردان :

تلپكTeLPeK:

كلاهي معمولي كه از پوست بره سياه به نام قره گل تهيه مي شود و كم پشم و مجعد مي باشد اين نوع كلاه داراي شكل نيم دايره است و عمدتا جوانان از آن استفاده مي كردند. نوع ديگر آن از پوست گوسفند تهيه مي شودو معمولا مردان مسن و به اصطلاح ((ياشولي ها))(yasholi )از آن استفاده مي كردند.و به نام هاي پخور تلپك pokhur – telpek و سلكمه تلپك selkme telpek نيزمي گويند.

مهمترين شيريني هاي محلي ايام عيد نوروز در نزد مردم گرگان :

سرغلبيلي، حلوا ماج، كلومبو، قطاب، پادزاري، نون زنجفيلي و رشته به رشته .

كئي پلا kai pela :

برنج، كدو زرد شيرين، روغن، نمك، فلفل و زردچوبه

اسفناج ته چين :

اسفناج، گوشت گوسفند يا مرغ، رب انار، روغن، پياز، نمك ، فلفل، زردچوبه

مرجي پلا :

برنج، گوشت چرخ كرده، عدس، رب گوجه، آب نارنج، نمك، فلفل، زردچوبه

گزنه آش :

حبو بات ( نخود، لوبيا، عدس )، برنج، برگ گياه گزنه، سير داغ، ترشي آب انار، با قلا خشك، و سپس نمك و فلفل به آن اضافه مي كنند.

آش آبغوره :

برنج، لپه، سبزي گشنيز و برگ اسفناج يا برگ چغندر ريز شده، پياز داغ، سير داغ، نعناع داغ، و سپس به آن نمك، فلفل و زردچوبه به آن اضافه مي كنند .

قرتو :

در منطقه مينودشت قرلباش ها اين غذا ها را بصورت آبگوشت تهيه كرده و كشك به آن اضافه مي نمايند.

شيلان :

اين غذا نيز توسط قزلباش ها تهيه مي شود و مخصوص روز عاشورا است . تركيبات آن عبارت است از گندم، گوشت، برنج و زردچوبه

ال زو ته چين :

متداول ترين خوراك محلي مردم حوزه شهرستان علي آباد است كه ماده اصلي آن را نوعي گياهي وحشي كه در گويش محلي به آن ‹‹ ال زو ›› ( el zoo ) مي گويند، درست مي شود.

سير ته چين :

برگ سير را همراه با روغن تفت مي دهند سپس لابلاي برنج آبكش شده مي گذارند. اين غذا عمدتا در فصل زمستان و در ميان اهالي منطقه علي آباد كتول رايج است.

زبان :

با توجه به تنوع قوميتي موجود در اين استان زبان و گو يش هاي متفاوت رايج و متداول مي باشد . از مهمترين آنها مي توان به مازندراني، تركمني، قاجاري، كتولي، سيستاني، بلوچي، شاهرودي، قزاقي، تركي آذري و قزلباش اشاره كرد .

مذهب :

بر اساس نتايج سر شماري سال 1375 حدود 8/99 درصد از ساكنين استان مسلمان و بقيه را ساير اقليت هاي مذهبي تشكيل مي دهند . تركمن ها، قزاق ها، بلوچ ها، داري مذهب تسنن مي باشند .

مشاهیر :


دوره حكومت هاي متقارن : (در قرن 3و4 ه . ق)

محمد بن حسين بن معاذ استرآبادي (استاد علم وحديث )، عثمان بن سعيد ابوبكر استرآبادي ( استاد علم وحديث )، عبدالقاهر بن عبدالرحمن گرگاني ( 474 ه . ق )، ( پدر علم معاني و بيان و صاحب كتب اسرارالبلاغه، دلائل الاعجاز و جرجانيه )، ابوسعيد عبدالرحمن استرآبادي مولف كتاب « تاريخ شهر استرآباد »، زين العابدين –ابوالفضائل اسمعيل بن حسن گرگاني صاحب كتاب « اغراض الطبيه والمباحث العلميه »، ابوسليك گرگاني (شاعر وموسيقيدان )، ابواحمدابو عبدلله گرگاني ( صاحب كتاب علي الحدی، الانتصار، ابوبكر صولي شطرنجي گرگاني ( صاحب كتاب الوزراء و الاوراق ) .

دوره سلجوقي :

ابوعبدلله محمد بن يحيي بن مهدي( فقيه حنفي و صاحب آثارترجيع المذهب ابي حنيفي، القول المنصور) ابواحمد محمد بن علي بن عبدك گرگاني (متكلم و صاحب كتب الردعلي اسماعيليه، التفسير شرح جامع صغير )، ابو روح محمد بن منصور بن ابو عبدلله گرگاني ( چشم پزشك و صاحب رساله نورالعين ) شهمردان بن الخير رازي استاد نجوم و رياضي و صاحب كتاب نزهت نامه علائي، فخرالدين اسعد گرگاني ( صاحب ويس ورامين نخستين منظومه عشقي در تاريخ ادبيات ايران ).

