دوشنبه، 4 اردیبهشت 1396
Menu

استان : آذربایجان شرقی

  • معرفی استان
  • معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی
  • معرفی جاذبه های طبیعی
  • آداب و رسوم
  • مشاهیر
  • صنایع دستی
  • سوغات
  • خدمات گردشگری

معرفی استان :


استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ با 46930كيلومتر مربع‌ وسعت‌ در گوشه‌ شمال‌ غربي‌ ايران‌ قرار دارد.براساس‌ آخرين‌ تقسيمات‌ سياسي‌ و اداري‌ در سال‌ 1375 شهرستانهاي‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ عبارت‌اند از: اهر، بستان‌ آباد، بناب‌، تبريز، سراب‌، شبستر، كليبر، مراغه‌، مرند، ميانه‌، هريس‌، هشترود و جلفا. شهر تاريخي‌ تبريز،مركز سياسي‌ - اداري‌ و تجاري‌ استان‌ مي‌باشد. اين‌ استان‌ با جمهوري‌هاي‌ آذربايجان‌، ارمنستان‌ و نخجوان‌ مرزمشترك‌ دارد. شهر مرزي‌ جلفا از طريق‌ خط‌ آهن‌ نخجوان‌، ايروان‌ و تفليس‌ به‌ جمهوري‌ اكراين‌ و بنادر درياي‌ سياه‌وصل‌ مي‌شود. استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ از طريق‌ شبكه‌ راههاي‌ گسترده‌ زميني‌ و هوايي‌ با سراسر ايران‌ و بيشتركشورهاي‌ جهان‌ مرتبط‌ است‌.







تبريز

شهرستان‌ تبريز در فاصله‌ 619 كيلومتري‌ شمال‌ غرب‌ تهران‌ و در 150 كيلومتري‌ مرز ايران‌ و جمهوري‌آذربايجان‌ قرار گرفته‌ است‌ . این شهرستان مركز استان آذربایجان شرقی است . ارتفاع تبریز از سطح دریا 1340 متر است و با وسعتی حدود 2054 كیلومتر مربع در قلمرو میانی خطه ی آذربایجان و در قسمت شرقی شمال دریاچه ارومیه قرار دارد.

اهر

شهرستان‌ كوهستاني‌ اهر در 103 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ تبريز واقع‌ شده‌ و دارای نُه دهستان ، دو بخش و دو شهر است. وسعت این شهرستان 3073 كیلومتر مربع است. قسمت بزرگی از كوه های قره داغ و دامنه های شمالی قوشاداغ ، شهرستان اهر نام گرفته است و در شمال شرقی استان آذربایجان شرقی قراردارد .

آذر شهر

این شهرستان در جنوب شرقی دریاچه ارومیه قرار دارد و از شمال، شرق و غرب با شهرستان اسكو و از جنوب با شهرستان عجب شیر هم مرز است . این شهرستان 1347 كیلومتر مربع مساحت دارد . از نظر تقسیمات كشوری آذرشهر دارای دو بخش ، پنج دهستان و سه شهر یعنی آذرشهر، گوگان و ممقان است.

ارسباران ( ورزقان)

ن شهرستان بامساحت 2368 كیلومتر مربع در سال 1380 تأسیس شد و دارای دو بخش ، هفت دهستان و دو شهر است. در شمال ارسباران شهرستان های كلیبر و جلفا،و در شرق آن اهر قرار دارد.

اسكو

شهرستان اسكو از شمال به شهرستان های تبریز و شبستر، از غرب به دریاچه ارومیه ، از جنوب به شهرستان آذرشهر و عجب شیر و مراغه محدود است. این شهرستان 8/1252 كیلومتر مربع مساحت دارد و دارای دو بخش ،پنج دهستان و دو شهر است.

بناب

بناب‌ در قسمت‌ جنوب‌ غربي‌ تبريز و در ساحل‌ شرقي‌ درياچه‌ اروميه‌ واقع‌ شده‌ است‌. شهر بناب‌ با تبريزحدود 113 و با شهر مراغه‌ حدود 13 كيلومتر فاصله‌ دارد. حدود شرقی این شهرستان را شهرستان مراغه می پوشاند و ملكان در سمت جنوب و عجب شیر در شمال آن قرار دارد .

بستان آباد

شهرستان‌ و شهر كوچك‌ بستان‌ آباد 47 كيلومتر با تبريز فاصله‌ دارد. شهرستان‌ بستان‌ آباد در اطراف‌شرقي‌ كوهستان‌ سهند قرار گرفته‌ و لذا زمستان‌هاي‌ سرد و بهار و تابستان‌ معتدل‌ دارد. شهرستان بستان آباد در قسمت میانی استان آذربایجان شرقی قرار دارد . این شهرستان در شرق شهرستان تبریز و جنوب شهرستان هریس واقع شده است و شهرستان های میانه و سراب حدود شرقی و شهرستان هشترود حدود جنوبی آن را می پوشاند.

هريس

شهرستان‌ هريس‌ در قسمت‌ شرق‌ و شمال‌ شرق‌ تبريز و در فاصله‌ 98 كيلومتري‌ آن‌ قرار دارد. منطقه‌ هريس‌ از حاصلخيزترين‌ مناطق‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ محسوب‌ مي‌شود. در شمال‌ آن‌ ارتفاعات‌ قوشاداغ‌، بزقوش‌ و سبلان‌ قرار دارد و به‌ نوعي‌ اقليم‌ آن‌ را تحت‌ تأثير قرار مي‌دهد.

هشترود

اين‌ شهرستان‌ در جنوب‌ شرقي‌ تبريز و در فاصله‌ 122 كيلومتري‌ اين‌ شهر واقع‌ شده‌ است‌ و فضايي‌روستايي‌ دارد شهرستان هشترود ، در شمال فلات ایران و در جنوب استان آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان های بستان آباد ، تبریز ، مراغه ، چاراویماق و میانه ، حدود شمالی ، غربی و شرقی این شهرستان و آذربایجان غربی و زنجان حدود جنوبی آن را می پوشاند

جلفا

شهرستان جلفا در شمال غرب استان بين شهرستان های مرند ، اهر، ماکو و کليبر واقع شده است . رود ارس در مرز ايران و جمهوری های آذربايجان و ارمنستان ، از شمال آن می گذرد. مرکز آن شهر مرزی جلفا است که تا تبريز 150 کيلومتر فاصله دارد. شهرستان جلفا به صورت نوار باریكی در مرز شمالی استان با جمهوری نخجوان و ارمنستان قرار دارد. شهرستان كلیبر حدود شرقی آن را می پوشاند و حدود غربی آن،قسمتی از مرز مشترك استان با آذربایجان غربی است .

كليبر

اين‌ شهرستان‌ در 148 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ تبريز و در 45 كيلومتري‌ اهر قرار گرفته‌ است‌. قلمرو شمالی شهرستان كلیبر ، قسمتی از مرز مشترك ایران با جمهوری آذربایجان است و شهرستان جلفا و ارسباران در حدود غربی و اهر در حدود جنوبی آن قرار دارند.

ملكان

شهرستان ملکان در حد و مرز جنوب غربی آذربايجان شرقی به آذربايجان غربی و کردستان و در گوشه جنوب شرقی درياچه اروميه ، به فاصله 10 کيلومتری آن ، بين شهرستان بناب و هشترود و مراغه و مياندوآب در جلگه رسوبی واقع شده است.

مرند

شهرستان‌ مرند در شمال‌ غربي‌ تبريز در ناحيه‌ نيمه‌ كوهستاني‌ واقع‌ شده‌ است‌ و 71 كيلومتر با تبريز فاصله ‌دارد شهرستان جلفا و ارسباران حدود شمال و شرق آن را می پوشاند و شهرستان شبستر در جنوب آن قرار دارد. حدود غربی شهرستان مرند قسمت كوتاهی از مرز استان با آذربایجان غربی است.

مراغه

شهرستان‌ مراغه‌ در جنوب‌ تبريز و در دامنه‌ جنوبي‌ كوه‌ سهند قرار گرفته‌ و 126 كيلومتر با مركز استان‌فاصله‌ از شمال به شهرستان تبریز ، از شرق به شهرستان هشترود و چاراویماق و از غرب به شهرستان های بناب و ملكان و عجب شیر محدود است.

ميانه

شهرستان‌ ميانه‌ بين‌ دو رشته‌ كوه‌ بزقوش‌ و قافلانكوه‌، در فاصله‌ 170 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ تبريز واقع ‌شده‌ است‌. شهرستان های سراب ، بستان آباد، هشترود و چاراویماق حدود شمالی و غربی آن را می پوشاند . حدود جنوبی آن ، استان اردبیل و حدود شرقی آن ، شهرستان خلخال است

سراب

شهرستان‌ سراب‌ 636 كيلومتر با تهران‌ و 130 كيلومتر با تبريز فاصله‌ دارد و در قسمت‌ شرق‌ بستان‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌. شهرستان سراب در غرب میانی آذربایجان شرقی قرار دارد . شهرستان هریس محدوده شمال غربی و بستان آباد حدود غربی و میانه حدود جنوبی آن را می پوشاند.

شبستر

شبستر در 60 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ تبريز، در مسير خط‌ آهن‌ تبريز - تركيه‌ - اروپا و قسمت‌ جنوبي‌ كوهستان‌ ميشو و شرق‌ درياچه‌ اروميه‌ واقع‌ شده‌ است‌. حدود شمالی شهرستان شبستر را شهرستان های مرند و ارسباران و حدود جنوبی و شرقی آن را شهرستان تبریز و اسكو می پوشاند و دریاچه ارومیه و آذربایجان غربی در حدود غربی شهرستان قرار دارند.

عجب شیر

از شهرستان های مهم شرق دریاچه ی ارومیه و از قدیمی ترین مناطق استان،با قلعه های مهم تاریخی است .
این سرزمین در دوره مادها به نام ماد کوچک معروف بود . با حمله مغولان و با ورود هلاکوخان ، آذربایجان مرکز شاهنشاهی مغولان از خراسان تا شام شد. پس از مغولان و خاندان ترکان قره قیونلوها و آق قیونلوها بر این منطقه تسلط یافتندو بعد شاه اسماعیل اول تبریز را پایتخت ایران اعلام کرد . بعد ها در دوره قاجار و در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار بخشی از آذربایجان طی عهد نامه های به روسیه واگذار شد. از نام های دیگر این سرزمین ایرانویچ ،آذرگشسب و آتورپادگان است . بعد از فتحعلی شاه ، شهر تبریز ولیعهد نشین شد و احمد شاه و ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه و بالاخره محمدعلی شاه دوران ولایت عهدی خود را در این شهر گذراندند. رضاخان در سال 1300 شمسی سیطره حکومت مرکزی ایران را بر این منطقه برقرار کرد. با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1320 شمسی، نیروهای شوروی وارد ولایات شمالی ایران از جمله آذربایجان شدند. این نیروها در اردیبهشت ماه 1325 شمسی به دنبال طرح مسئله آذربایجان در سازمان ملل متحد، آذربایجان را تخلیه کردند. مردم آذربایجان در جریان ملی شدن صنعت نفت در سال 1329 شمسی مبارزه را علیه استعمار انگلیس آغاز کردند و سرانجام با پیروزی ، انگلیس شکست خورد.

معرفی جاذبه های تاریخی-فرهنگی :


مسجد جامع تبریز

تاريخ‌ برپايي‌ مسجد جامع‌ را به‌ قرن‌هاي‌ آغازين‌ هجري‌ نسبت‌ داده‌اند و در كتاب‌ مرزبان‌ نامه‌ به‌ جامع‌ تبريز اشاراتي‌شده‌ كه‌ مويد آباداني‌ و شكوه‌ آن‌ در سنوات‌ 607 - 622 در عصر اتابك‌ ازبك‌ بن‌ محمد بن‌ ايلديگز بوده‌ است‌. حاج‌ طالب‌خان‌ پسر حاج‌ اسحق‌ خان‌ تبريزي‌ در سال‌ 1087 هـ ق‌ در وقفنامة‌ مدرسه‌ طالبيه‌ به‌ اين‌ مسجد با عنوان‌ «مسجد جامع‌ كبير» اشاره‌ كرده‌ است‌ سنگ نبشته‌هاي‌ مسجد شامل‌ فرمان‌ شاه‌ طهماسب‌ متعلق‌ به‌ سال‌ (9721 هـ ق‌) شرح‌ تعميرات‌ دوره‌ قاجاريه‌ و موقوفات‌ مدرسه‌ متعلق‌ به‌ سال‌ (1106 هـ ق‌) مي‌باشند.

مسجد جامع اهر

منسوب به دوره سلجوقي و اتابكان مي باشد و داراي مختصاتي است كه در كمتر مسجدي مي توان يافت. ازضمائم مسجد لوحه هايي است بر بالاي سردرب و پايه سمت راست و 5 گل مشروحه در لچك هاي سردرب. اين مسجد تا همين اواخر توسط درب و پنجره هاي ارسي به دو بخش زمستاني و تابستاني تقسيم شده بود .

مسجد كبود يا مظفريه

(قدمت : تیموریان ) در سال‌ 870 هـ ق‌ در دورة‌ جهانشاه‌ قراقويونلو و با نظارت‌ صالحه‌ خاتون‌ دختر جهانشاه‌ بنا گرديده‌ است‌. قسمت‌ جنوبي‌ بنا به‌ شبستان‌ كوچكي‌ موسوم‌ به‌ مقبره‌ راه‌ دارد. كاشيكاري آن‌ آبي‌ رنگ‌ فيروزه‌اي‌ است‌ كه‌ به‌ نام‌ «فيروزة‌ اسلام‌» معروفيت‌ يافته‌ است‌.

مسجد جامع سراب

مسجد جامع سراب قديميترين اثر دوران اسلامي در شهر سراب است. اين مسجد بدون گلدسته و مناره بوده. درب ورودي شرقي داراي كتيبه مرمرين با خط نسخ متداول دوره كوركانيان و تركمانان آق قويونلو است و به وسيله 10 پله به صحن شبستان راه دارد.

مسجد جامع عجب شير ( شيرلو )

شهر عجب شير در حاشيه شرقي درياچه اروميه و به فاصله 35 كيلومتري مراغه واقع ميباشد. مسجد جامع عجب شير داراي شبستاني به ابعاد 15*20 متر است كه از لحاظ زيبائي با مسجد جامع ميدان بناب قابل مقايسه است. تاريخ بناي مسجد را با توجه به كتيبه هاي موجود ميتوان به دوره قاجاريه نسبت داد.

مسجد جامع مرند

اين مسجد در اوايل سدة هشتم يعني در سال 731 هـ.ق در زمان سلطنت ابوسعيد بهادرخان و به دستور او ساخته شد اين مسجد نه صحن دارد و نه سردر، چون در اصل كليسا بوده و در زمان مغول به مسجد تبديل شده است.

مسجد جامع شبستر

بناي نخستين اين مسجد را با توجه به سردر سنگي باقيمانده حاوي كتيبه بدون تاريخ با مضمون «الامانه تحر الرزاق و الخيانه تحر الفقر» (امانت روزي را افزون ميكند و خيانت فقر را شدت مي دهد) و نقوش تزئيني خورشيدگردان ميتوان به دوره ايلخانان مغول نسبت داد.كتيبه سنگ مرمري فوقاني سردر ورودي حكايت از مرمت مسجد در دوره شاه طهماسب صفوي دارد.

هریس – مسجد جمال آباد

مسجد قدیمی روستای جمال آباد در 6 کیلومتری مهربان در شهرستان هریس قرار گرفته و تاریخ ساخت آن بین قرون 8 تا 10 ه.ق است . این مسجد دارای 6 ستون سنگی با سر ستون های نقش دار ، پایه های سنگی بزرگ و منبر چوبی مشبک است.

مسجد ارک عليشاه – تبریز

ديوار رفيع آجري نعلي شكل باقيمانده بقاياي مسجد عظيمي است كه در فاصله سالهاي 716-724 هجري قمري توسط عليشاه گيلاني وزير ابوسعيد بهادرخان از ايلخانان مغول ساخته شده است. در انقلاب مشروطيت از سنگرهاي مسلط برشهر بشمار مي آمده است كه فتح آن سبب تقويت مشروطه خواهان شده است

مسجد جامع تسوج

بناي اوليه مسجد جامع طسوج را به دوره حكومت ايلخانان نسبت ميدهند. بر پيشاني مدخل اين مسجد فرماني از سلطان محمد خدا بنده به خط ثلث برجسته بر روي سنگ مرمر يك پارچه نقر شده است. اين كتيبه كه مورخ به سال 989 هجري است شامل فرماني از پادشاه مبني بر خلاف ماليات كوزه فروشي و … ميباشد.

مسجد سنگی ترک میانه

اين مسجد از زیبا ترین مساجد سنگی آذربایجان است و از روستای ترک بیستو سه کیلومتری میانه به سراب واقع شده است بنای مسجد را به دوره ایلخانان نسبت می دهند و در دوره های صفویه و قاجار مسجد باسازی می شود.

مسجد صاحب الامر

بنای صاحب الامر از آثار زمان شاه طهماسب صفوی می باشد. این بنا در سال 1045 هجری توسط سپاهیان سلطان مراد چهارم تخریب شد که در زمان شاه سلطان حسین صفوی و از طرف میرزامحمد ابراهیم وزیر آذربایجان مرمت گردید.

مسجد ثقه الاسلام

در ضلع شمالي هشتي بقعه صاحب آباد مسجدي واقع شده كه به مسجد شيخيان يا مسجد ثقه الاسلام معروف است اين مسجد در سال 1265 ه ش تكميل شد و امامت آن با مرحوم ميرزا محمد شفيع ثقه الاسلام پيشواي شيعه (جد مرحوم ثقه الاسلام شهيد) بود.

مسجد مهر آباد بناب

مسجد مهرآباد در كنار ميداني به همين نام در شهر بناب واقع شده و شامل صحني باصفا و شبستان و مناره كاشيكاري شده مي باشد.برطبق كتيبه اي كه در ديوار شمالي مسجد نصب شده باني بناي مسجد، بي بي جان خانم دختر منصور بيگ بوده كه در سال 951 در زمان سلطنت شاه طهماسب،آن را ساخته است

گنبد كبود – مراغه

در فاصله 10 متری از برج مدور ، برج 10 ضلعی بسیار زیبائی خونمایی می کند . برخی تاریخ بنا را به دوره سلجوقی (593 هـ . ق) و برخی دیگر آن را به سالهای بین 582 هـ . ق تا 652 هـ . ق نسبت می دهند . این گنبد با گچ بریها ، مقرنس کاریها و نقاشیهای زیبا از آثار تاریخی شهر مراغه است

گنبد غفاريه – مراغه

اين‌ گنبد از آجر و به‌ صورت‌ مربع‌ ساخته‌ شده‌ و دور تا دور آن‌ را با خطوط‌ زيبا كتيبه‌ كاري‌كرده‌اند و به‌ قرن هفتم‌ هجري‌ قمري‌ تعلق‌ دارد.

گنبد مدور - مراغه

: معماري‌ اين‌ گنبد نيز بسيار جالب‌ توجه‌ است‌. مصالح‌ آن‌ آجر و ملاط‌ و بيشتر به‌ برج‌ ديده‌باني‌ شبيه‌ است‌. بنا ظاهري‌ ساده‌ دارد و نظير نوعي‌ برج‌ دفاعي‌ است‌ كه‌ فاقد تزئينات‌ مي‌باشد. فقط‌ درب‌ ورودي‌آن‌ با نقوشي‌ مشابه‌ نماي‌ اصلي‌ گنبد سرخ‌ آذين‌ شده‌ است‌.

گنبد سرخ – مراغه

گنبد سرخ‌ يكي‌ از قديمي‌ترين‌ مزارهاي‌ پنجگانه‌ شهر مراغه‌ است‌ كه‌ به‌ "قيرميزي‌ گنبد" نيزمعروف‌ است‌. اين‌ گنبد از آثار دوره‌ بعد از اسلام‌ است‌ و معماري‌ جالب‌ توجهي‌ دارد. مصالح‌ آن‌ از سنگ‌، آجر وكاشي‌هاي‌ رنگارنگ‌ است‌.

مقبره الشعرا

يكي از جاذبترين اماكن تاريخي شهر تبريز است كه در محله قديمي سرخاب واقع است. این مکان مدفن دهها تن از عرفا، دانشمندان و اديبان نام‌آور اين مرز و بوم مي‌باشد. معروف ترین این بزرگان عبارتند ازمولانا محمد معروف به بابامزید، باباحسن، خواجه عبدالرحیم آبادی، مولانا نظام الدین یحیی غوری،

مقبره سید حمزه

بقعه‌ سيد حمزه‌ در محلة‌ سرخاب‌ تبريز قرار دارد. صاحب‌ كتاب‌ «روضات‌ الجنان‌ و جنات‌ الجنان‌» شكوه‌ و زيبايي‌ و بلندي‌ بنا را تعريف‌ كرده‌ و گنبد و عمارت‌ مقبره‌ را «از كمال‌ ارتفاع‌ با آفتاب‌ برابر» ستوده‌ است‌. سيد حمزه‌، كه‌ در دربار غازان‌ خان‌ از جايگاه‌ ويژه‌اي‌ برخوردار بوده‌ در سال‌ 714 هـ ق‌ به‌ دست‌ مغولان‌ كشته‌ شد و در بنايي‌ كه‌ ميرزا ابوطالب‌ - وزير آذربايجان‌- در همان‌ سال‌ بر آرامگاه‌ وي‌ احداث‌ كرده‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد.

بقعه امامزاده معصوم

در حدود شش كيلومتري جنوب شرقي مراغه دهكدة بزرگي به نام ورجوي واقع است. در قسمتي از دهكده گورستان بزرگ قديمي وجود دارد كه پر است از قبوري كه بر روي آنها صندوقهاي سنگي منقوش و يا قوچ سنگي نهاده شده است. بر روي عده‌اي از سنگها تصاوير تير و كمان و نيزه و شمشير و سپر حك گرديده است. تاريخ اين گونه سنگها بين قرن هشت تا يازده هجري است.

مقبره شيخ محمود شبستري – شبستر

اين‌ آرامگاه‌ در وسط‌ شهر شبستر و در وسط‌ باغي‌ موسوم‌ به‌ باغ‌ گلشن‌ قرار دارد و محل‌ دفن‌ سعدالدين‌ محمود بن‌ عبدالكريم‌ بن‌ يحيي‌ و استادش‌ بهاءالدين‌ يعقوب‌ تبريزي‌ است‌. تاريخ‌ بنا به‌ اواخر قرن‌ ششم‌ و اوايل‌ قرن‌ هفتم‌هجري‌ قمري‌ مربوط‌ است‌ و به‌ وسيله‌ حاج‌ ميرزا آقاسي‌ وزير محمد شاه‌ قاجار تجديد عمارت‌ شده‌ است‌.

بقعه شیخ اسحاق هریس

در ساحل جنوبي رودخانه كوچك روستاي خانمرود واقع در شهرستان هريس بقعه آجري مستطيل شكلی كه مردم محل آنرا بقعه شيخ اسحاق مينامند واقع شده . تاريخ احداث بنا را با توجه به گورستان مجاور و شيوه معماري ميتوان به دوره صفويه نسبت داد

مقبره اوحدي مراغه‌اي – مراغه

این بنا مدفن شاعر و عارف پارسی گوی ، رکن الدین ابوالحسن مراغی صاحب مثنوی جام جم است که به سال 835 هـ . ق در گذشته است . بنای کنونی در سال 1352 توسط انجمن ملی ثبت آثار ملی بنا شده است.

اسکو - بقعه سلطان حسام الدین فرقد

این بقعه بر فراز ککوه سلطان داغی سومین قله سهند قرار دارد و بر روی قبر آن سال 18 ه.ق ثبت شده است .

آرامگاه دو کمال

این بنا واقع در تبریز و مدفن کمال الدین مسعود خجندی شاعر معروف قرن 8-9 ه.ق و کمال الدین بهزاد نقاش و مینیاتوریست قرن 10 ه.ق است که در میان باغی مشجر و زیبا قرار دارد.

مقبره شيخ شهاب الدين اهري – اهر

به نظر عده ای از محققین این بنا در قرن هفتم ه.ق در زمان حیاط شیخ دارای تشکیلاتی بوده است ولی در تاریخ عالم آرای عباسی قدمت این بقعه به دوره شاه عباس صفوی نسبت داده شده است .

خانه امیر ارشد- ورزقان روستای اوخارا

این خانه در اواخر حکومت قاجاریه احداث شده است. ساختمان دارای دو بال در جانبین شمالی و جنوبی و ایوانی در سمت غربی است. بدنه ساختمان سنگی است. بنا مالکیت بنا تا سال اخیر در دست وراث امیر ارشد بوده است. مالکیت خانه اخیرا" از طرف آقای دکتر امیر ارشد، به اداره کل میراث فرهنگی بمنظور مرمت و اختصاص به یکی از کاربریهای مورد نیاز اعطا شده است.

خانه بلورچیان

اين خانه يكي از آثار زيباي اواخر دوره قاجاريه بوده و سردر پر نقش و نگارش توجه هر بيننده اي را به خود جلب مي كند. از در ورودي با يك پله وارد هشتي مي شود.مالكيت بنا شخصي است كه اخيرا" بطور كامل مرمت شده و مورد استفاده گرفته است.

خانه بهنام

اين بنا از خانه هاي مجموعه دانشگاه هنر اسلامي تبريز است كه از قديمي ترين بناهاي اوائل قاجاريه ميباشد كه در دوره ناصرالدين شاه مرمت و احتمالا" تزئينات نقاشي به آن اضافه شده است .اين بنا از نظر معماري ( طرح و ساخت ) و تزئينات بعمل آمده درآن و كامل بودن بنا به عنوان يك نمونه ساختمان مسكوني قابل مطالعه بوده و داراي اهميت ويژه است.

ساختمان آینالو

این ساختمان تاریخی در روستای آینالو در شهرستان کلیبر قرار دارد و به احتمال زیاد همزمان با طومانیانس در دوره قاجاریه ساخته شده است .

خانه ثقه الاسلام

اين خانه در خيابان چايكنار مابين پل قاري و صاحب الامر واقع شده است. از ويژگي هاي بارز اين خانه يك رشته راه پله تك رامپه كاملا چوبي مي باشد كه ارتباط طبقه همكف به اول را امكان مي سازد.

خانه سلماسی ( موزه سنجش )

اين بنا متعلق به اوائل حكومت قاجاريه و توسط خاندان حيدرزاده احداث و توسط خانواده سلماسي از خانواده هاي قديمي تبريزي توسعه و تكميل شده است. فعالیت این مجموعه بعد از مرمت کامل در سال 1380 بعنوان موزه سنجش آذربایجان شرقی آغاز گردید.

خانه صرافلار (علوی)

سازمان میراث فرهنگی با حمايت از سفالگران سنتي دست ساز و برگزاري كلاسهاي آموزشي سعي داشته است كه اين رشته مهم از هنرهاي سنتي دوباره رونق بگیرد . لذا نسبت به ايجاد كانوني براي آموزش و حمايت از صنعتگراني اين رشته كه رو بفراموشي است فعاليت مي نمايند اقدام به خريد، مرمت و تجهيز خانه صرافلار كرده که از سال 1384 بعنوان نمایشگاه و خانه سفال مورد بهره برداری قرار گرفته است.

خانه قدکی

اين خانه و خانه بهنام و خانه گنجه اي زاده جمعا" از كاربري مسكوني به كاربري آموزش عالي تغيير عملكرد داده و جزء مجموعه دانشگاه هنر اسلامي تبريز مي باشد و در محور تاريخي و فرهنگي تبريز واقع شده است.بنا متعلق به اواسط دوره قاجاريه بوده است.

عمارت طومانیانس – کانتور

این عمارت در روستای وینق در شهرستان کلیبر واقع شده است . این بنای زیبا با چشم انداز زیبای اطراف خود یکی از بناهای زیبای منطقه ارسباران است که در دوره قاجاریه ساخته شده است.

خانه مشروطه (كوزه كناني)

در زمان انقلاب مشروطه و پس از آن محل تجمع سران و بازماندگان صدر مشروطه از جمله ستارخان، باقرخان، ثقه الاسلام، حاج ميرزا آقا فرشي، حاج ميرزا حسين واعظ و اكثر مشروطه خواهان بوده است.خانه مزبور در سال 1247 هجري شمسي بدست حاج ولي معمار تبريزي ساخته شده و در سال 1344 توسط مالكان جديد آن مرمت گرديده است.

خانه یحیی ذکاء

به پاس خدمات مرحوم یحیی ذکاء در زمینه تاریخ و ایرانشناسی به ویژه پژوهش های منطقه آذریاجان و تبریز از این خانه به عنوان "دفتر پژوهش های تاریخی یحیی ذکاء" بهره برداری شده است. استاد ذکاء را می توان یکی از بنیانگذاران موزه در ایران نامید. چرا که ایشان در برنامه ریزی و راه اندازی بسیاری از موزه ها در تهران و شهرستان ها در 40 سال اخیر نقش اصلی داشته اند.

عمارت‌ شهرداري‌

اين‌ كاخ‌ و عمارت‌ عظيم‌ در سال‌ 1313 هـ ق‌ توسط‌ حاج‌ ارفع‌الملك‌ و با نظارت‌ مهندسان‌ آلماني‌ در محل‌ گورستان‌ متروك‌ ومخروبه‌ كوي‌ نوبر ساخته‌ شده‌ است‌.در بالاي‌ اين‌ عمارت‌ عظيم‌ برج‌ ساعتي‌ با ارتفاع‌ حدود 30 متر وجود دارد كه‌ از چهار سوي‌ شهر قابل‌ رويت‌ مي‌باشد. نماي‌خارجي‌ تالار شهرداري‌ از سنگ‌ تراش‌ خورده‌ اسپراخان‌ است‌ و پلان‌ و نماي‌ ساختماني‌ آن‌ به‌ شكل‌ عقاب‌ در حال‌ پروازمي‌باشد .

كليساي هوانس مقدس‌

بنا توسط معماران روس و فرانسوي و استادكاران آذربايجاني ساخته شده است و قدمت آن را به سال 1840 ميلادي رقم زده اند . اين كليسا در اثر زلزله 1936 به شدت آسيب ديده و بعد از آن واقعه درها و پنجره هاي بنا به تاراج رفته است.

كليساي سنت استپانوس‌

كليساي سنت استپانوس در 16 كيلومتري غرب جلفا و به فاصلةصلة 3 كيلومتري كرانه جنوبي ارس و در روستاي متروكه‌اي به نام درة شام قرار دارد. نام كليسا گرفته شده از نام استپانوس، شهيد اول راه مسيحيت مي باشد و به علت استقرار آن در درة شام به اين نام نيز خوانده مي شود.

کلیسای مریم ننه ‌

بنا مربوط به دوره قاجار می باشد که در اطراف آن قبرستان قدیمی ارامنه نیز قرار دارد. ولی قسمت سالن اصلی آن در دوره پهلوی بازسازی شده است. مالکیت آن از نوع عمومی (دولتی) بوده و در اختیار شورای خلیفه گری ارامنه قرار دارد.

کلیسای کاتولیک ها

ساختمان این کلیسا در سال 1912 میلادی /1291 هجری شمسی به اتمام رسیده و بزرگترین کلیسای ایران بشمار می رود. نمای این کلیسا آجری است. طول کلیسا 30 متر و عرض آن 15 متر و به ارتفاع 12 متر است. در ورودی به دهلیز کوچکی باز می شود که در صحن کلیسا در مقابل آن قرار گرفته است و در طرفین آن راه پله های تنگ و باریکی وجود دارد.