دوره خوارزمشاهيان :

سيد زين الدين ابوابراهيم گرگاني ( استاد علم پزشكي و صاحب كتاب ذخيرة خوارزمشاهي، خفي علايي، اغراض ).

دوره ايلخانان مغول :

علي جرجاني ( استاد موسيقي )، رضي الدين استرآبادي ( استاد علم و نجوم و صاحب كتاب نحو الكافيه و شرح الشافيه )، اميرناصرالدين يحيي بن مجد الدين محمد جرجاني ( صاحب كتاب سلجوق نامه )، حسن بن علي بن محمدبن علي بن حسن طبري استرآبادي ( صاحب كتاب كامل بهايي و كتب تهفه البرار ، هديه اخبار و …).

دوره تيموريان:

رکن الدين استرآبادي ( منجم )، شمس الدين محمدبن شريف گرگاني ( استاد منطق و فلسفه ) ابن حسام استرآبادي ( شاعر )، علي بن محمد السيد الشريف گرگاني ( صاحب 50 كتاب از جمله تاليفات جرجاني، رساله الوجود، شروح ، حاشيه بر شرح رضي و … )، فضل الله نصيحي استرآبادي ( استاد فلسفه)، عزيز الدين اردشير استرآبادي ( شاعرو صاحب اثر بزم و رزم )، سيدالحقي استرآبادي ( فيلسوف و شاعر و صاحب كتب تراب نامه ، بشارت نامه ، اشاره نامه )، مولانا نظام الدين استرآبادي ( قصيده گوي و صاحب كتاب بلقيس و سليمان )، مولانا فصيح الدين صاحب دارا استرآبادي ( استاد شطرنج و قصيده و معما ).

دوره صفويه :

ملا رضاي استرآبادي ( فقيه و صاحب شرح مفاتيح )، شيخ احمد نسيم استرآبادي ( عارف و صاحب كتاب ديوان نسيمي ) هندوشاه استرآبادي ( صاحب كتاب تاريخ فرشته )، ميرزا ابوالقاسم حسيني موسوي فندرسكي استرآبادي ( استاد فلسفه، علوم عقلي و صلحب كتب رساله” الصناعيه و شرح كتاب المهاره” )، ملا احمد استرآبادي ( ساقي نامه )، مير محمد باقر داماد استرآبادي ( معروف به معلم ثالث و صاحب كتب صراط المستقيم، ايقاضات، تقديم الايمان و … )، محمدبن علي بن ابراهيم استرآبادي ( صاحب كتاب رجال كبير ).

افشاريه :

ميرزا مهدي خان استرآبادي ( منشي الممالك و صاحب كتاب جهانگشاي نادري و منشات ).

قاجاريه :

جعفر استرآبادي حائز رازي ( صاحب كتب رئيس الواعظين، رئيس الزاهدين، شفاء الصدور و... ) محمدصالح برهان استرآبادي ( مولف تذكره استرآباد و گرگان)، ميرزاآقامحمدعلي گرگاني ( موسيقيدان ).

صنایع دستی :


عواملي نظير تنوع اقليمي، وجود منابع طبيعي متعدد ( مانند جنگلها، رودها، دشت، صحرا و … )، نوع فعاليت اقتصادي مبتني بر كشاورزي و دامداري، وجود اقوام گوناگون بومي و مهاجر ( فارس، ترك، تركمن، قزاق، بلوچ، سيستاني، خراساني، شاهرودي، قزلباش، كرد ) و وجود هنرمندان و صنعتگران مستعد و با ذوق و سليقه اين استان سبب حفظ، احياء و توليد انواع هنرهاي سنتي در مناطق مختلف استان گلستان گرديده است. مهمترين آنها عبارتند از :

قاليبافي :

از قالي هاي معروف اين استان قالي تركمن مي باشد. تركمن ها در شكوفايي هنري اين خطه با الهام از محيط زندگي خود، آفرينش هاي مادي فراواني همچون قالي را به نسل امروزين انتقال داده اند. تركمن ها به قالي، ‹‹ هالي ›› مي گويند. ماده اصلي فرش تركمن پشم است. زنان تركمن پشم را معمولا با رنگ هاي گياهي كه ثابت و زيبا بوده اند رنگ مي كردند. اما امروزه بسياري از آنها از رنگ هاي شيميايي استفاده مي كنند. تركمن ها در رنگ آميزي پشم بيشتر از رنگ هاي قرمز، سبز و زرد استفاده مي كنند. زمينه اصلي قالي رنگ قرمز است.قالي تركمن دست بافتي است پرزدار كه از طريق درگيري پرز و گره زدن بر تار و پود گذاري تهيه مي شود. آنها از گره متقارن استفاده مي كنند كه زمينه ي آن، مركب از تارهاي عمودي و پودهاي افقي است كه بعد از هر رج بافت، زده مي شود.