کلیسای سرکیس مقدس

این کلیسا در سال 1821 م – 1237 ه.ش بدست شخصی بنام پطروسیان ساخته شده و در سال 1845 مرمت شده است و همچنان در محل خود باقی می باشد. این کلیسا به یاد و نام کلیسایی سرکیس آذرشهر و بدست ارامنه همان منطقه که به تبریز کوچ کرده بودند ساخته شده است.

كليساي هريپ سيمه (موجومبار)

كليساي موجومبار يا سنت هريپ سيمه St.Herepsime در روستاي موجومبار حدود 30 كيلومتري جاده تبريزـ مرند واقع شده است. مولف كتاب تاريخچه ارامنه در آذربايجان (نوره آيرمان) مي نويسد: «وجود سنگهاي رج اول كليسا نشان مي دهد كه ساختمان اوليه اين كليسا حدود 800 سال قبل در اوايل قرن 13 ميلادي ساخته شده است.

کلیبر – کلیسای وینق

این کلیسا در یکی از روستا های وینق قرار دارد و از آثار دوره صفویه است .

دبيرستان توحيد – تبريز

: اين بنا مربوط به دوره اول پهلوي مي باشد به نام خانم پروين اعتصامي شاعر معروف نامگذاري شده است. اين بناها مانند كوشكي در وسط حياط دبيرستان مي باشد و به مرور زمان بقيه ساختمان هاي مدرسه در سه جبهه حياط بدون اتصال بنا ساخته شده است.

مدرسه اكبريه

اين مدرسه عمارت دوطبقة مفصلي داشت كه در سال 1266 هجري قمري در ضلع غربي و شمالي صحن بقعه صاحب‌الامر از طرف ميرزاعلي اكبرخان يكي از سرشناسان تبريز و مترجم و دبير كنسولگري روس بنياد نهاده شد.

مدرسه تومانیان- تبریز

مدرسه در سال 1895 میلادی در حدود صد و پنجاه سال پیش توسط خانواده ارمنی تومانیان با اعتباری معادل جهیزیه دختر جوان ناکامشان تامارا ساخته شده است. از خصوصیات بارز آن عظمت و استخوان بندی محکم و اسکلت آجری آن است. مالکیت بنا وقفی و مدیریت آن با خلیفه گری ارامنه آذربایجان میباشد.

مدرسه خواجه علي‌اصغر

: اين مدرسه در كوچه حرمخانه و انتهاي بازار كفاشان شرقي پشت عمارت عالي‌قاپو يا استانداري كنوني واقع است، باني آن‌ حاج ميرزا علي‌اصغر معروف به خواجة مازندراني بوده كه معاصر فتحعلي شاه بوده است.

مدرسه رشديه- تبريز

حاج ميرزاحسن رشديه در سال 1267 ه. ق در تبريز متولد شد. پس از كسب معلومات عصر خود در جوانی مسافرتی به قفقاز کرد و در ایروان اقامت گزید. او مدرسه ای تاسیس کرد و به تعلیم و تربیت پرداخت. پس از چندي بدين فكر افتاد كه تمام قواعد و اصول تعليم و تربيت ( پداگوژي ) را كه در دبستانهاي خارج از ايران ديده است، در كشور خود مرسوم دارد. پس راهي ايران شد و در سال 1305 ه.ق در جنب «مسجد شيخ الالسلام » مدرسه اي با اسلوب جديد باز كرد كه «ميرزا حسن واعظ» يكي از آموزگاران آنجا بود ولي به تحريك و اغواي عوام مدرسه اش به غارت رفت و خود به مشهد سفر كرد پس از چندي به تبريز مراجعت نموده و مجددا" در سال 1311 ه.ق مدرسه اي بنام « رشديه » در كوي «جبه خانه» دائر كرد

بازار بزرگ تبریز

بازار تبریز بزرگترین بازار به هم پیوسته و مسقف دنیاست . قدمت بنای اولیه این بازار مشخص نمی باشد . ولی تاورنیه در سفرنامه خود در قرن چهارم بازار تبریز را پر رونق توصیف کرده است . مجموعه کنونی بازار در دوره قاجاریه بعد از زلزله 1193 ه.ق ساخته شده است . معماری زیبا ، سراها ، راسته ها و تنوع مشاغل ویژگی خاصی به این بازار بخشیده است.

بازار اهر

اهر به‌ دليل‌ موقعيت‌ و جاذبه‌هاي‌ مختلف‌ دوران‌ وجودي‌ خود مركز خريد و فروش‌ فصلي‌ بوده‌ است‌. اين‌ بازار در عين‌ محدوديت ،‌ از نظم‌ و ترتيب‌ خاص‌ و دلگشايي‌ برخوردار است‌، در حالي‌ كه‌ تعداد دهانه‌هاي‌ آن‌ كمتر از رقم‌ صد مي‌باشد. تاریخ دقیق ساخت بازار مشخص نیست ولی این بازار در سال 1321 و در زمان حکومت رشید الملک در ارسباران مرمت و بازسازی شده است .

تيمچه‌ مظفريه

تيمچه‌ مظفريه‌ زيباترين‌ تيمچة‌ بازار تبريز است‌ كه‌ به‌ قيز بستي‌ بازار و تليسچي‌ بازار راه‌ دارد. اين‌ تيمچه‌ داراي‌ دو طبقه‌ مي‌باشد كه‌ 26 حجره‌ در طبقة‌ هم‌ كف‌ و 26 حجره‌ در طبقه‌ دوّم‌ دارد. باني‌ آن‌ حاج‌ شيخ‌ جعفر قزويني‌ تاجر سرشناس‌ دورة‌ ناصرالدين‌ شاه‌ بوده‌ است‌ كه‌ در سال‌ 1305 هـ.ق‌ آن‌ تيمچه‌ را ساخته ‌است‌‌.

بازار اسکو

از بازار اسكو در حال حاضر جز يك راسته شامل 15 گنبد چيز ديگري باقي نمانده است . اما در گذشته اين بازار به همراه مسجد آقا و حمام آقا يك مجموعه كامل فضاي شهري را تشكيل مي دادند. در اين راسته كسبه قديمي بازار اسكو همچنان در حال تجارت و كسب معاش ميباشند اما به علت تخريب قسمتهايي از آن اين بازار ديگر رونق گذشته خود را ندارد.

تیمچه امیر

تیمچه امیر یکی از شاهکارهای معماری و از باشکوه ترین تیمچه های مجموعه بازار تبریز محسوب می شود. بنای تیمچه را به میرزا محمدخان امیرنظام زنگنه نسبت می دهند که در زمان نایب السلطنه عباس میرزا ولیعهد فتحعلیشاه به مقام امیرنظامی رسیده است. این بنا در مجاورت میدان شهدا و اول بازار تبریز قرار گرفته و دارای طرحی هشت ضلعی با حجرات دو طبقه می باشد. برفراز این تیمچه بزرگترین گنبد آجری موجود در بازار تبریز استوار شده که دارای پاطاق های مقرنس و کاربندیهای زیبائی است.

تیمچه حاج محمد قلی

بازار کنونی تبریز مربوط به اواخر دوره زندیه و عصر قاجار (بعد از زلزله سال 1193ه.ق)می باشد. در زمان عباس میرزا که تبریز ولیعهد نشین و دارلسطنه کشور محسوب می شد سراها و تیمچه ها و بازارهای تازه ای احداث شد و از هر سوی کشور بازرگانان با کالاهای مختلف به سوی تبریز روی نهادند.

تیمچه حاج ملک

تاریخچه دقیق و قطعی بنا مشخص نیست و اظهار نظرهای مختلفی وجود دارد ولی بنابر گفته عده ای درسال 1288 شمسی یعنی اواخر عهد قاجاریه و زمانی که گرانی و قحط سالی شدید رخ داده بودشخصی به نام حاج احمد ملک که گویا سید جلیل القدری بود و به لحاظ مادی شخصی متمولی بود، به بهانه کمک به درماندگان و بینوایان و به لحاظ حفظ اصول اخلاقی اقدام به ساختن تیمچه ای می کند و اعلان می کند که جهت ساخت تیمچه نیاز به کارگر زیادی است و در مقابل اخذ مایحتاج روزانه در این محل مشغول کار می شوند.

برج آتش نشانی ، تبریز

تاریخ بنای آن مربوط به اواخر دوره ی قاجاریه است . این برج آجری 23 متر ارتفاع دارد و پلان آن در داخل برج،دایره شكل است . یك رشته راه پله ی حلزونی به قسمت فوقانی برج راه می یابد. این برج كاركردی دیده بانی داشت و شب ها نگهبانی در اتاقك فوقانی آن كشیك می داد. در صورت بروز آتش سوزی در هر نقطه از شهر

برج خلعت پوشان ، تبریز

در فاصله ی 10 كیلومتری تبریز ، در یك كیلومتری شمال جاده تبریز – تهران ، در روستای كرگج از دهستان باسمنج ، برج آجری بلندی به شكل منشور وجود دارد كه به برج " خلعت پوشان " معروف و ظاهراَ در دوره صفویه بنا شده است . در گذشته خلعت اعطایی پادشاهان را در این برج با تشریفات مخصوص بر دوش حاكم آذربایجان می نهادند.

برج دوزال ، كردشت جلفا

برج امامزاده شعیب در روستای دوزال در 65 كیلومتری جلفا و 20 كیلومتری شمال خروانق بر فراز كوهی مشرف بر رود ارس واقع شده است. در قسمت غربی برج نیز كتیبه ای از كاشی فیروزه ای نصب گردیده كه روی آن عبارت " عمل استاد محمد بن جمال احمد " مشاهده می شود.

برج گنبد سرخ ، مراغه

این برج در جنوب غربی مراغه واقع شده است . به استناد كتیبه هایی كه بر سر در بنای گنبد سرخ نصب شده است ، برج در سال 542 ه . ق به دستور " عبدالعزیز بن محمود بن سعد یدیم " و توسط "بنی بكر محمد بن بندان بن المحسن " معمار ساخته شده است .

برج گنبد كبود ، مراغه

این گنبد كه به مقبره مادر هلاكو نیز معروف است در حدود 10 متری برج مدور واقع است . در این برج كتیبه ای كه تاریخ بنای آن را معلوم نماید وجود ندارد ولی كارشناسان آن را مربوط به دوره سلجوقی دانسته و تاریخ بنای آن را به سال 593 نسبت می دهند . عده ای نیز به علت انتساب برج به مادر هلاكو آن را متعلق به دوره مغول می دانند ولی به عقیده " آندره گدار " تاریخ بنای برج باید مربوط به قبل از هلاكو باشد .

گنبد الله – الله ورزقان

پلان مقبره دایره و قطر 75/4 متر می باشد. بنا دارای دو طبقه شامل سردابه و طبقه اول بوده. تاریخ بنای برج را با توجه به رج های آجری با تزئینات اسماء الله در آذربایجان میتوان به اواخر دوره ایلخانان مغول تا صفویه نسبت داد. متن کلمات روی بدنه الله و محمد می باشد.

برج سنگی ، قارلوجا

این برج در روستای قشلاق قارلوجا در كنار رود ارس،واقع در مسیر راه خمارلو- اصلاندوز قرار گرفته و از یك بنای كوتاه هشت ضلعی تشكیل شده است. این بنا منسوب به قرن هفتم و هشتم ه . ق است و در دوره صفویه تعمیراتی در آن به عمل آمده است .

پل راسته کوچه (حاجی عظیم)

این پل با توجه به شواهد موجود و گفته های اهل محل مربوط به دوره قاجاریه است. بنابر اظهارات اهل محل این بنا توسط شخصی بنام حاجی عظیم ساخته شده است که پل به نام وی حاجی عظیم و پل سنگی نیز خوانده می شود. سنگ نبشته ای مستطیل منصوب بر پایه جنوبی پل وجود دارد که به خط نستعلیق نوشته شده تاریخ سنگ 1363 ه.ق است.

پل کوچک خدا آفرین

پل کوچک خدا آفرین با 120 متر طول و 10 طاق که از سنگ تراشیده ساخته شده و متعلق به دوره صفویه است .


پل ونیار تبریز

این پل دارای سه دهنه بوده و مصالح آن سنگ تراش و آجر با ملات گچ و آهک میباشد. کف پل سنگ فرش بوده که بعدها آسفالت شده است. دارای دو طاق جناغی و یک طاق رومی می باشد. کافه پوشهای پل با سنگ لاشه اجرا شده است. پل بر روی رودخانه آجی چای قرار دارد.

پل گاودوش آباد اوقان

پل بر سر راه روستای اوقان به روستای گاودوش آباد از روستاهای توابع سراب قرار دارد و در 8 کیلومتری شمال شهر سراب می باشد. پل بر روی رودخانه ای که در جهت شرق به غرب، در شمال شهرستان سراب جاری است ساخته شده است.

پل حسام الدوله

این پل دارای یک دهنه بوده و رابط بین مزارع می باشد. مصالح آن سنگ تراش و آجر با ملات گچ و آهک می باشد. کف پل سنگ فرش شده است و دارای طاق ضربی می باشد. به عنوان معبر بین مزارع مورد استفاده قرار می گیرد

پل آجی چای

این پل از قدیمی ترین آثار منطقه می باشد. تبریز از زمانیکه هنوز آبادی کوچکی بیش نبوده است جاده و مسیر ارتباطی تمدن های شرق و غرب از این مسیر میگذشته و این پل نقش مهمی در ارتباط بین تمدنهای دو طرف داشته است. معماری پل یکدست نیست. این پل به علت طغیان رودخانه و جنگلهای منطقه ای بارها صدمه دیده و مرمت شده است.

پل دختر – میانه

این پل تاریخی در دامنه شرقی قاطلانکوه در فاصله 20 کیلومتری شهر میانه بر روی رودخانه قزل اوزن ساخته شده و دارای 3 دهانه بزرگ محکم و پایه های استوار آجری است که بر روی آب برهای سنگی قرار گرفته است . وجود نوشته هایی به خط نسخ ، نستعلیق ، و کوفی در قسمت هایی از پل حکایتگر تاریخ مرمت آن است ولی تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست .

پل بزرگ خدا آفرید

این پل تاریخی و قدیمی در 80 کیلومتری شمال کلیبر در بخش خداآفرید قرار دارد . قدمت این پل را به قرن 6 ه.ق نسبت می دهند . طول این پل 160 متر است که 120 متر آن متعلق به ایران و 40 متر آن متعلق به جمهوری آذربایجان است .

ملکان – پل دختر

این پل در 10 کیلومتری شمال شرقی ملکان ، 300 متری قلعه جوق قرار داشته و تاریخ ساخت آن سال 951 ه.ق است .

پل بیلان کوه

این بنا به دلیل قرار گرفتن در محله بیلان کوه یکی از محلات قدیمی شهر تبریز به این نام مشهور می باشد و قدمت این پل دوره قاجاریه است. آثار پایه های پل قدیمی که قبل از این پل بوده مربوط به دوره صفویه می باشد در چند متری این پل بدست آمده است

پل منجم

: مربوط به دوره قاجار است و به علت وجود خیابان منجم این پل به پل منجم مشهور است. فقط در قرن اخیر مرمت داشته است. به عنوان پل ارتباطی بین دو طرف رودخانه است. دارای 6 دهنه است که سه دهنه آن مثل هم و 3 دهنه دیگر آن به گونه ای دیگر است. شش چشمه نامساوی که آب برهای جدید نیم دایره و آب برهای قدیمی مثلثی شکل است.

پل عباسی رودخانه ارس

این پا بر روی رودخانه ارس واقع شده است. راه ارتباطی ایران و شوروی سابق بوده است. در حال حاضر 80 درصد این پل خراب شده است. پل بر طبق شواهد دارای دو دهنه اصلی و دو دهنه کوچک تر بوده است که در کل چهار دهنه داشته است.

حمام سراب

يكي از قديمي ترين و از آخرين بازماندگان حمامهاي تاريخي اين شهر مي باشد.قدمت آن به هفتاد سال قبل باز مي گردد. اين حمام در ابتدا دو قلو بوده و همزمان در دو بخش زنانه و مردانه فعاليت داشته. هم اكنون اين مكان جهت راه اندازي موزه مردم شناسي جهت نمايش آداب و سنت هاي رايج و يا فراموش شده عشاير ائل سون اختصاص يافته است

حمام جلفا

این حمام در شرق شهر جلفا و مابین تاسیسات راه ایران و گمرک جلفا قرار دارد. فرم طاقها و گنبدها و ستونهای سنگی شامل ته ستون، ساقه ستون و سرستون مقرنسکاری حکایت از شیوه معماری دوره قاجاریه دارد. قوسها و گنبدهای دهنه رختکن و سربینه و دیگر تاسیسات حمام وسیع و چشمگیر است.

حمام کردشت

اين حمام يكي از زيباترين حمام هاي آذربايجان است كه با معماري اصيل سنتي در روستاي كردشت از توابع جلفا و در كنار رود ارس قرار دارد.اين حمام كه در ميان باغ بزرگي ساخته شده، داراي يك هشتي به صورت هشت ضلعي به ابعاد 5/3 × 5/3 و به ارتفاع 3/4 متر است.

حمام مهر آباد بناب

اين حمام در جنب مسجد قديمي مهرآباد كه يادگار دوره شاه طهماسب است قرار دارد. تاريخ احداث بنا را با توجه به شيوه ساخت و مقايسه با ساير حمامها مشابه مي توان به دوره صفويه نسبت داد. كل اعياني حمام در حدود 350 متر مربع مي باشد .در سال 1384 موزه مردم شناسی در آن تأسیس گردید .

حمام‌ نوبر تبریز

تاريخچه احداث‌ بنا به‌ دوره‌ قاجاريه‌ مي‌رسد. كل‌ مساحت ‌بنا 696 مترمربع‌ و كل‌ مساحت‌ زير بنا 696 متر مربع‌ مي‌باشد. از خصوصيات‌ بارز بنا طاق‌ و گنبد بزرگ‌ گرمخانه‌، طاق‌ و گنبد با ستون‌ و سرستونهاي‌ سنگي‌ مقرنس‌ كاري‌ شده‌ سربينه‌ واجراي‌ كاربندي‌ و تركيب‌ آجر و كاشي‌ و پوشش‌ معقلي‌ مناسب‌ است‌.

حمام اسفهلان

بنا به گفته معمرین و اهالی محل قدمت بنا به دوره صفویه می رسد و در درگیریهای ایران و عثمانی در عهد صفویه توسط حسن پاشا بنا شده است که بمدت شش ماه در این منطقه اقامت کرده است. ولی آنچه که هم اکنون از این اثر برجای مانده است بر روی بقایای حمام فوق تجدید بنا گشته است.

حمام ائل (بایرام)

بنای عام المنفعه توسط ائل دار (کدخدا) رسیدگی می شده است به همین دلیل به حمام ائل معروف شده است. با توجه به نوع پلان و ساختار، بنا متعلق به دوره قاجار می باشد. مانند حمامهای دوره قاجار دارای فضاهای : ورودی – بینه و سربینه – گرمخانه – خزینه – میان در – آب انبار – خلوقی – توده انبار و سرویسهای بهداشتی می باشد.

حمام تسوج

با توجه به همجوار بودن این اثر تاریخی با مسجدجامع شهر تسوج که قدمت آن به دوره صفویه می رسد و باهم در کنار بازار شهر بصورت یک مجموعه عمل می کرده اند و با مقایسه نمونه های مشابه همدوره قدمت این اثر به دوره صفویه می رسد. این اثر همانند سایر حمامهای تاریخی در پایین تر از سطح معابر همجوار واقع شده و با یک ورودی مکعب مستطیل شکلدر نمای خارجی مشهود میباشد می توان به داخل بنا راه یافت.

حمام چهار سوق- مراغه

حمام چهارسوق در بخش مرکزی شهر مراغه در داخل بافت تاریخی فرهنگی شهر مراغه در میان بازار قرار گرفته و دور تا دور این حمام را مغازه های داخلی بافت احاطه کرده است. ورودی این حمام از میدان کوچکی که در مقابل آن قرار دارد مسیر است. از قدیمیترین حمامهای شهر مراغه حمام چهار سوق می باشد که از معدود حمامهای قدیمی باقیمانده در این شهر می باشد

حمام چهارسوق – آذرشهر

حمام چهارسوق آذرشهر از آثار اواخر دوره قاجاریه می باشد و نمونه ای از معماری حمام های این دوره است. ریش سفیدان محل می گویند به نظر می رسد این حمام موقوفه مسجد چهار سوق (ستوباد) باشد. این حمام به نام حمام چارچی نیز معروف است. حمام دارای سربینه بزرگی است که با چهار پایه آجری و یک گنبد استوار بر این پایه ها و با پلان صلیبی شکل اجرا گشته است.

حمام خامنه

مسجد میرپنج و حمام خامنه تنها سازة سنگی منطقه می باشند. این دو بنا تنها بقایای بازمانده معماری در شهر خامنه می باشد. تملک حمام قدیمی خامنه که قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد از سال 76 توسط شهرداری صورت گرفته است و مرمت آن به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان به انجام رسیده است. حمام دارای 800 متر مربع عرصه و 380 متر مربع اعیانی می باشد

حمام خواجه نصیر

این حمام به اسم خواجه نصیر طوسی ساخته شده است، و به فاصله نزدیکی از مسجد ملا معزالدین قرار گرفته است برخی به اشتباه این حمام را مربوط به دوره ایلخانی می دانند ولی با توجه به فرم ساخت و شواهد معماری مربوط به دوره صفوی می باشد.

حمام دوقلو- شبستر

بنا فاقد کتیبه و تزئینات و آهکبری است ولی در مقایسه با آثار و معماری مشابه می توان آن را به اواخر قاجاریه و اوایل حکومت رضاشاه نسبت داد. به دلیل متروکه بودن بنا و گذشت زمان این بنا آسیب جدی دیده است. مالکیت آن شخصی می باشد.

حمام شهریار

این بنا با توجه به ویژگی های معماری و همچنین سازه متعلق به عهد قاجار و احتمالا اواخر آن می باشد. شخصی از احالی محل به نام وهابی که به لحاظ دارا بودن شخصیت روحانی و معنوی مشهور به وهاب آقا بوده بانی این حمام می باشد. که نام اصلی این بنا نیز حمام وهاب آقا بوده و در این چند سال اخیر مالکین بعدی نام بنا را عوض کرده و هم اکنون نام این اثر حمام شهریار می باشد، این بنا متعلق به عهد قاجار می باشد.

كاروانسراي پيام

: كاروانسراي پيام در دوره مغول و صفويه از مهمترين استراحتگاههاي ميان راهي به شمار مي آمده است. بناي قديمي كاروانسراي پيام در فاصله حدود 12 كيلومتري مرند كه در حال حاضر اثري از آن باقي نمانده قرار داشته است.

کاروانسرای داش آتان (حاجی شیخ )

تاریخچه این بنا به دوره قاجاریه می رسد. چنانکه در نقشه دارالسطنه تبریز که به سال 1297 ه.ق (1255 ه.ش) می رسد موقعیت این کاروانسرا به نام کاروانسرای حاج شیخ جعفر موجود است. حاج شیخ از تجار بنام ظروف چینی بوده که این کاروانسرا توسط ایشان بنا شده و بنام کاروانسرای حاج شیخ معروف گشته است و بعدها به کاروانسرای داش آتان نیز نامیده شده است.

کاروانسرای گویجه بئل

احداث بنا با توجه به شواهد و قرائن می تواند متعلق به دوره صفویه باشد .از این بنا بعنوان کاروانسرای کوهستانی استفاده شده است. ازخصوصیات بارز آن بسته بودن بنا و طراحی آن برای مناطق کوهستانی و سردسیر و زمستانهای سخت و پربرف می باشد

كاروانسراي خواجه ملكم– مراغه

به گفته صاحبان قديمي حجره ها، ‌در اين سرا (كاروانسرا) سنگ نوشته اي در زيرزمين قسمت جنوبي وجود داشته كه تاريخ بنا را 300 سال پيش نشان مي دهد ، اما متاسفانه امروزه روي آن با سيمان پوشانده شده است. اين بنا به نام آقاي ملكم آفتاندينان معروف به خواجه ملكم كه شخصي ارمني و تاجر بوده ثبت شده است و بنا نيز به نام ايشان معروف است.اين بنا در قسمتهاي مختلف از يك تا سه طبقه تشكيل يافته است.

کاروانسرای آیراندیبی

در ضلع شمالی کوهی که بر فراز آن قلعه ای مشهور به قلعه هلاکو وجود دارد، کاروانسرایی قرار دارد که در بین اهل محل به کاروانسرا شاه عباس معروف است و لیکن اسم اصلی آن کاروانسرای آیراندیبی(عریان تپه)می باشد .در ضلع جنوبی این کاروانسرا به ترتیب جاده آسفالته راه آهن و کمی دورتر کوه سنگی قرار گرفته است. چنانچه از پژوهشهای انجام گرفته در مورد این اثر برمی آید این بنا متعلق به قرن هفتم ه. ق بوده است و در طول 7 قرن گذشته مامن و مسکن کاروانیان و رهگذران بوده است .آیریندیبی احتمالا نام معانی می باشد که در فارسی از آن به عنوان عریان تپه یاد می شود و به احتمال زیاد کاروانسرا نام خود را از آن یافته است

قلعه ضحاک هشترود

این قلعه در 28 کیلومتری شهر هشترود قرار گرفته و از آثار هزاره دوم پیش از میلاد بوده و تا دوره تیموریان مورد استفاده قرار گرفته است قلعه ضحاک همان قلعه اژدهای دوره ماد است.

قلعه كردشت

يكي از قلعه هاي تاريخي كه در حاشيه رود ارس و در روستاي كردشت جلفا واقع شده قلعه كردشت نام دارد. اين قلعه در بالاي تپه اي صخره اي ساخته شده و در ارتفاعات آن شش برج نگهباني وجود داشت كه هنوز بخشي از اين برجها و حصارهاي آن پابرجاست.

قلعه دختر – ميانه

در دو كيلومتري جنوب پل دختر قلعه ايست بنام قلعه دختر كه بر روي صخره سنگي بلندترين قله كوه مشرف به جاده كاروان رو بشكل كثيرالاضلاع غير منظم از سنگ آجري ساخته شده است. مي توان بنا را بدوره ايلخانان مغول نسبت داد

قلعه جوشين

قلعه تاريخي جوشين يا جوشون در 26 كيلومتري غرب ورزقان بسوي جلفا و در 6 كيلومتري روستاي جوشين واقع شده و راه آن بسيار سخت و كوهستاني است. تنها راه ارتباطي آن يك گذر كوهستاني تنگ است كه فقط يك يا دو نفر مي توانند به زحمت از آن بالا روند. این قلعه مربوط به هزاره اول قبل از اسلام و قرون اوليه اسلام تا قرن ششم هجري قمري است.

قلعه پشتو

يكي از باارزش ترين و جالب ترين آثار تاريخي بخش هوراند از شهرستان اهر، قلعه پشتو يا پشتاب است كه بر بلندترين كوه بين روستاهاي پشتاب و كوجان قرار گرفته است. اين قلعه در اوايل تسلط اسلام بر منطقه ارسباران و قره داغ ساخته شده است. بر اساس کاوش های انجام گرفته احتمال می رود این قلعه متعلق به دوره اشکانی یا ساسانی باشد .

قلعه بابک

در 50 كيلومتري‌ شمال‌ شهرستان‌ اهر به‌ فراز ارتفاعات‌ غربي‌ رود قره‌ سو خودنمايي‌ می کند . زمان‌ قطعي‌ احداث‌ اين‌ بنا معلوم‌ نيست‌، ولي‌ احتمال‌دارد مجموعة‌ قلعه‌ در دورة‌ ساساني‌ احداث‌ گرديده‌ باشد. از آنجا كه‌ اين‌ مجموعه‌ در قرن‌ سوم‌ يكي‌ از پايگاههاي‌ مهم ‌و محكم‌ بابك‌ خرم‌ دين‌ در مصاف‌ با اعراب‌ و لشگريان‌ خلفاي‌ عباسي‌ بوده‌، تعميرات‌ اساسي‌ در آن‌ انجام‌ گرفت.‌

قلعه آوارسین

این قلعه احتمالا از استحکامات دفایی بابک خرم دین در منطقه قره داغ آذربایجان بود این قلعه از آثار دوره ساسانی تا قرن سوم هجری قمری است .

قلعه انداب جدید

این قلعه در 30 کیلومتری شهرستان اهر در جنب روستای قلعه باشی قرار گرفته است.درگذشته این روستا در داخل قلعه قدیمی قرار گرفته بود.

قلعه سن ساروت

این قلغه در بیستو شش کیلومتری مرند در روستای هرزند بر روی تپه ای سنگی و مرتفع قرار داردآثار بجا مانده از این قلعه متعلق به قرون هفتم و هشتم است.

قلعه قیز قالا سی

این قلعه در بیست کیلومتری جنوب مراغه و در جنوب دره کوه کبود قرار گرفته است .

قلعه گاوورگوهر

این قلعه در 45 کیلومتری شرق جلفا و در کنار رود ارس است . تعدادی اشیاء گلی مربوط به قرن ششم پیش از میلاد و برخی نیز مربوط به دوره های ساسانی و اسلامی یا ارمنی به دست آمده است.

قلعه هلاکو

این قلعه در جزیره اسلامی واقع و احتمالا قبر هلاکو و برخی سرداران مغول در این قلعه قرار دارد.

قلعه نقد دوز

این قلعه در 35 کیلومتری شرق اهر بر روی قله مرتفعی مشرف به رودخانه اهر چای قراردارد برای تامین آب آشامیدنی ساکنین قلعه تعدادی حوضچه در بدنه سنگی کوه تعبیه شده بود که از آب باران پر می شد و به مصرف ساکنین می رسید.

سنگ‌ نبشته‌ رازليق‌

اين‌ سنگ‌ نبشته‌ در روي‌ صخره‌اي‌ از كوه‌ زاغان‌ واقع‌ در 12 كيلومتري‌ شمال‌ سراب‌ در كنار روستاهاي‌ رازليق‌ و ديزج‌ سفيد كنده‌ شده‌است‌. كوه‌ زاغان‌ تودة‌ سنگين‌ آتشفشاني‌ است‌ و از بستر رودخانه‌ پسلر حدود 200 متر ارتفاع‌ دارد. در پاي‌ كتيبه‌ به‌ يك‌ ديوارة‌ نيمه‌ طبيعي‌ مي‌رسيم‌ كه‌ تا كتيبه‌ درحدود 3 متر فاصله‌ دارد و به‌ سختي‌ مي‌توان‌ بالا رفت‌ و مقابل‌ كتيبه‌ رسيد.

کتیبه میخی اورارتویی جوان قلعه عجب شیر ‌

روستای جوان قلعه، مرکز دهستان بخش قلعه چای در هشت کیلومتری ضلع شرقی عجب شیر واقع شده است. چیزی که حائز اهمیت است وجود سنگ نبشته میخی در ضلع جنوبی قلعه، در سینه کش کوه در روی صخره ای طبیعی است.

كتيبه شيشه ‌

اين كتيبه در ارتفاعات مشرف به روستاي شيشه يكي از روستاهاي دهستان ورگهان بخش هوراند شهرستان اهر قرار دارد. در بررسيــهاي سال 1377 دكتر عليرضا نوبري باستان شناس، كتيبه اي صخره اي از نوع كتيبه هاي طاقچه اي به خط ميخي و زبان اورارتوئي به دست آمد كه يك سند ارزشمند ديگر به اسناد دوره تاريخي اورارتوئي در آذربايجان افزود. اين كتيبه در محلي بنام محل صاندوق داشي (سنگ صندوق) معروف است

كتيبه سنگي سقندل

روستاي سقندل در 38 كيلومتري غرب شهرستان اهر، در مسير جاده اهر ورزقان واقع شده و كتيبه ميخي اورارتوئي در 3 كيلومتري اين روستا و بر دامنه كوه زاغي بر سينه سنگي يكپارچه و مرتفع منقور است. سمت جنوبي سنگ مزبور كه به شكل هرم ناقص است، را به صورت مستطيلي به طول 116 سانتيمتر و عرض 57 سانتيمتر صاف و صيقلي نموده و فرمان سر دوري پسر ارگيشتي پادشاه اورارتوئي را در ده سطر به خط ميخي بر آن نقر كرده اند.