نمازليق/سجاده :

قاليچه كوچكي است كه براي بجاي آوردن نماز هاي 5 گانه در روز، بكار مي رود. ابعاد آن معمولا 120×80 يا 130 ×90 سانتيمتر است. سجاده با نقوش انتزاعي مثل درخت توت، جاي پاي شتر ( ماري گل ) و كعبه ي مسلمين بافته مي شود.

قارچين/پشتي :

تركمن ها پشتي را ‹‹ قارچين ›› (qarchin ) مي گويند و آن فرشينه اي است كه به نقوش مختلف مثل ‹‹ گلين بارماق، آق سو، قولپاقلي ›› بافته مي شود.

پلاس بافی :

قالي بدون پرز و از نوع فرشينه هاي گره دار است كه ‹‹ مخمل ›› و ‹‹ ماهوتي ›› نيز ناميده مي شود و در مناطق مختلف استان بويژه در حوزه شهرستان مينودشت، راميان، كلاله و شهرها و روستاهاي تركمن نشين بافته مي شود.

گليم بافی :

نوعي فرش بدون پرز است كه در ابعاد مختلف و مطابق سليقه بافنده، بافته مي شود و عمدتا براي پوشاندن اسب، زين اسب و خورجين به كار مي رود . اندازه بزرگتر آن جهت پوشاندن كف اتاق يا « اوي» (oy) استفاده مي شود. نقش گليم معمولا با طرح هاي هندسي و خطوط مستقيم و شكسته، شكل مي گيرد.

ابريشم بافي :

از حدود يك قرن پيش هنر و صنعت ابريشم بافي در مناطق شرق استان گلستان و متناسب با ويژگي هاي اقليمي بويژه در شهرستان هاي راميان، مينودشت و كلاله به فعاليت خود ادامه مي دهد. تهيه و توليد پارچه هاي ابريشمي مستلزم طي مراحل مختلف از جمله نوغانداري ـ نگهداري از تخم ابريشم جهت توليد پيله مي باشد.

جاجیم بافی :

جاجیم دستبافی ضخیم و بدون پرز از جنس ابریشم، پنبه ای و دارای چله کشی بلند بوده و بصورت راه راه با خطوط افقی در رنگ های متنوع و زیبا جهت مصارفی چون زیر انداز، پادری، لیف و پشتی استفاده می شود . مواد اولیه جاجیم بافی از پشم و پنبه بوده و ابزار مورد نیاز برای آن چرخ ، شانه ، ماسوره ، ماکو و گورد می باشد .





سوزن دوزي :

سوزن دوزي در استان گلستان عمدتا در ميان دو قوم تركمن و بلوچ مشاهده مي شود. سوزن دوزي در ميان اكثريت خانوادهاي ساكن در مناطق تركمن نشين از سابقه اي نسبتا طولاني برخوردار است آنها سوزن دوزي را با استفاده از رنگ هاي متنوع و شاد بر روي يقه، سر استين و حاشيه هاي جلوي پيراهن و روي سينه پيراهن هاي سنتي كه به ‹‹ دون ›› ( don ) معروف است، انجام مي دهند.








سوغات :


خدمات گردشگری :


نام درجه نشانی تلفن و دورنویس
سرفراز 2 گرگان – بلوار جرجان 3357866
3354866
09113778010
09119622131
خیام 1 گرگان-خیابان امام-آفتاب پانزدهم
2224924
09111752694
معروف 1 گرگان – خيابان جمهوري
فکس4433182
4425591
09111718238
مجتمع جهانگردی ناهارخوران 2 گرگان – ناهار خوران
فکس5522279
5521278
09155710752
شهرداری 2 گرگان – ناهار خوران 5524077
09111706904
5532041 فکس
آذین 4 گرگان – 5 كيلو متري جاده تهران
4435395
4420222-2240222
09113772500
7-4423004فکس
پارک 1 آزاد شهر – خ شهيد بهشتي
جنب پارک شهر
09113742102

نام درجه نشانی تلفن و دورنویس
توریست 2 گرگان-ابتدای بلوار جرجان 3353797
09111717830
09113759974 آهنی
بنفشه 2 گرگان-خیابان شهید بهشتی جنب مخابرات 2224647
09112702368
رازی 2 گرگان- میدان وحدت پشت بازار امام 2224613
0935508251
09113713345
پارس 2 گرگان-میدان شهرداری پشت بازار امام 2229550
09127640117
6623149
زرندی 2 علی آباد-خیابان امام ر ضا ا نتهای بلوار
09112711679
6229229
09111767816
09111700433
گلستان 1 مينودشت-خیابان سی متری الغدیر