موزه آذربایجان

اندیشه ایجاد موزه آذربایجان در تبریز به سالهای 1306 و 1307 بر می گردد که در این سال نمایشگاهی از سکه های مکشوفه از تبریز در سالن سابق ساختمان کتابخانه تربیت بر پا شد. اساس موزه آذربایجان در سال 1336 با نمایش 202 قطعه از آثار فرهنگی ارسالی از موزه ایران باستان (موزه ملی) در تالار فوقانی کتابخانه ملی سابق تبریز آغاز شد و اندیشه تاسیس موزه آذربایجان در محل فعلی در اردیبهشت ماه سال 1337 جامه عمل پوشید. قبل از بهره برداری از این موزه ، از محل دبیرستان " نجات" سابق برای نمایش اشیاء فرهنگی جمع آوری شده، استفاده می شد. این موزه در سال 1341 رسماً افتتاح شد. ساختمان موزه آذربایجان که در خیابان امام خمینی جنب مسجد کبود واقع شده، بر اساس نقشه تنظیمی باستانشاس فرانسوی بنام آندره گدار و ترسیم اسماعیل دیباج (رئیس وقت اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی) احداث گردید. موزه آذربایجان از جمله مهمترین موزه های ایران است که در آن آثار مربوط به هزاره های پیشین تا دوره اسلامی به معرض نمایش در آمده است.

موزه مشروطه

بنای تاریخی خانه مشروطه با معماری دوره قاجار در محله قدیمی راسته کوچه و در ضلع غربی مجموعه بازار تبریز واقع شده است. مالک نخستین آن حاج مهدی کوزه کنانی از شیفتگان حریت و آزادی بود. این خانه بعد از به توپ بستن مجلس در سال 1287 ه.ش مرکز تجمع جمعی از برجسته ترین چهره های مشروطه در آذربایجان بوده و در جنگهای 11 ماهه تبریز علیه نیروهای دولتی ستاد فرماندهی و محل تشکیل جلسات مجاهدین مشروطه به شمار میرفت. تصمیم مهم و انقلابی پائین آوردن پرچمهای سفید تسلیم در مقابل قوای محمدعلی شاه قاجار در همین خانه گرفته شده است. بنا با قسمت الحاقی آن در زمینی به مساحت 1300 مترمربع و با دو طبقه اندرونی و بیرونی حاصل ذوق هنرمندانه معمار تبریزی بنام «حاج ولی معمار» است که سالها در روسیه ساکن بود و پس از بازگشت به تبریز در سال 1247 ه.ش آنرا بنا نهاد. اقدامات مرمتی آن نیز پس از تملک به مرحله اجرا درآمده و سعی شده است به الگوهای معماری تاریخی توجه کافی شود. از سال 1375 ه.ش پس از مرمت و تجهیز تالار اصلی و اتاقهای گوشواره با بنمایش گذاشتن اسناد و مدارکی از دوران پرفراز و نشیب انقلاب مشروطه به عنوان موزه آغاز به کار نموده است از مهمترین اموال ارائه شده در آن میتوان از فرش مشروطه، اسلحه کمری ستارخان، لوازم شخصی سران انقلاب و دیگر اسناد و مدارک اهدایی مرتبط با انقلاب نام برد.

موزه قرآن و کتاب

موزه قرآن و كتابت تبريز در بناي تاريخي– مذهبي صاحب الامر تاسيس شده است. در اين موزه مجموعه نفيسي از نسخ خطي قرآن مجيد مربوط به ادوار مختلف تاريخ و قطعاتي از آثار خوشنويسان بنام ايران در معرض نمايش گذاشته شده است. کتاب ذادالمعاد جلد لاکی، صفحات اول و دوم مذهب و مطلا و دور خطوط مطلا بوده وکلمات با مرکب مشکی نوشته شده و حاشیه آن با طلا تذهیب کاری گردیده با طرح گل و بوته در زمینه و درحاشیه گل و بوته بر روی زمینه قرمز- خط آن نسخ و شکسته نستعلیق است در سال 1245 ه.ق بدست محمدحسین تبریزی تحریر شده و بعضی از صفحات مطلا و تذهیب شده است.قرآن مجید به خط نسخ غبارکوچکترین قرآن به اندازه cm6 -cm 4- با مرکب مشکی نوشته شده و صفحه اول و دوم مذهب و مطلا و بین آیات طلاکاری شده، تمام صفحات کادربندی به رنگ قرمز و طلایی کار شده، جلد آن لاکی و طلا و تذهیب دار است. نشان جزء و حزبها تذهیب و طلاکاری گردیده، داخل جلد کتاب زمینه قرمز رنگ با گل و بوته طلایی کار شده که بدست مسیح الطالقانی در سنه 1293 ه. ق تحریر شده.

موزه سنجش

موزه سنجش با هدف معرفي ابزار آلات مرتبط با امر سنجش به طور عام در سال 1381 تاسيس گرديد. در اين موزه انواع ابزار و ادوات مقياس زمان مانند انواع ساعت هاي قديمي و هنري ساخت كشورهاي اروپايي، انواع ادوات مقياس وزن از قبيل ترازوهاي ظريف زرگري تا قپان هاي بزرگ ميــادين بار مربوط به قرون گذشته ، همچنين وسايل اندازه گيري طول و ساير مقياس هاي ديگر به نمايش گذاشته شده است .اين مــوزه در فضاي دل انگيز خانه قديمي سلماسي بنا شده است. اين خانه به اوايل حكومت قاجايه تعلق دارد.

دفتر پژوهش های فرهنگی – تاریخی یحیی ذکاء

استاد یحیی ذکاء محقق ، معلم ، پژوهش گر ، ایران شناس برجسته و صاحب نظر آذربایجان در سال 1302 شمسی در تبریز چشم به جهان گشود . وی پس از اتمام تحصیلات در رشته باستان شناسی و شروع خدمات علمی و فرهنگی در هنر های زیبای کشور که بعد ها به وزارت فرهنگ و هنر تبدیل شد ، مسئولیت های مختلفی چون ریاست موزه هنرهای تزئینی ، ریاست موزه مردم شناسی ، ریاست کتابخانه ملی و مشاورت وزیر را بر عهده گرفت .ایشان به دلیل علاقه ای که به تاریخ ، هنر ، زبان و ادبیات ایران داشت ، به هر جا که اثری از ایران و ایرانی می دیدی، مراجعه می کرد و حاصل مطالعات خود را به صورت مقاله ، رساله و کتاب برای دوستداران این آب و خاک تدوین ، تنظیم و به چاپ می رساند . استاد ذکاء در پایه گذاری موزه های فرش ، هنر های تزیینی ایران ، رضا عباسی و آبگینه و سفالینه های ایران فعالیت داشت . همچنین در زمینه فراهم سازی مقدمات اعاده آثار هنری و فرهنگی به غارت رفته این سرزمین ، از جمله شاهنامه طهماسبی رنج سفرهای بسیاری را بر خود هموار کرد .مرحوم استاد یحیی ذکاء علاقمند بودند که یکی از بناهای تاریخی مورد نظرشان به یک مرکز پژوهشی – فرهنگی تخصیص داده شود و ایشان بتوانند کلیه کتب و اسناد و مدارک آرشیو کتابخانه با ارزش خود را به آنجا اهداء نمایند . خوشبختانه این آرزو تحقق یافت و یکی از خانه های ارزشمند و تاریخی شهر تبریز به نام خانه لاله ای ها که در سال 1379 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده بود . توسط اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی برای این منظور تملک و به نحو مطلوب مرمت شد .

موزه ادبی شهریار

استاد شهریار فرزند آقاسید اسماعیل موسوی معروف به حاج میرآقا خشکنابی در سال 1325ه.ق (شهریور 1286 شمسی) در بازارچه میرزا نصرالله تبریز چشم به جهان گشود. در سال 1328 که تبریز آبستن حوادث خونین وقایع مشروطیت بود پدرش او را به روستای قیش قورشاق و خشکناب منتقل نمود. دوران کودکی شاعر در آغوش طبیعت و روستا سپری شد. منظومه حیدربابا مولود آن خاطرات است. در سال 1331 ه.ق شهریار به تبریز بازگشت و نزد پدر شروع به فراگیری مقدمات ادبیات عرب نمود. وی در سال 1322 ه.ق جهت تحصیل به شیوه نوین آموزشی اصول جدید به مدرسه متحده وارد شد و در این مدرسه به آموختن زبان فرانسه و علوم دینی و فراگیری خوشنویسی پرداخت. در سیزده سالگی اشعار شهریار با تخلص بهجت در مجله ادب به چاپ رسید. او در بهمن 1299 شمسی برای اولین بار به تهران سفر کرد و در سال 1300 با کمک لقمان الملک جراح در مدرسه دارالفنون به تحصیل پرداخت. شهریار از بدو ورود به تهران با استاد ابوالحسن صبا آشنا شد و نواختن سه تار و مشق ردیف های سازهای موسیقی ایرانی را از او فرا گرفت. او همزمان با تحصیل در دارالفنون به ادامه تحصیلات علوم دینی پرداخت و در سال 1303 شمسی وارد مدرسه طب شد. با فوت پدر و بازگشت مجدد وی به تهران در سال 1314 آوازه شهرت او از مرزها فراتر رفت. شهریار شعر فارسی و آذری را با مهارت تمام می سرایید. در سال های 1330 یا 1329 اثر جاودانه خود حیدربابایه سلام را خلق و برای همیشه به یادگار گذاشت. در مرداد 1332 با یکی از منسوبین خود ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه فرزند است.استاد شهریار پس از یک دوره بیماری در 27 شهریور 1367 دار فانی را وداع گفت و در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. بزرگ ترین اثر استاد شهریار کلیات ارزشمند دیوان اشعار وی به زبان پارسی و بخشی از آن به زبان آذری است که معروف ترین آن ها کتاب «حیدربابایه سلام» است.

موزه تاریخ طبیعی

در این موزه پیکره های تاکسیدرمی جانوران و حیوانات گوناگون مربوط به مناطق مختلف کشور به ویژه منطقه آذربایجان جمع آوری و به صورت علمی ضدعفونی و آرایش شده و در ویترین های مخصوص به نمایش گذاشته شده اند. همچنین این موزه پیکره های کامل انواع پرندگان، چرندگان، خزندگان، حشرات و سایر جانوران اهلی و وحشی که برخی از آنها از انواع نادر حیات وحش می باشند را در معرض تماشای علاقمندان قرار میدهد و با کمک نقاشی و دکوراسیون، محیط زندگی و نحوه زندگی آن ها را برای بازدید کنندگان ترسیم می نماید.

موزه ادب و عرفان شیخ شهاب الدین اهر

موزه ادب وعرفان، در محل خانقاه شيخ شهاب الدين محمود اهري تاسيس شده است. در اين موزه آثار نفيسي از كتب خطي دوران صفوي تا قاجار و همچنين قطعه خط هايي از خوش نويسان بنام از جمله «استاد عبدالمجيد طالقاني»،«استاد سيد احمديان» و « استاد درويش» به نمايش گذاشته شده است .از ديگر آثار به نمايش گذاشته شده ميتوان به انواع كشكول هاي چوبي، سفالي و فلزي كه داراي نقوشي از مجالس درويشان است و نيز تبرزين هاي مرصع طلاكوب و نقره كوب و ..اشاره كرد.

موزه ایلخانی مراغه

ساختمان موزه مراغه و بناي يادبود روي مزار اوحدي مراغه اي شاعر قرن هفتم و هشتم هجري قمري بين سالهاي 53 تا 57 بوسيله انجمن آثار ملي اجرا شده است. اين محل در سال 1363 مقارن با تشكيل سازمان ميراث فرهنگي كشور به موزه مقدماتي مراغه تبديل و با آثار عرضه شده از دوره‌هاي مختلف تاريخي براي بازديد عموم داير گرديد. موزه مراغه در سال 75 در جهت هدفمندي آثار خود و بلحاظ اهميت نقشي كه اين شهر در دوره ايلخاني داشته، به عنوان موزه تخصصي ايلخاني فعاليت خود را آغاز نمود. مراغه عليرغم استواري استمرار تمدن از دوران پيش از اسلام تا دوران مختلف اسلامي، در دوره ايلخاني از موقعيت برجسته‌اي برخوردار شد و بعلت انتخاب اين شهر به عنوان اولين پايتخت ايلخانان، مركز ثقل اين سلسله محسوب گرديده و عصردوباره سازندگي ايران پس از يك دوره طولاني قتل، غارت و ويراني مغولان از آن آغاز مي‌شود. با تمركز و انتقال صدها اثر برجسته و گردآوري مجموعه‌اي نسبتا كامل از آثار مختلف ايلخاني شامل انواع سفال، كاشي، سكه، فلز، شيشه و كتابت، اين موزه به عنوان منبع مطالعاتي و پژوهشي در اختيار محققان و بازديدكنندگان قرار گرفت.

معرفی جاذبه های طبیعی :


مراغه – غار کبوتر

غار کبوتر یکی از جاذبه های زیبا و طبیعی شهرستان مراغه ، در 25 کیلومتری جنوب شرق مراغه قرار دارد . دهانه غار 8 متر و ارتفاع آن بین 30 تا 40 متر است . در ابتدای غار کتیبه ای به زبان روسی که سال 1945 در آن نقش بسته دیده می شود . اهمیت و زیبایی غار کبوتر به خاطر وجود چاه های عمیق و تالار های بزرگ است .

غار قدمگاه

احتمالا متعلق به دوره پیش از اسلام است. مقطع فضای غار زیرزمینی دایره شکل است و قطری برابر 15 متر دارد. دالانی به طول 9 متر و عرض و ارتفاع 5/1 و 5/2 متر است که به دهلیز وسیعتری به طول 5/4 متر و عرض20/3 متر و ارتفاع 5/2 تا 4 متر می پیوندد.

غار آغ بولاق

اين غار در قسمت جنوبي روستاي قره چمن از توابع شهرستان بستان آباد واقع شده و از نوع غارهاي استلاكتيت است. عرض دهانه غار حدود 2 متر است و دسترسي به آن از روستاي قره چمن امكان پذير است. غار زيباي آغ بولاق مورد توجه و بازديد كوهنوردان علاقه مند است

غار اسكندر

غار اسكندر به فاصله 30 كيلومتري تبريز در روستاي سعيد آباد واقع شده و دسترسي به آن از طريق جاده ترانزيتي تبريز- تهران ميسر است. عرض دهانه اين غار حدود 5 متر و ديواره هاي داخل آن داراي استلاكتيت هاي جالب توجهي است.

غار دوگيجان

اين غار، كه از نوع غارهاي استلاكتيات است، در شرق شهر مرند قرار دارد و راه دسترسي به آن سواره رو مي باشد. دهانه آن به عرض 5/3 متر است.

سد خاكي علويان

این سد در دامنه جنوبی سهند و 5/3 کیلومتری شمال مراغه و دره سرسبز علويان قرار گرفته و از قابليت ممتازي براي بهره برداريهاي تفرجگاهي برخوردار است. كوهستان سهند نيز يكي از زيباترين چشم اندازهاي اين سد مي باشد. ارديبهشت تا پايان پائيز بهترين زمان استفاده تفرجگاهي از درياچه و اطراف اين سد است.

سد خاكي خرم درق

اين سد در 7 كيلومتري قره آغاج از توابع هشترود و در ارتفاع 1850 متري قرار دارد و محل زيست چنگر، خوتكاي سفيد، سرسبز، فيلوش، تنجه، كشيم، انواع كاكايي، آبچليك و حواصيل است

سد خاكي ملا يعقوب

اين سد در 19 كيلومتري جنوب شرقي سراب در ارتفاع 1700 متري قرار دارد و محل زيست انواع مرغابي است.

سد خاكي مينق

اين سد در 95 كيلومتري شمال شرقي تبريز و در ارتفاع 1600 متري قرار دارد و محيط زيست انواع مرغابي است.

سد خاكي قاضي كندي

اين سد در 7 كيلومتري شرق هشترود و در ارتفاع 1720 متري قرار دارد و محيط زيست تنجه، غازپا خاكستري، سرسبز، گيلار و چنگر است.

بندر آق گنبد

اين بندر در جزيره شاهي (اسلامي) در بخش ایلخچی شهرستان اسکو واقع شده و يكي از بنادر مهم درياچه اروميه در امور بازرگاني و اقتصادي است. بندر آق گنبد ارتباط اهالي هفت روستاي آق گنبد، سراي، قبچاق، تيمورلو، گميچي، بوراچارلو، بهرام آباد (خورالو) را با شهر اروميه برقرار مي كند.

بندر رحمانلو

بندر و روستاي رحمانلو از دهستان ديزجرود غربی بخش مرکزی شهرستان عجب شير، در ساحل شرقي درياچه اروميه واقع شده است. در سمت شمالي بندر رحمانلو اسكله اي براي پهلو گرفتن كشتي هاي باري و مسافري، و در بخش جنوبي محلي براي مسافريني كه به منظور استفاده از آب و لجن درياچه كه براي درمان برخي از بيماري ها مفيد است به اين بندر می آيند، بنا شده است.

بندر شرفخانه

بزرگترين بندر ساحلي درياچه اروميه است كه در بخش مرکزی شهرستان شبستر واقع شده و رشته اي از راه آهن تبريز– جلفا كه از صوفيان منشعب مي شود به شرفخانه منتهي مي شود. در اين بندر تاسيسات نسبتاً مهم بندري و انبارهاي كالا وجود دارد. در فصل تابستان تعداد كثيري از مردم به منظور استفاده از آب و لجن درياچه براي آب درماني و لجن درماني به اين بندر وارد مي شوند.

جزيره آرزو

اين جزيره نيمه جنگلي با مساحت حدود 542 هكتار در غرب جزيره كبودان قرار گرفته است و 1270 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. اين جزيره نيز پذيراي پرندگاني نظير فلامينگو، كاكايي و غاز است.

جزيره اشك

اين جزيره در قسمت جنوبي كبودان، در 40 كيلومتري بندر گلمانخانه قرار دارد. داراي وسعتي معادل 2115 هكتار و ارتفاعي در حدود 1270 متر از سطح درياست. اين جزيره يك چشمه آب شيرين دارد و يكي ازجالب ترين زيستگاه هاي پرندگان بومي و مهاجر از جمله فلامينگو و تنجه است. از نظر پوشش گياهي شبيه جزيره كبودان است. گوزن زرد ايراني نيز در آن زندگي مي كند.

جزيره قويون داغي (كبودان)

جزيره قويون داغي يكي از بزرگ ترين و زيباترين جزاير غير مسكوني درياچه اروميه است كه در فاصله 12 كيلومتري بندر رحمانلو در قسمت جنوب شرقي درياچه اروميه قرار گرفته است. طول جزيره 9 كيلومتر، عرض آن 4 كيلومتر و مساحت كل آن 3175 هكتار است و از سطح درياي آزاد 1521 متر ارتفاع دارد. جزبره قويون داغي زيستگاه قوچ و ميش ارمني و گوزن زرد ايراني است. اين گوزن يكي از نادرترين گونه هاي گوزن جهان است.قويون داغي تنها جزيره درياچه اروميه است.

آبشار سرکند دیزج

این آبشار نه چندان مرتفع در دهستان میشوی جنوبی در فاصله 2 کیلومتری روستای سرکند دیزج شبستر قرار دارد. آب این آبشار از طریق ارتفاعات میشو تامین می شود. این آبشار در فصول پربارش از آب بیشتری برخوردار است. مناظر اطراف آن با چشم انداز زیبا و بی نظیر از جاذبه های طبیعی استان است.

آبشار آسياب خرابه

آسياب خرابه (خارابا دييرمان) يكي از زيباترين مناطق ديدني آذربايجان شرقي است اين آبشار به علت وجود ويرانه هاي يك آسياب آبي به آسياب خرابه معروف است. از تبريز تا جاده فرعي جلفا به علمدار 106 كيلومتر است. از علمدار تا آسياب خرابه 27 كيلومتر راه خاكي است. ارتفاع آبشار اصلي آسياب خرابه حدود 10 متر و. مساحت محوطه آن 200 مترمربع است.

آبشار سرکند دیزج

این آبشار نه چندان مرتفع در دهستان میشوی جنوبی در فاصله 2 کیلومتری روستای سرکند دیزج شبستر قرار دارد. آب این آبشار از طریق ارتفاعات میشو تامین می شود. این آبشار در فصول پربارش از آب بیشتری برخوردار است. مناظر اطراف آن با چشم انداز زیبا و بی نظیر از جاذبه های طبیعی استان است.

تالاب قوري گول

این تالاب با چشم اندازی زیبا ، ویژگی زیستی منحصر به فرد یکی از جاذبه های طبیعی استان است که در فاصله 40 کیلومتری تبریز به طرف تهران قرار گرفته است . این تالاب به شکل مثلث و با وسعتی معادل 2400 هکتار مساحت ، محیط مناسبی برای رشد انواع گیاهان و پرندگان آبزی از جمله پرندگان نادر و کمیاب مانند اردک سفید می باشد.

تالاب آلماگلي

اين تالاب در ارتفاع 2400 متري، درجنوب شرقي ارتفاعات سهند قرار دارد و 20 هكتار مساحت دارد. تالاب پوشيده از نيزار و گياهان آبزي است كه از نظر لانه گزيني پرندگاني نظير سرسبز و چنگر شرايطي مناسب دارد و به همين دليل داراي ارزش تفرجگاهي است.

تالاب خرمالو

اين تالاب در 42 كيلومتري جنوب غربي اهر قراردارد و تالاب دائمي است كه علاوه بر استفاده هاي كشاورزي، در فصل زمستان مورد استفاده پرندگان مهاجر قرار مي گيرد.

تالاب قوشا گلي

اين تالاب در 31 كيلومتري جنوب غربي هشترود قرار دارد و تالابي نيزاري است.

تالاب قره قشلاق

منطقه تالابي قره قشلاق در كناره هاي جنوب شرقي درياچه اروميه قرار دارد و به لحاظ شرايط خاص طبيعي، زيستگاه بسيار مناسبي است براي پرندگان آبزي و كنار آبزي و علف چر، مانند ميش مرغ. اين تالاب به عنوان تالاب بين المللي شناخته شده است.

تالاب قبادلو

اين تالاب در 22 كيلومتري شمال غربي عجب شير، بالاتر از بندر رحمانلو قرار دارد و بخشي از پرندگان تالاب هاي حاشيه اي درياچه اروميه را به خود جذب مي كند.

تالاب زولبين گلي

اين تالاب در 42 كيلومتري غرب هشترود قرار دارد و با وجود اين كه تالابي فصلي است، به علت نيزارهاي داخلي و حاشيه اي به ويژه در مواقع پرآبي پناهگاه مناسبي براي پرندگان مهاجر آبزي محسوب مي شود.

تالاب يوسفلو

اين تالاب در 33 كيلومتري شرق شهرستان اهر قرار دارد و تالابي دايمي است كه مورد استفاده پرندگان مهاجر آبزي قرار مي گيرد

تالاب يانيق گلي

اين تالاب در 31 كيلومتري جنوب غربي هشترود قرار دارد و در پاييز و زمستان مورد استفاده پرندگان وحشي قرار مي گيرد.

تالاب ماهي آباد

اين تالاب در 20 كيلومتري شمال ميانه قرار دارد كه تالابي فصلي است و مصارف كشاورزي دارد و در مواقع پرآبي، مورد استفاده پرندگان مهاجر است.

تالاب بزوجق گلي

اين تالاب در 50 كيلومتري غرب شهرستان هشترود قرار دارد و تالابي دايمي است كه مورد استفاده پرندگان مهاجر قرار مي گيرد.

تالاب ديب سيز

اين تالاب در 25 كيلومتري شرق اهر قرار دارد و تالابي نيزاري و دايمي است كه مورد استفاده پرندگان مهاجر آبزي قرار ميگيرد.

چشمه تاپ تاپان

اين چشمه به فاصله 5 كيلومتري آذرشهر در جاده تبريز به مراغه واقع شده است. آب در حوضي طبيعي جمع مي شود و مورد استفاده قرار مي گيرد. آب اين چشمه از دسته آب هاي معدني بيكربناته كلسيك و منيزين گازدار و آهن دار سرد است كه خواص درماني آن براي ازدياد گلبولهاي قرمز و تنظيم ميزان هموگلوبين خون، سهولت كار دستگاه گوارش و كمك به تغذيه و رشد ارزيابي شده است.

چشمه گشايش

دهكده گشايش در 14 كيلومتري جنوب شرقي مراغه واقع شده است. از دهكده تا چشمه هاي معدني كه در جنوب غربي دهكده قرار دارند در حدود 700 متر راه است. در اين ناحيه دره اي شرقي غربي وجود دارد كه رودخانه موردي در آن جاري است. آب ها در رديف آب هاي بيكربناته كلسيك و منيزين گازدار معتدل است. حرارت آب زلال اين چشمه 25 درجه سانتيگراد و مزه اش كمي گزنده است. بستان آباد – مجتمع آب گرم : این م

چشمه گشايشبستان آباد – مجتمع آب گرم

این مجتمع با تأسیسات آبدرمانی در سه راهی تبریز – تهران – سراب قرار دارد . آب آن از گروه آب های کلر و بیکربنات کلسیک بوده و دارای خواص درمانی می باشد .

چشمه آب معدني كندوان

كندوان روستايي تاريخي و كم نظير است كه در فاصله 22 كيلومتري جنوب اسكو در ميان دره اي باصفا و كنار رودخانه پرآبي به همين نام واقع شده است. فاصله روستاي كندوان تا تبريز 62 كيلومتر است. اين روستا چشمه آب معدني مهمي، به همين نام، دارد كه بسيار مشهور است.

چشمه الله حق

آب گرم الله حق در جنوب غربي دهكده اي به همين نام در شمال شرقي آبگرم سراب واقع شده است و حدود نيم ساعت با آنجا فاصله دارد. اين ناحيه دره اي تقريباً شمالي- جنوبي است كه نهر آبي در ته آن به طرف شمال جاري است. آبگرم در دو نقطه دامنه شرقي دره به فاصله چند متر از يكديگر از زمين خارج مي شود. آب چشمه جزو دسته آب هاي سولفاته سديك گرم است.

چشمه آبگرم سراب

چشمه آبگرم سراب در جنوب غربي شهر سراب از زمين خارج مي شود. آب از مظهر چشمه در دامنه ارتفاعات نزديك كف دره همراه گاز از زمين خارج شده و به رودخانه مجاور ميريزد. آب چشمه سراب از دسته آب هاي سولفاته سديك گرم است.

چشمه معدني صوفيان

حدود 5/4 كيلومتر پس از صوفيان به سوي مرند، در ارتفاعات سمت چپ جاده، كنار يك تپه از چند محل آب گازدار از زمين خارج مي شود و در دو دامنه تپه جريان مييابد. آب اين چشمه از نوع آب هاي معدني هيپركلروره و بيكربناته مخلوط و سولفاته كلسيك گازدار و آهن دار سرد است كه حدود 5/73 گرم در ليتر كلرور سديم دارد. مزه آب بسيار شور، حرارت آن 16 درجه سانتيگراد و ارتفاع محل از سطح دريا 1460 متر است.

اسكوچاي

رودخانه اسكو (اسكوچاي) از جبهه شمالي سلطان داغي، كه از رشته كوه هاي غربي سهند است، سرچشمه مي گيرد. رودخانه كندوان هم كه از ارتفاعات سهند غربي (ارشد داغی) جاري است به اين رودخانه مي پيوندد. آب هاي جاري سلطان داغي از قبله دره سي و چوبان بولاغي در دره عنصرود در جهت شرقي- غربي رودخانه آستارا چاي را به وجود ميآورد.

رودخانه ارس

در طول 1072 كيلومتر نوار مرزي مشترك ايران و كشورهاي همسايه شمالي جريان دارد. اين رودخانه از كوه هاي مين گول داغ (هزار بركه) در تركيه سرچشمه گرفته و به درياي خزر ميريزد. ارس از دو شاخه مجزا يكي در ارمنستان و ديگري در تركيه و سلسله جبال آرارات تغذيه مي شود كه در محل زنگنه واقع در منتهي اليه شمال غربي ايران به هم ميرسند. اين منطقه، مرز مشترك ايران و جمهوري آذربايجان و تركيه است. بعد از آن رودخانه ارس تا محلي به نام بهرام تپه مرز مشترك سه كشور ايران و آذربايجان و ارمنستان است.

آجي چاي

رودخانه آجي (آجي چاي) يا تلخه رود در 10 كيلومتري شمال تبريز در دره هاي كوه عينالي (سرخاب) جاري است و سطح آبريز آن 8547 كيلومتر مربع است.آجي چاي مهمترين رود دشت تبريز است. در بخش شمالي دشت تبريز هفت رود به نام هاي دريان، شبستر، سيس، صوفيان، سينيخ، گونبات و باباباغي جاري است كه دو رود گونبات و باباباغي به آجي چاي و بقيه در حوضه آجي چاي به درياچه اروميه مي ريزند.

اهر چاي

رودخانه اهر (اهر چاي) از ارتفاعات پيرسقا سرچشمه مي گيرد و در قسمت جنوبي شهرستان اهر به سوي شرق جريان مي يابد. اين رودخانه در مسيرش پس از عبور از دهستان ازومدل، حومه شهر اهر و نزديكي آبادي لر در دهستان ورگهان، به رودخانه قره سو كه از مشگين شهر رو به جنوب جريان دارد، می پيوندد.

سيلن چاي

رودخانه سیلن (سيلن چاي) واقع در دهستان گرما دوز، از ارتفاعات مشرف به آباديهاي ميدانلار و گلي پايين سرچشمه مي گيرد و رو به شمال جريان مي يابد. اين رود پس از پيوستن به رودهاي محلي، در نزديكي آبادي لاريجان بالا به رودخانه ارس مي ريزد. طول اين رودخانه تا رود ارس در حدود 45 كيلومتر است.

صوفي چاي

صوفي رود (صوفي چاي) از دامنه هاي جنوب غربي كوه سهند و از آب شدن برف هاي دايمي و سنگين كوهستان به ويژه از دره باميدز سرچشمه مي گيرد. اين رودخانه با جريان شمالي و جنوبي، تمامي مزارع و باغ هاي اراضي شهرستان مراغه را سيراب مي كند و از جنوب آن وارد منطقه بناب مي شود.

القنا چاي

رودخانه القنا (القنا چاي) در دهستان حسن آباد (حسنو) شهرستان كليبر، از ارتفاعات قرخلار، بالاي آبادي هاي پارالوجه و آرناليق سرچشمه مي گيرد و رو به شمال جريان دارد و در مسيرش رودخانه هاي كوچكي نيز به آن مي ريزد. رودخانه القنا در 5/1 كيلومتري آبادي آلاجوجه در منطقه اشتوبين در نوار مرزي به رود ارس مي پيوندد.

سهند

توده آتشفشاني سهند در 50 كيلومتري جنوب شهرستان تبريز قرار دارد. سهند يكي از بلندترين كوه هاي آذربايجان و مهمترين كوه آتشفشاني خاموش ايران است كه ارتفاع قابل ملاحظه آن مولود تراكم توف ها و خاكسترهاي مواد آتشفشاني است كه در زمان هاي دور از دل كوه بيرون ريخته است. بلندترين قله سهند به نام جام داغي است به ارتفاع 3750 متر. اين كوه تعداد زيادی قله هاي آذرين دارد كه بلندي 17 قله آن از 3000 متر تجاوز مي كند.

مرند – پیست اسکی پیام

دره زیبا و سر سبز پیام ، کنار روستای پیام و جاده ترانزیتی تبریز در فاصله 12 کیلومتری مرند در دامنه های برف گیر کوهستان میشو قرار دارد . به علت برف گیر بودن آن پیست اسکی پیام در زمستان پذیرای عده زیادی از ورزش دوستان می باشد .

بزغوش

كوهستان بزغوش در جنوب كوهستان سبلان و شمال غربي شهرستان ميانه قرار گرفته است. اين كوهستان از نوع كوه هاي سنگي و صخره اي است و بلندترين قله آن 3304 متر ارتفاع دارد كه در شمال دهستان ترچايي واقع شده است. اين كوهستان در حوالي شهرستان ميانه، بامراتع سرسبز و خرم پوشيده شده و محل ييلاق عشاير خداوردی لو و حسین لو است. مراتع مهم آن اوچ تپه، سامساخلو و خان تختي است.

كمتال

كوهستان كمتال از مهمترين و جالبترين كوه هاي ارسباران است. اين كوه3100 متر ارتفاع دارد و از نوع كوه هاي سنگي است. تندي دامنه ها و صعب العبور بودن آن، كوهستان را از هر نوع هجوم مصون نگه داشته و از مظاهر تمدن جديد نيز محروم كرده است.

كيامكي

در شمال غرب استان، بلندترين كوه منطقه جلفا، به ارتفاع 3347 متر به نام كيامكي قد برافراشته كه به علت آب و هواي مساعد كوهستاني، برف و باران كافي و مراتع و چمنزارهاي سرسبز، روستاها و آباديهاي متعددي را در دامنه ها و دره هاي خود جاي داده است

ميشو

كوه ميشو در شمال درياچه اروميه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و درياچه اروميه جدا مي كند. شهرستان مرند در دامنه شمالي و شهرستان شبستر در جبهه جنوبي اين كوهستان قرار دارد. حداكثر ارتفاع ميشوداغ 2855 متر است، قله هاي معروف آن فلك داغي، علي علمدار، كوسه بابا و اوزون بئل هستند. امتداد كوه هاي جنوبي مرند و كوهستان ميشو به رشته كوه موروداغ مرتبط مي شود.

سلطان داغي

اين كوه در شمال غربي كوهستان سهند، نزديك شهر اسكو قراردارد، با ارتفاعي حدود 3410 متر، سومين قله سهند محسوب مي شود. در قله آن زيارتگاهي به نام سلطان حسام الدين وجود دارد. در كوه سلطان داغي آثار يخچالي متعددي وجود داشته، ليكن به علت فعاليتهاي آتشفشاني سهند بسياري از آثار يخچالي پوشيده از مواد گلدازه اي شده يا در اثر آبهاي جاري از بين رفته است.

سلطان سنجر

كوه سلطان سنجر كوهي آتشفشان است كه در حدود 15 كيلومتري شرق زنوز واقع شده است و قله اي به ارتفاع 3255 متر دارد. اين كوه بيشتر ايام سال از برف پوشيده است.

دره ليقوان

روستاي ييلاقي و كوهستاني ليقوان در 30کیلومتری تبریز و 11 کیلومتری باسمنج و در جنوب شرقي تبريز و دامنه كوهستان سهند قرار دارد. اين روستا از قسمت شرقي همجوار دره بسيار باصفايي است كه رودخانه ليقوان از آن مي گذرد و روستاهاي حاشيه خود را مشروب مي كنند.

دره سعيد آباد

در 2 كيلومتري جاده ترانزيتي تبريز- تهران قرار دارد. اين دره معبر رودخانه سيدآوا چاي است. پوشش گياهي آن را كشتزارها و باغات ميوه تشكيل ميدهد و همين عناصر زيباي طبيعت در پيوند با رودخانه سيدآواچاي فضاي بسيار مناسبي براي گذران اوقات فراغت مردم فراهم كرده است.

دره پيغام

دره وسيعي است كه از شمال تا جنوب كليبر گسترده شده و معبر رودخانه پيغام است. قلعه تاريخي پيغام در كناره اين دره قرار دارد. دره پيغام در تابستان مورد توجه و استفاده فراوان است. دسترسي مناسب، سبزينگي كشتزارها وگستردگي مراتع و وجود درختان ميوه از ويژگي هاي برجسته اين دره زيبا و باصفا است.

دره هاي كوهستان سهند

در دامنه هاي كوهستان سهند، زيباترين دره هاي آبرفتي همراه با روستاها، باغ ها و كشتزارها، جلوه هايي شگفت پديد آورده است. از مهمترين دره هاي سهند مي توان به دره بايندر، شاه يوردي، قيرخ بولاغ و ممد دره سي اشاره كرد كه به ترتيب در دامنه هاي غربي، شرقي، جنوبي و شمالي سهند واقع شده است. تمامي اين دره ها مرتعي اند و محل سكونت هفت طايفه بزرگ از عشاير سهند هستند و مردم اغلب از زيبايي هاي خاص و بي بديل اين دره ها و گردشگاههاي تابستانه بهره مند مي شوند.

آداب و رسوم :


دهه محرم

جوش زدن عَـلَم ؛ یعنی علم را می چرخانند ؛ لنگرهایی که علم موقع حرکت به سوی کسی پیدا می کند نشانه ی برآورده شدن حاجت آن شخص است قفل زنی ؛ یعنی آویختن قفل از پوست بدن ذغال مالی بر صورت به منظور نشان دادن پریشان حالی

شب چله

شب چله طولانی ترین شب سال محسوب می شود و مراسم آن اغلب نوعی شب نشینی فامیلی و دوستانه است. در این شب نشینی انواع خوراکی های زمستانی یعنی خشکبار و شیرینی خورده می شود. خوردن میوه های بهاره و تابستانی که به ترفندهای مختلف تا اولین شب زمستان نگهداری شده اند، به نوعی اصرار بر وجود بهار و تابستان گرم و پر برکت است. پختن برنج سفید نیز در شب چله ی بزرگ یا یلدا نوعی جادوی سفید برای سفید روزی و نیکبختی در زمستان سیاه و سرد به شمار می رود. بیشترین مراسم زمستانی به چله کوچک مربوط می شود که سخت ترین و سردترین روزهای زمستان را در بر می گیرد. در بیشتر روستاها و گاه مناطق شهری آذربایجان شرقی، آیین های مشترکی در این خصوص وجود دارد. بر افروختن آتش بر پشت بام ها و گاه تیراندازی یا سر و صدا کردن ، معمول ترین و رایج ترین آداب مربوط به چله کوچک است. گمان بر این است که با افروختن آتش و سر و صدا، پیرزن سرما یا «قاری نَـنـَه» ترسیده و فرار می کند.

چهارشنبه سوری

صبح آخرین چهارشنبه سوری مردم بر سر آب رفته و از روی آن می پرند و می خوانند: آتیل ماتیل چرشنبه( عاطل و باطل شود چهارشنبه) بختیم آچیل چرشنبه(بختم بازشود چهارشنبه ) خوردن هفت دانه ی روغنی، شیرینی یا غله نیز از مراسم رایج مربوط به چهارشنبه سوری در آذربایجان شرقی است. درست کردن هفت نوع خوراکی شیرین ( هفت لون) در این روز معمول است. در بعضی نقاط، شیرینی گلابیه، گردو، بادام، پسته، میوه، سیب، پرتقال و نخود و کشمش ، ترکیب هفت لون را تشکیل می دهند.

قایش گوتردی

: بیش از چهار نفر در آن شرکت می کنند و کمرهای «قایش» خود را باز می کنند و دایره ای کمتر از قطر دو تا سه متر می کشند و یاران بازیکن به دو دسته تقسیم می شوند. یک قسمت در داخل دایره هر کدام روی یک کمر «قایش» برای محافظت می ایستند و گروه دوم در خارج سعی می کنند که با بیرون کشیدن آنها از دایره یا به شیوه ای دیگر کمرها را بربایند. در این موقع، اگر گروه داخل بتواند با پا به پا یا بدن (از کمر به پایین) بزند، می بازد و بازی عوض می شود و گروه داخل و خارج جای خود را عوض می کند و بازی به همین روش ادامه می یابد. از بازیهای دیگر «چلینگ آغاج» ، «الک تولنگ» ، «لی لی» ، «تپیک دوشدی» که شبیه کاراته است. «بش داش» را که میان بچه ها - بخصوص دختران - رسم است با پنج سنگ کوچک بازی می کنند.

غذاهاي محلي و منطقه اي

صبحانه‌‌ با ده‌ها نوع‌ مربا، قايماق‌، انواع‌ نان‌ تازه‌ و سنتي‌ كماج‌ و نان‌روغني‌ و... تهیه می شود . از جمله‌ غذاها مي‌توان‌ به‌ انواع‌ آش‌ (آش‌ شير، آش‌ دوغ‌، آش رشته‌، آش‌ انار، يوقورت‌ لی آشي ، اون بیش آشی ، اوماج آشی ‌) و انواع‌ كوفته‌ (كوفته‌تبريزي‌، كوفته‌ فرنگي‌، كوفته‌ تركي‌) و قيقاناق‌، بادمجان‌ شكم‌ پاره‌، دلمه‌ سيب‌ زمينی ، كوكوي‌ بادمجان‌، خشيل ‌،چغيرتما، يتيمچه‌ محلي‌، املت‌ اسفناج‌، باستيرماپلو، چلوكباب‌، كباب‌ تركي‌، آبگوشت ، قارنی یاریق ، یاپراق کلم رولماسی ، شیشلیک ، من دوشلو شوربا‌ اشاره کرد .
در این میان موسیقی مردمی شناخته شده ی «عاشیق لَر» (عاشق ها) که با سرشت بومی مردم آذربایجان آمیخته است، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. پیشنیه این موسیقی کم و بیش روشن است و امروزه نیز در برگزاری مراسم و آیین های سنتی نقشی فراموش ناشدنی دارد. در گذشته، تا زمانی که به دوره اشکانیان باز می گردد، گروه هایی بودند که تاریخ فراز و نشیب های اجتماعی را در قالب سروده ها و داستان ها در بزم ها و گردهمایی ها برای مردم باز می خواندند. این افراد « گوسان» و «خـُنیاگران» ( آواز خوانان ) نامیده می شدند. عاشق" ساز" می نوازد. ساز آلتی است شبیه تار، مرکب از نـُه سیم که بر سینه می نهند و می نوازند. نام قدیمی ساز «قوپوز» ، (چیزی شبیه کمانچه های کنونی) بود. اغلب ، یک یا دو بالابانچی (نوازنده بالابان) و قاوالچی (دایره زن) ، عاشق را همراهی می کنند. گاهی نیز چند دسته عاشق یک جا ظاهر می شوند و هنر نمایی می کنند. عاشق ، هنرمند مردم است و باید در چندین هنر مهارت و استادی داشته باشد. او هم شاعراست، هم آهنگساز، هم خواننده، هم نوازنده ، هم هنرپیشه و هم داستان گو. به عبارت دیگر عاشق در تمامی این عرصه ها خلاّق است و هنرمندی است که این همه را، با انگشتان ماهر و صدای دلنوازش، اجرا می کند. در روزگاران گذشته، به این هنرمندان علاوه بر اوزان و عاشیق، وارساق و یانشاق هم می گفتند و به هنرمندترین و شایسته ترینشان «دده» اطلاق می شد. از این میان می توان به «ده ده یاد یاد» (قرن 10 هـ.ق)، «توراب دده» (12 هـ. ق)، «دده قاسم» (قرن 13 هـ. ق) و «کرم دده» و مشهورتر از همه «دده قورقود» اسطوره ای اشاره کرد. موسيقي‌ مردمي‌ (فولك‌) آذربايجان‌ از روزگار كهن‌ تاكنون‌ در حيات‌ "عاشيق‌"ها تداوم‌ و تكامل‌ يافته‌ است‌."عاشيق‌" ها هنرمندان‌ خودساخته‌اي‌ هستند كه‌ بانواي‌ ساز خود ترانه‌هاي‌ دلپذير و متناسب‌ با حال‌ و هواي‌مجالس‌ عروسي‌ها و قهوه ‌خانه‌ها را به‌ ترنم‌ در مي‌آورند. عاشيق‌ها در مراسم‌ عروسي‌ و جشن‌ها حاضر مي‌شوندو از اين‌ راه‌ معيشت‌ روزانه‌ خود را نيز تامين‌ مي‌كنند. علاوه‌ بر موسيقي‌ عاشيقي‌ موسيقي‌ مقامي‌ نيز در آذربايجان‌ بسيار رايج‌ است‌ و در حال‌ حاضر نيز گروه‌هاي‌موسيقي‌ مقامي‌ متعددي‌ برنامه‌هاي‌ مختلف‌ و متنوعي‌ را به‌ مناسبت‌هاي‌ مختلف‌ اجرا مي‌كنند. موسيقي‌ مقامي‌آذربايجان‌ با اندك‌ تفاوت‌هائي‌، همان‌ موسيقي‌ مقامي‌ ايران‌ است‌ كه در‌ دستگاه‌هاي‌ هم‌ نام‌ و مشابهي‌ اجرامي‌شوند. همچنين‌ موسيقي‌ آذربايجان‌ تحت‌ تأثير موسيقي‌ كلاسيك‌ اروپا و بويژه‌ روسيه‌ آثاري‌ نوين‌ و بديعي‌را خلق‌ و عرضه‌ كرده‌ است‌.
همه مورخان پیش و پس از اسلام و نیز تاریخ نویسان معاصر، گویش آذری را زبان مردم آذربایجان دانسته اند. به عقیده زبان شناسان، زبان فارسی دو گویش دارد؛ یکی دری و دیگری پهلوی. گویش دری ، زبان کتابت و خواندن و نوشتن و آموزش بود، اما گویش پهلوی به زبان های محلی اطلاق می شود که معمولاً در زبان محاوره به کار می آید و در هر محل، مردم با کمی اختلاف به آن تکلم می کنند. ( پهلوی را در جمع «فهلویات« می گویند( . شعرا و ادبا و اهل علم ، همواره به این دلیل به فارسی دری یا زبان مادری و اصلی می سرایند و می نویسند که زبان ملی سراسر ایران است و به این ترتیب آثار و سخن ایشان فراگیر می شود. آنها خیلی کم و به ندرت به زبان محلی قلم می زنند. به همین دلیل اشعار محلی به زبان آذری یا گویش آذری پهلوی نیز مانند دیگر گویش های محلی از کمیت زیادی برخوردار نیست. یکی از مهم ترین منابع در این زمینه رساله « روحی انارجانی» تألیف قرن 11 هجری است. این کتاب نمونه گویایی از موقعیت عمومی و رواج زبان آذری پهلوی درمیان مردم آذربایجان است. احمد کسروی می نویسد از سال 736 هجری، سال مرگ ابوسعید آخرین سلطان مغول تا ظهور شاه اسماعیل صفوی در سال 906 هجری، زبان ترکی در آذربایجان محدود به ترکان و مغولان بود، و مردم آذربایجان همچنان به آذری پهلوی صحبت می کردند. در لغت نامه دهخدا آمده است: ( آذری منسوب به آذر و آذربایجان ، و زبان آذری لهجه ای از فارسی قدیم است که در آذربایجان متداول بوده و اکنون نیز در بعضی روستاهای این استان و بعضی نواحی قفقاز بدان تکلم کنند(

مشاهیر :


باقر خان – پروین اعتصامی – جبار باغچه باغ – ستارخان – شمس تبریزی - حسن شفیع زاده - علی تجلایی - مرتضی یاغچیان- جواد فکوری - میرزا علی‌آقا تبریزی -استاد احمد عماد - اصغر روفه گر حق - شيخ ركن الدين اوحدي مراغي - بولود قاراچورلو - بيوك خان نخجواني - پروفسور محسن هشترودي - ترابي طباطبائي - حاج علي دواچي - حاج مبرزا علينقي گنجه اي - حاج محمدآقا نخجواني - حاج مهدي كوزه كناني (ابوالمله) - حسين خان باغبان -دخيل مراغه اي -دكتر صادق رضازاده شفق - دكتر غلامحسين ساعدي - رشید یاسمی - زينب پاشا - شيخ محمد خياباني - صمد بهرنگي - عبدالقادر بن غيبي الحافظ المراغي -علامه اميني - علامه سيد حسين طباطبايي - كربلائي علي ميسيو - محمد عليخان تربيت - مير علي تبريزي - مير مصور ارژنگی - ميرزا ابوالقاسم فيوضات - ميرزا تقي خياباني - ميرزا حسن رشديه - ميرزا حسين كريمي - ميرزا عبدالحسين خان - ميرزا علي معجز شبستري- همام تبريزي - يحيي ذكاء - يدالله اميني - استاد اكبر رسام برگي .

صنایع دستی :


قالی بافی

به استناد منابع بسیار در قرن سوم هجری آذربایجان از بزرگترین مراکز بافت قالی و زیلو بود. در دوره سلجوقیان و ایلخانیان هنر قالی بافی در آذربایجان رواج کامل داشت و بر مبنای مینیاتورهای نسخ خطی خمسه نظامی اثر قاسم علی و برخی آثار دیگر که بیشتر نقوش قالی و طرز بافت آن را نمایش می دهند، آشکار می شود که قالی بافی در دوره تیموریان و سپس در دوره صفویه سیر تکاملی خود را طی نمود و نقوش جدیدی چون سجاده ای، گل و بوته، ترنج و لچک، حیوانات، خصوصاً نقش گل شاه عباسی متداول گردید .

پارچه بافی

بافتن پارچه با دست ، خصوصاً پارچه های ابریشمی و زری از قدیم در ایران و همچنین آذربایجان شرقی معمول و متداول بوده است. چنانکه در دوره صفویه که به عصر طلا یی و درخشان بافندگی شهرت دارد، پارچه هایی از حریر ساده ، ابریشم زربفت و مخمل ابریشمی بافته شده.

نقره سازی

صنعت نقره سازی از دیر باز در تبریز رواج داشته است. تا 20 سال پیش حدود 25 کارگاه نقره سازی با 100 نفر هنرمند نقره کار در تبریز فعالیت داشتند. اما امروزه این هنر بی نظیر دستی در حال نابودی است و صاحبان این هنر به مشاغل دیگری روی آورده اند.

سفالگری و سرامیک سازی

محصولات سرامیک استان در چند کارگاه در شهر زنوز و تبریز تولید می شود. استادکاران سرامیک زنوز از نوع خاک مرغوب ( کائولن یا خاک چینی) استفاده می کنند. علاوه بر کارگاه های سرامیک سازی زنوز، در کوزه کنان شبستر هم صنعت سفالگری دارای سابقه ای بس طولانی است و تولیدات سفال آن در سراسر آذربایجان توزیع می شود.

سوزن دوزی

سوزن دوزی در بخش ممقان در 50 کیلومتری غرب تبریز از دیرباز رواج داشته است. در سال های اخیر با توجه به درآمد اندکی که از این صنعت عاید هنرمند سوزن دوز می شد، به تدریج علاقه به این هنر کاهش یافت ؛ ولی با تلاش سازمان صنایع دستی، صنعت سوزن دوزی دوباره رونق یافته است. به جای ماده اولیه سوزن دوزی که در گذشته ابریشم طبیعی بود، امروزه از ابریشم مصنوعی استفاده می شود

سبد بافی

در شهر تبریز، بافت سبد برای حمل نان و میوه رواج دارد. برای بافتن سبد از تـَرکـِه (چوب انعطاف پذیر درخت) درختان قره آغاج، سنجد، به، آلبالو و بید استفاده می شود. در شهر مراغه و روستاهای اطراف آن نیز سبدهای بسیار ظریفی از چوب موسون می بافند. در مرند و روستاهای بُناب و بهرام و کشکسرای ، از ساقه گندم برای ساخت سبد استفاده می شود.

سوغات :


نقره كوبي

نوع جنس اين تسبيح ها از نوعي هسته ميوه (آويگادو) است كه در زبان عاميانه به آن كشكول گفته ميشود و از آفريقا وارد ميشود. نقره بكار رفته نيز كاملا خالص ميباشد كه با انجام سوراخكاري، نقره هاي مورد نظر جايگذاري شده و سپس پرداخت زده ميشوند. علاوه بر هسته ميوه آويگادو، از چوب يسر، عناب، آبنوس و صندلوس در ساخت تسبيح استفاده ميشود.

چاپ کلاقه ای

چاپ باتيك يا كلاقه اي با استفاده از رنگهاي گياهي، بازيك، كرومي، اسيدي، خمي و راكتيو روي پارچه هاي ابريشم طبيعي، مصنوعي و نخي انجام ميشود. در حال حاضر توليدات باتيك به كشور هاي آلمان، آمريكا، آذربايجان، تركيه و تركمنستان صادر ميشود.

زیور آلات سنتی

زيورآلات سنتي علاوه بر طلا، از جنس نقره و طلاي عيار پائين نيز ساخته ميشوند. بطور كلي نحوه ساخت زيورآلات سنتي در هفت مرحله و توسط افراد مختلفي انجام ميگيرد تا يك اثر زيبا و باارزش شكل گيرد. اين مراحل عبارتند از :
1- طراحي
2- ماكت سازي
3- اجرا
4 - مينا كاري
5- مرصع كاري
6- تميزكاري(پرداخت)
7- سرهم سازي قطعات

سفالگری

در اين شيوه كليه مراحل ساخت سفال به شيوه كاملا سنتي انجام ميشود و عمدتا شامل ظروف كاربردي همچون بشقاب، كاسه، فنجان، نعلبكي، پارچ آب، قوري، قنددان و.... ميشود. پوشش اين نوع سفال با دو نوع لعاب ترانسپارانت بي رنگ و ترانسپارانت فيروزه اي انجام ميگيرد كه آوازه اين نوع سفالها با لعاب فيروزه اي به فراتر از مرزهاي كشورمان نيز رسيده است. همچنين عده اي از هنرمندان اين استان با ايجاد تزئيناتي بر روي سفال خاك سفيد، با استفاده از تكنيكهاي نقاشي، برجسته كاري، كنده كاري و مشبك كاري زيبايي دو چنداني به اين آثار ميبخشند.

نقره سازی

نقره سازي و هنرهاي وابسته به آن در شهر تبريز با كيفيت ممتاز و توسط هنرمندان بسياري جريان دارد. دواتگري، مليله كاري، حكاكي، قلمزني و سياه قلم از جمله رشته هاي فعال وابسته به هنر صنعت نقره سازي در اين استان ميباشد. زيورآلات، ظروف كاربردي و تزئيني، آئينه و شمعدان، قاب عكس و...... از جمله آثار توليدي نقره ميباشند.

ورنی بافی

ورني يكي از زيراندازهاي سنتي منطقه آذربايجان ميباشد كه در منطقه اهر و ارسباران به صورت وسيعي توسط زنان عشاير بافته ميشود. مشخصات فني ورني به شرح زير ميباشد: دار ورني در دو نوع فلزي و چوبي ساخته ميشود كه بصورت عمودي چله كشي شده و از جنس نخ، پشم و ابريشم ميباشد. زمينه معمولا از جنس پشم تازه، تمام ابريشم و يا پشم كهنه (تهيه شده از مصالح جاجيم هاي مستعمل) مي باشد. نقوش بافته شده به صورت ذهني مي باشد اما امروزه نقشه هاي جديدي آماده و بافته مي شود. رنگرزي الياف ورني به هر دو شيوه شيميايي و گياهي انجام ميگيرد.

ساز سنتی

قارمان از سازهاي بادي كلاويه اي مي باشد كه از صدها سال پيش در كشور روسيه ساخته مي شود و از حدود 10 سال قبل نيز، ساخت آن در ايران متداول شده است. در ساخت اتاق (بدنه) قارمان عمدتاً از چوب افرا، چوب كاج و... استفاده مي شود. براي زيبايي ظاهر آن اشكال زيبايي از جنس صدف و به صورت معرق با پوشش پلي استر ايجاد مي شود.

نگارگری

نگارگري، نقاشي سنتي با پيشينه اي كهن مي باشد كه حالت روايي دارد و از ديدگاه عرفاني و فلسفي و بيان وقايع تاريخي بهره مي برد. ترسيم جزئيات و حقيقت نهايي از ويژگيهاي هنر نگارگري مي باشد.دانش و هنر تراش سنگهاي قيمتي و نيمه قيمتي در گذشته فقط در انحصار چند كشور بوده اما خوشبختانه در ساليان اخير هنرمندان ايراني، به خوبي گام در عرصه اين هنر نهاده و آثار زيبا و ارزشمندي را خلق نموده اند.

تراش سنگ

فرايند توليد اين هنرصنعت به اين ترتيب است كه ابتدا، راف (مواد خام) انتخاب و نوعي طرح بر روي آن توسط يك شخص كاملاً آشنا به فن تراش و با كمك رايانه داراي پردازشگر سه بعدي، بعد از عكسبرداري از راف مورد نظر، بهترين نوع و مدل و طرح تراش با كمترين ريزش انتخاب مي شود، سپس راف بر روي داپ كه به ميله فلزي يا چوبي يا پلاستيكي غيرقابل انعطاف با قطر و اندازه هاي مختلف است توسط موم مخصوص كه 90% آن گياهي مي باشد و يا چسب مخصوص متصل مي شود. سپس طرح مورد نظر بر روي آن راف اجرا مي گردد.

سوزن دوزی

شهرستان ممقان در 42 كيلومتري جنوب غربي تبريز واقع شده و هنر سوزن دوزي به صورت بومي ساليان متمادي است كه در آن جريان دارد و عمدتاً توسط زنان و دختران منطقه انجام مي گيرد. عرق چين، روميزي، زيرليواني، كوسن، جليقه و... از جمله توليدات سوزن دوزي اين منطقه مي باشد. ويژگي خاص اين نوع سوزن دوزي استفاده از طرحهاي بسيار متنوع سنتي و هندسي و همچنين بكارگيري رنگهاي شاد و درخشان همچون زرد، سبز، آبي فيروزه اي، نارنجي، بنفش، صورتي و... است كه بواسطه جنس براق نخها (ابريشم مصنوعي)، درخشش دوچنداني به سوزن دوزي مي بخشد.

معرق چوب

مصالح مورد نياز آن عمدتاً شامل چوبهاي رنگي، صدف، خاتم، عاج، استخوان و .... مي باشد . ويژگي الحاقي بودن اين هنر باعث شده تا بتوان آن را به روي زيرساختهاي متنوعي اجرا نمود. امروزه اغلب براي اجراي تابلوهاي معرق از شيوه زمينه رزين استفاده مي نمايند ولي گاهي هم براي اجراي تابلوهاي مرغوب تر، شيوه زمينه چوب به كارگرفته مي شود. گرچه تابلوهاي ساخته شده به شيوه زمينه چوب ارزش فني و هنري بالايي دارند ولي تابلوهاي اجرا شده به شيوه زمينه رزين به دليل تضاد رنگي خاصي كه دارند از جلوه بيشتري برخوردارند و البته به لحاظ راحتي ساخت نسبت به تابلو زمينه چوب مشابه، قيمت پايين تري دارند.

معرق کاشی

در دوره سلجوقيان معرق كاري رونق گرفت و به سمت كمال رفت و هنرمندان و صنعتگران كه هميشه به فكر نوآوري بودند، موفق شدند قطعات كاشي را تا حد ممكن كوچكتر كنند تا زيباترين اشكال را در رنگهاي آرام و لطيف نمايش دهند و بهترين نوع معرق كاشي را در سطوح بناها جلوه نمايند. يكي از بهترين نمونه هاي كاشي كاري معرق در جهان، مسجد كبود تبريز مي باشد.

گره چینی چوب

گره چيني چوب از جمله هنرهاي زيبا و قديمي كشورمان است كه اجراي آن نيازمند وقت و مهارت زيادي مي باشد. نوعي از گره چيني، گره چيني شيشه دار ميباشد كه كاربرد عمده آن در اروسي و درب و پنجره خانه هاي قديمي مي باشد و چوب و شيشه هاي مخصوص رنگي اصلي ترين اجراء تشكيل دهنده اين نوع گره چيني مي باشد.

منبت چوب

از آنجا كه عموما بخش تزييني منبت به صورت پيرايشي و غيرالحاقي است، بنابراين داراي دوام زيادي نيز هست و در صورتي كه بر اثر عوامل آسيب زاي خارجي صدمه نبيند به اندازه عمر چوبي كه منبت بر روي آن اجرا شده دوام دارد.

گلیم بافی

در گذشته بافت گليم بيشتر مصرف خانگي داشته و به ندرت براي فروش توليد مي شد و ابعاد آن نيز بسته به دلخواه بافنده صورت مي گرفته ولي ابعاد گليم هاي اين استان از نظر بافت و نقوش متنوع بوده و هر منطقه بافت و نقوش مخصوص به خود را دارا بوده است. در حال حاضر بافت گليم در شهرستانهاي ميانه، هشترود، و بخش خراجوي مراغه جريان دارد.

خدمات گردشگری :


نام شهر آدرس تلفن
لاله بناب ميدان معلم ۰۴۲۹۴-۵۳۸۱۸۲
آذربايجان تبريز چهارراه شريعتي اول شريعتي شمالي ۰۴۱۱-۵۵۵۹۰۵۱-۳
ائل گلي تبريز پارك ائل گلي ۰۴۱۱-۳۸۰۷۸۲۰
اردوگاه پارك ملت تبريز جاده ایلگلی ، پارک ملت ۰۴۱۱-۳۸۰۵۲۷۰
ارك تبريز خیابان امام ، کوچه ارک ۰۴۱۱-۵۵۵۷۵۸۳
ايران تبريز خيابان راه آهن روبروي بيمارستان بابك ۰۴۱۱-۴۴۵۹۵۱۵-۶
پارك تبريز خيابان امام روبروي دبيرستان فردوسي ۰۴۱۱-۵۵۵۱۸۵۲
تبريز تبريز خيابان امام خميني فلكه دانشگاه ۰۴۱۱-۳۳۴۱۰۸۰-۱۰
دريا تبريز خيابان راه آهن بيمارستان بابك ۰۴۱۱-۴۴۵۹۵۰۱-۹
سينا تبريز خيابان امام خميني فلكه دانشگاه ۰۴۱۱-۵۵۶۶۲۱۱
قدس تبريز خيابان امين فلكه ترمينال قديم ۰۴۱۱-۵۵۵۰۸۹۸
كوثر تبريز خيابان امام روبروي سينماي فرهنگيان ۰۴۱۱-۵۵۳۷۶۹۲
گسترش تبريز خيابان امام خميني چهارراه آبرسان ۰۴۱۱-۳۳۴۵۰۲۱-۴
مرواريد تبريز خيابان امام خميني روبروي باغ گلستان ۰۴۱۱-۵۵۶۰۵۲۰
نگين تبريز جنب ترمينال بزرگ تبريز ۰۴۱۱-۴۷۹۲۸۱۳
مهمانسراي جلفا جلفا ميدان شهيد بهشتي ۰۴۹۲۳۰۲-۲۸۲۴-۵
مهمانسراي سراب سراب بلوار شهيد بهشتي ۰۴۳۱-۳۸۸۸-۹
شرفخانه شبتر بندر شرفخانه ۰۴۷۲۲۱۶-۲۹۹۷
گلشن راز شبستر كمربندي شبستر بلواربسيج ۰۴۷۱-۲۳۳۴۵۷۵
شرفخانه شرفخانه ساحل شرفخانه ۰۴۷۲۲۱۶-۲۹۵۵
درياي مراغه مراغه ميدان گاز ۰۴۲۱-۳۲۵۲۲۲۰
مرند مرند جاده تبريز كيلومتر ۴ ۰۴۹۱-۳۷۴۴۵-۶
سولماز ميانه جاده ترانزيت ۰۴۲۳۲۱۳۹۹۰۱-۲
هادي هاديشهر خيابان شهيد يحيوي ۰۴۹۲۳۰۴-۲۵۱۸